|

کارنامه مرکز اسلامی هامبورگ

سیرآنوش موسوی

شهیدبهشتی، همگام با آیت‌الله خمینی وارد مبارزات سیاسی می‌شوند و در سال1343 توسط ساواک دستگیر و مورد شکنجه قرار می‌گیرند، بعد از آزادی در اواخر سال1343 با توصیه بعضی از مراجع از جمله آیت‌الله‌میلانی و جمعی از دوستان علاقه‏مند، به آلمان سفر کرده و مرکز اسلامی هامبورگ را تاسیس می‌کنند.
در آغاز ورود به هامبورگ مساله اصلی ساختمان مسجد بود، مسجد در مرکز شهر هامبورگ قرار داشت؛ جایی که توریست‌ها و مسافران زیادی از آنجا عبور می‌کردند و به مسجد مسلمان‌ها شهرت یافته بود. شهیدبهشتی در خاطرات خود می‌نویسد: «سال‌ها ساخت مسجد همین‌طور نیمه‌کاره رها شده بود و این مطلب علاوه بر آنکه مایه سرشکستگی اسلام بود، برای مسلمانان آنجا هم قابل تحمل نبود، می‏گفتند: ما چقدر در محیط خارج سرکوفت بشنویم؟ اگر نمی‏توانستید مسجد بسازید چرا شروع کردید؟ مساله اول این بود که باید ساختمان مسجد تمام بشود.» شهیدبهشتی فعالیت‌های خود در آلمان را اینگونه توصیف می‌کنند:
تغییر نام مسجد
در بدو ورود به هامبورگ، به فاصله کوتاهی دریافتم که یک اشتباه بزرگ صورت گرفته است و آن اینکه با استعمال و به کاربردن عنوان «جمعیت اسلامی ایرانیان در هامبورگ» تمام تلاش‌های اسلامی‌مان را فقط در جمع ایرانیان محصور کرده‏ایم و با آنکه اسلام آیینی است جهانی و ملیت نمی‏شناسد، ما که حامل پیام اسلام در اروپا هستیم مارک ملیت به خودمان زده‏ایم. دوستان گفتند: سابقا گاهی برادران افغانی در برنامه‌های فارسی شرکت می‌کردند؛ چون این نام در همین سال‌های اخیر به‌وجود آمده بود و قبل از ثبت‌شدن نامش «جمعیت اسلامی هامبورگ» بوده، این تغییر نام باعث قطع ارتباط برادران افغانی شده بود. بعضی از دوستان عرب و مسلمانان آلمانی هم گاه و بیگاه با این جمعیت تماس‌هایی می‏گرفتند که حالا اینها هم فاصله گرفته‏اند و می‏گویند اینجا مال ایرانی‌هاست؛ چرا ما برویم مزاحم شویم. سبحان‌الله! مگر می‌شود با این تیتر و با این نام در هامبورگ فعالیت اسلامی همه‌جانبه و وسیع شروع کرد؟ قبل از هر چیز لازم بود که ما خودمان را از زیر این نام محدود‌کننده بیرون بیاوریم. بنابراین با مطالعه زیاد تصمیم گرفتیم اصولا واحد اسلامی را که ما مسوول آن بودیم به نام «مرکز اسلامی هامبورگ» درآوریم تا شعاع‌های وسیع عمل داشته باشیم. هرچند این تغییر نام برای بسیاری ناخوشایند بود، اما برای کار ضرورت داشت. آن کسی هم که باید از ما راضی باشد خداست و این تغییر نام، خدا را خوش می‏آمد؛ دیگران را خوش نیاید ما را چه باک! به این ترتیب به فاصله کوتاهی، ما اثر منفی این نام را از اذهان مردم پاک کردیم.
رسالت مرکز اسلامی هامبورگ
رسالت اصلی مرکز اسلامی هامبورگ، رسیدگی به جوانان مسلمانی بود که برای تحصیل به آلمان می‌رفتند. شهیدبهشتی در این‌باره می‌گوید: این کار را بسیار دشوار می‏کرد ولی وقتی وارد میدان عمل شدیم، دیدیم عجیب اشتباه می‌کنیم، کاری است سهل و ممتنع نه دشوار. اگر از راه وارد شویم سهل است و اگر از بیراهه وارد شویم، ممتنع است؛ دشوار اصلا معنی ندارد. چه کسانی از جوانان پاک ما برای پذیرش اسلام آماده‏ترند؟ شما اسلام را معرفی کنید، آنها جذب می‌شوند.
