|

توضیح «شرق»

گروه اندیشه: از آنجا که مترجم محترم کل مساله را به سلیقه فروکاسته و از آنجا که ما با کتابی روبه‌روییم که ربطی به کتاب لاکلائو و موفه ندارد و از آنجا که فضای کنونی ترجمه متون نظری در ایران تنها به یک کتاب «هژمونی و استراتژی سوسیالیستی» محدود نمی‌شود و ما با کتاب‌هایی روبه‌روییم که جملات آن هیچ معنایی را افاده نمی‌کنند، ذکر چند نکته لازم است:
1- مساله نه غلط یا درست‌بودن، یا چنان‌که مترجم محترم می‌گویند سلیقه این مترجم و آن مدرس در واژه‌گزینی، بلکه جملاتی است که بالکل غلط و نامفهوم است. صالح نجفی در نقد خود دست‌کم 10 مورد از عبارات (و نه واژگان) غلط را در همان چند صفحه پیشگفتار آورده که تنها مشتی است نمونه خروار. مترجم محترم از کنار این موارد می‌گذرند و ماجرا را تقلیل می‌دهند به «سلیقه». چرا؟ چون ما با کتابی مواجهیم که ناخواناست، جملات آن (و نه کلمات و واژگان آن) اشتباه است و مترجم بدون آشنایی با زبان مبدأ می‌کوشد آن را به زبان مقصد برگرداند.
2- از کنار چنین ترجمه‌هایی نمی‌توان به‌سادگی و با بهانه «خطای چشم» و «سهو‌القلم» گذشت. سهوالقلم، چنان‌که مترجم محترم در همین جوابیه نیز اشاره می‌کنند، بی‌تردید مختص تمامی مترجمان کارکشته و متبحر تا مبتدی و تازه‌کار است، اما یک مورد خطای چشم و دو مورد و سه مورد کجا و تکرار مکرر آن کجا... مترجم در ضمن به سلیقه مترجمان برجسته و نتایج آن نیز اشاره کرده‌اند. شاید بارزترین مورد آن ترجمه‌های داریوش آشوری از متون نیچه و سبک و سلیقه او باشد. با این‌حال آیا ایشان می‌توانند نمونه‌ای از ترجمه‌های آشوری نشان دهند که جمله‌ای از آن غلط باشد؟
3- مترجم محترم نقد نجفی را «ذوقی» خوانده‌اند و «بی‌دقتی» را به تمامی ترجمه‌های موجود نسبت داده‌اند. سوال این است که آیا ترجمه مغلوط کتاب «هژمونی و استراتژی سوسیالیستی» ناشی از بی‌دقتی است یا ناآشنایی با زبان مبدأ؟ بی‌دقتی در موارد کم‌شمار قابل چشم‌پوشی است اما عدم تسلط به زبان مبدأ گناهی نابخشودنی. آیا ترجمه trade union به «اتحادیه تجاری» ناشی از بی‌دقتی است یا ناتوانی؟ آیا ترجمه اصطلاح not for a moment به «نه به خاطر برهه‌ای که...» ناشی از بی‌دقتی است یا عدم آگاهی از زبان انگلیسی؟ آیا ترجمه the privileged points for ... به «امتیازهای طبقه ممتاز» و ترجمه point of departure به «نقطه گسست» بی‌دقتی است یا...؟ و قس علیهذا.
4- جمله‌ای که ایشان از دکارت ترجمه کرده‌اند «غلط» است نه اینکه ترجمه فروغی بهتر باشد. فروغی می‌نویسد: «... هر چند در آغاز آن را به تصادف اختیار کرده باشند». ایشان می‌نویسد: «... حتی اگر یگانه بخت ممکنی باشد که در ابتدا آنها را به سوی انتخاب‌شان سوق داده است.» و از همه مهم‌تر اینکه این جمله یک نمونه از - بی‌اغراق - ده‌ها جمله (و نه فقط واژه) «غلط» در ترجمه ایشان است: بدین‌سان است که ما با کتابی نامفهوم و مغلوط و ترجمه‌ناشده روبه‌روییم. با چنین اوصافی آیا نمی‌توان از ناشران خواست چنین ترجمه‌هایی را منتشر نکنند. این همان چیزی است که مترجم محترم «مبتنی بر خواست حقیقت/قدرت» می‌خواند و به انگیزه‌های شخصی منتقد در مخالفت با «مطالعات فرهنگی» تقلیل مضاعف می‌دهد. باری، ترجمه‌کردن نیازمند قدرت/حقیقتی است که اولین و پیش‌پاافتاده‌ترینِ آن آشنایی با زبانی است که از آن ترجمه می‌کنی و آنگاه آشنایی با سنتی که از آن ترجمه می‌کنی و در صورت امکان انتخاب متنی که به سنت آن تعلق‌داری و حتی اگر از سنت رقیب ترجمه می‌کنی واقعا آن را ترجمه کنی، نه تولید متنی به نام ترجمه که کمترین نسبتی نه با متن اصلی و نه با سنت مولف و نه با زبان مبدأ و نه با ادبیات از پیش‌موجود مترجمان آن سنت و نه با خیلی چیزهای دیگر ندارد. این همان چیزی است که مترجم محترم «اشراف‌سالاری مترجمانه» می‌نامند.