فعالیت‌های مهم مرکز
کار دیگر مرکز اسلامی هامبورگ، همان‌طور که هر مسلمانی باید انجام بدهد، انجام خدمات تعاونی در حدود امکانات، حل اختلافات خانوادگی و غیرخانوادگی در حدود فرصت، راهنمایی بیماران، دانشجویان و نیازمندان، کمک‌های مالی به نیازمندان در حدود امکان و مخصوصا همدردی با مردم مسلمان بود. ایجاد کلاس‌های مخصوص تعلیم زبان فارسی و خط، تعلیمات دینی، معلومات عمومی درباره جهان اسلام و ایران برای نوآموزان در چهارسطح مختلف بوده است که اخیرا توانسته‏ایم محل برگزاری آن را به مسجد منتقل کنیم. قبلا این کلاس‌ها در خارج مسجد بود و به وسیله گروه‌های دیگر به وجود آمده بود و سهم ما در آن، فقط تعلیمات دینی بود، اما اکنون تمام کار در مسجد انجام می‌شود.
افزایش ارتباط با آلمانی‌های علاقه‌مند به دین اسلام: پذیرفتن گروه‌های مختلف دانش‌آموزی و دانشجویی و غیر اینها که برای دیدن مسجد و گفت‌وگو درباره اسلام به مسجد می‏آیند. باید به آقایان و خانم‌ها عرض کنم که علاقه نسبتا وسیعی در اروپا به‏خصوص در نسل جوان برای شناختن ادیان و جهان‏بینی‏های مختلفی که در دنیا شهرت دارند وجود دارد، وظیفه دیگری که مرکز اسلامی هامبورگ دارد و بدان عمل کرده است پاسخ به سوالات علمی قسمت‌های شرق‌شناسی دانشگاه‌های اروپاست. خود دانشگاه هامبورگ قسمتی به نام شرق‏شناسی دارد. در این چندماه گذشته رییس این قسمت آقای پروفسور اشپولر دو نوبت از ما وقت گرفت که خودش همراه کادر علمی و دانشجویان این رشته به مسجد بیایند و درسی را که در برنامه خود ایشان بود، بنده به جای او بگویم؛ برای اینکه اظهار می‌کرد در این مادّه تخصص شما حتما از ما بیشتر است. اتفاقا دو موضوع حساس بود: یکی تقیه در مذهب شیعه و ریشه‌های آن و دیگر شیوه‌های تفسیر قرآن در میان شیعه و اهل‌سنت و فرق میان این دو شیوه.
کار دیگر ما که باید در این راه بیشتر کوشش کنیم و متاسفانه به علت کمبود امکانات، نتوانسته‏ایم به اندازه دلخواه پیش برویم، تهیه نشریات اسلامی و سودمند است که فشرده و مختصر و روشن باشد. از این نشریات نشریه صدای اسلام در اروپا جزء اول درباره اصول عقاید و جزء دوم درباره نماز تاکنون منتشر شده. نشریه اول به زبان‌های فارسی، عربی، ترکی، آلمانی و انگلیسی و نشریه دوم به زبان فارسی چاپ شده و به زبان‌های آلمانی، انگلیسی و عربی هم آماده است.
تلاش جهت ارتباط با آلمانی‌های مسلمان: شما خودتان می‌توانید حس کنید که وقتی یک نفر آنجا مسلمان می‌شود از محیطش تقریبا بریده می‌شود و خودش را تک و تنها احساس می‌کند. در نامه‌هایی که برای من رسیده، غالبا می‏گفتند ما اینجا احساس تنهایی می‌کنیم، کمک کنید ما از این احساس رنج‌آور و رنج‌زا نجات پیدا کنیم. برای این کار، ما قبل از هر چیز به چند آلمانی مسلمان مخلص احتیاج داشتیم؛ آلمانی مسلمان غیرازدواجی.
چون عده‏ای از مسلمان‌هایی که آنجا مسلمان می‌شوند، مسلمان ازدواجی یا به قول یکی از دوستان، مسلمان عشقی هستند؛ عاشق همدیگر می‌شوند، یک مسلمان و یک غیرمسلمان، زن یا مرد، چون شرط ازدواج اسلام است کمی هم مطالعه می‌کنند و اسلام می‏آورند. البته این را باید عرض کنم که در میان همین مسلمانان آلمانی که از این راه مسلمان می‌شوند، افراد پروپاقرص هم وجود دارد.
شهیدبهشتی، همگام با آیت‌الله خمینی وارد مبارزات سیاسی می‌شوند و در سال1343 توسط ساواک دستگیر و مورد شکنجه قرار می‌گیرند، بعد از آزادی در اواخر سال1343 با توصیه بعضی از مراجع از جمله آیت‌الله‌میلانی و جمعی از دوستان علاقه‏مند، به آلمان سفر کرده و مرکز اسلامی هامبورگ را تاسیس می‌کنند.
در آغاز ورود به هامبورگ مساله اصلی ساختمان مسجد بود، مسجد در مرکز شهر هامبورگ قرار داشت؛ جایی که توریست‌ها و مسافران زیادی از آنجا عبور می‌کردند و به مسجد مسلمان‌ها شهرت یافته بود. شهیدبهشتی در خاطرات خود می‌نویسد: «سال‌ها ساخت مسجد همین‌طور نیمه‌کاره رها شده بود و این مطلب علاوه بر آنکه مایه سرشکستگی اسلام بود، برای مسلمانان آنجا هم قابل تحمل نبود، می‏گفتند: ما چقدر در محیط خارج سرکوفت بشنویم؟ اگر نمی‏توانستید مسجد بسازید چرا شروع کردید؟ مساله اول این بود که باید ساختمان مسجد تمام بشود.» شهیدبهشتی فعالیت‌های خود در آلمان را اینگونه توصیف می‌کنند:
تغییر نام مسجد
در بدو ورود به هامبورگ، به فاصله کوتاهی دریافتم که یک اشتباه بزرگ صورت گرفته است و آن اینکه با استعمال و به کاربردن عنوان «جمعیت اسلامی ایرانیان در هامبورگ» تمام تلاش‌های اسلامی‌مان را فقط در جمع ایرانیان محصور کرده‏ایم و با آنکه اسلام آیینی است جهانی و ملیت نمی‏شناسد، ما که حامل پیام اسلام در اروپا هستیم مارک ملیت به خودمان زده‏ایم. دوستان گفتند: سابقا گاهی برادران افغانی در برنامه‌های فارسی شرکت می‌کردند؛ چون این نام در همین سال‌های اخیر به‌وجود آمده بود و قبل از ثبت‌شدن نامش «جمعیت اسلامی هامبورگ» بوده، این تغییر نام باعث قطع ارتباط برادران افغانی شده بود. بعضی از دوستان عرب و مسلمانان آلمانی هم گاه و بیگاه با این جمعیت تماس‌هایی می‏گرفتند که حالا اینها هم فاصله گرفته‏اند و می‏گویند اینجا مال ایرانی‌هاست؛ چرا ما برویم مزاحم شویم. سبحان‌الله! مگر می‌شود با این تیتر و با این نام در هامبورگ فعالیت اسلامی همه‌جانبه و وسیع شروع کرد؟ قبل از هر چیز لازم بود که ما خودمان را از زیر این نام محدود‌کننده بیرون بیاوریم. بنابراین با مطالعه زیاد تصمیم گرفتیم اصولا واحد اسلامی را که ما مسوول آن بودیم به نام «مرکز اسلامی هامبورگ» درآوریم تا شعاع‌های وسیع عمل داشته باشیم. هرچند این تغییر نام برای بسیاری ناخوشایند بود، اما برای کار ضرورت داشت. آن کسی هم که باید از ما راضی باشد خداست و این تغییر نام، خدا را خوش می‏آمد؛ دیگران را خوش نیاید ما را چه باک! به این ترتیب به فاصله کوتاهی، ما اثر منفی این نام را از اذهان مردم پاک کردیم.
رسالت مرکز اسلامی هامبورگ
رسالت اصلی مرکز اسلامی هامبورگ، رسیدگی به جوانان مسلمانی بود که برای تحصیل به آلمان می‌رفتند. شهیدبهشتی در این‌باره می‌گوید: این کار را بسیار دشوار می‏کرد ولی وقتی وارد میدان عمل شدیم، دیدیم عجیب اشتباه می‌کنیم، کاری است سهل و ممتنع نه دشوار. اگر از راه وارد شویم سهل است و اگر از بیراهه وارد شویم، ممتنع است؛ دشوار اصلا معنی ندارد. چه کسانی از جوانان پاک ما برای پذیرش اسلام آماده‏ترند؟ شما اسلام را معرفی کنید، آنها جذب می‌شوند.
فعالیت‌های مهم مرکز
کار دیگر مرکز اسلامی هامبورگ، همان‌طور که هر مسلمانی باید انجام بدهد، انجام خدمات تعاونی در حدود امکانات، حل اختلافات خانوادگی و غیرخانوادگی در حدود فرصت، راهنمایی بیماران، دانشجویان و نیازمندان، کمک‌های مالی به نیازمندان در حدود امکان و مخصوصا همدردی با مردم مسلمان بود. ایجاد کلاس‌های مخصوص تعلیم زبان فارسی و خط، تعلیمات دینی، معلومات عمومی درباره جهان اسلام و ایران برای نوآموزان در چهارسطح مختلف بوده است که اخیرا توانسته‏ایم محل برگزاری آن را به مسجد منتقل کنیم. قبلا این کلاس‌ها در خارج مسجد بود و به وسیله گروه‌های دیگر به وجود آمده بود و سهم ما در آن، فقط تعلیمات دینی بود، اما اکنون تمام کار در مسجد انجام می‌شود.
افزایش ارتباط با آلمانی‌های علاقه‌مند به دین اسلام: پذیرفتن گروه‌های مختلف دانش‌آموزی و دانشجویی و غیر اینها که برای دیدن مسجد و گفت‌وگو درباره اسلام به مسجد می‏آیند. باید به آقایان و خانم‌ها عرض کنم که علاقه نسبتا وسیعی در اروپا به‏خصوص در نسل جوان برای شناختن ادیان و جهان‏بینی‏های مختلفی که در دنیا شهرت دارند وجود دارد، وظیفه دیگری که مرکز اسلامی هامبورگ دارد و بدان عمل کرده است پاسخ به سوالات علمی قسمت‌های شرق‌شناسی دانشگاه‌های اروپاست. خود دانشگاه هامبورگ قسمتی به نام شرق‏شناسی دارد. در این چندماه گذشته رییس این قسمت آقای پروفسور اشپولر دو نوبت از ما وقت گرفت که خودش همراه کادر علمی و دانشجویان این رشته به مسجد بیایند و درسی را که در برنامه خود ایشان بود، بنده به جای او بگویم؛ برای اینکه اظهار می‌کرد در این مادّه تخصص شما حتما از ما بیشتر است. اتفاقا دو موضوع حساس بود: یکی تقیه در مذهب شیعه و ریشه‌های آن و دیگر شیوه‌های تفسیر قرآن در میان شیعه و اهل‌سنت و فرق میان این دو شیوه.
کار دیگر ما که باید در این راه بیشتر کوشش کنیم و متاسفانه به علت کمبود امکانات، نتوانسته‏ایم به اندازه دلخواه پیش برویم، تهیه نشریات اسلامی و سودمند است که فشرده و مختصر و روشن باشد. از این نشریات نشریه صدای اسلام در اروپا جزء اول درباره اصول عقاید و جزء دوم درباره نماز تاکنون منتشر شده. نشریه اول به زبان‌های فارسی، عربی، ترکی، آلمانی و انگلیسی و نشریه دوم به زبان فارسی چاپ شده و به زبان‌های آلمانی، انگلیسی و عربی هم آماده است.
تلاش جهت ارتباط با آلمانی‌های مسلمان: شما خودتان می‌توانید حس کنید که وقتی یک نفر آنجا مسلمان می‌شود از محیطش تقریبا بریده می‌شود و خودش را تک و تنها احساس می‌کند. در نامه‌هایی که برای من رسیده، غالبا می‏گفتند ما اینجا احساس تنهایی می‌کنیم، کمک کنید ما از این احساس رنج‌آور و رنج‌زا نجات پیدا کنیم. برای این کار، ما قبل از هر چیز به چند آلمانی مسلمان مخلص احتیاج داشتیم؛ آلمانی مسلمان غیرازدواجی.
چون عده‏ای از مسلمان‌هایی که آنجا مسلمان می‌شوند، مسلمان ازدواجی یا به قول یکی از دوستان، مسلمان عشقی هستند؛ عاشق همدیگر می‌شوند، یک مسلمان و یک غیرمسلمان، زن یا مرد، چون شرط ازدواج اسلام است کمی هم مطالعه می‌کنند و اسلام می‏آورند. البته این را باید عرض کنم که در میان همین مسلمانان آلمانی که از این راه مسلمان می‌شوند، افراد پروپاقرص هم وجود دارد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.