5- ادعای پایانی جوابیه ایشان را بار دیگر بخوانید: «همیشه در مواجهه با هر ترجمه‌‌ای از هر مترجمی باید متن اصلی کتاب را نیز در کنار خود داشت». به‌عبارت دیگر، ایرادی ندارد اگر کسی زبان نداند و با متون اصلی آشنایی نداشته باشد. هر کسی می‌تواند ترجمه کند و در نهایت هم متن اصلی باید کنار دست مخاطبان باشد، زیرا ترجمه «پروژه‌ای ناتمام» است.
6- از آنجا که مترجم در همین جوابیه با تقلیل نقد نجفی به دلایل شخصی اشاره کرده‌اند که در غیراین‌صورت «جناب نجفی می‌توانسته پیش‌ترها، شمشیر نقد خود را علیه ترجمه‌های مغلوط بکشد» باید یادآوری کرد گروه اندیشه روزنامه «شرق» پیش از این نیز نقدی بر ترجمه‌های آثار دیوید هاروی به فارسی منتشر کرده («کتاب‌هایی که نباید خواند»، صالح نجفی، شرق، 24 فروردین) و قصد دارد با ادامه چنین نقدهایی آشفته‌بازار کنونی متون نظری را بررسی کند. گرچه این سنتی طولانی در شرق است که از دوره اول خود به نقد ترجمه‌های مغلوط پرداخته و کتاب‌هایی همچون «اخلاق صغیر» تئودور آدورنو، «موسی و یکتاپرستی» فروید و نظایر آن را (از قضا به قلم صالح نجفی) به تیغ نقد کشیده است.
گروه اندیشه: از آنجا که مترجم محترم کل مساله را به سلیقه فروکاسته و از آنجا که ما با کتابی روبه‌روییم که ربطی به کتاب لاکلائو و موفه ندارد و از آنجا که فضای کنونی ترجمه متون نظری در ایران تنها به یک کتاب «هژمونی و استراتژی سوسیالیستی» محدود نمی‌شود و ما با کتاب‌هایی روبه‌روییم که جملات آن هیچ معنایی را افاده نمی‌کنند، ذکر چند نکته لازم است:
1- مساله نه غلط یا درست‌بودن، یا چنان‌که مترجم محترم می‌گویند سلیقه این مترجم و آن مدرس در واژه‌گزینی، بلکه جملاتی است که بالکل غلط و نامفهوم است. صالح نجفی در نقد خود دست‌کم 10 مورد از عبارات (و نه واژگان) غلط را در همان چند صفحه پیشگفتار آورده که تنها مشتی است نمونه خروار. مترجم محترم از کنار این موارد می‌گذرند و ماجرا را تقلیل می‌دهند به «سلیقه». چرا؟ چون ما با کتابی مواجهیم که ناخواناست، جملات آن (و نه کلمات و واژگان آن) اشتباه است و مترجم بدون آشنایی با زبان مبدأ می‌کوشد آن را به زبان مقصد برگرداند.
2- از کنار چنین ترجمه‌هایی نمی‌توان به‌سادگی و با بهانه «خطای چشم» و «سهو‌القلم» گذشت. سهوالقلم، چنان‌که مترجم محترم در همین جوابیه نیز اشاره می‌کنند، بی‌تردید مختص تمامی مترجمان کارکشته و متبحر تا مبتدی و تازه‌کار است، اما یک مورد خطای چشم و دو مورد و سه مورد کجا و تکرار مکرر آن کجا... مترجم در ضمن به سلیقه مترجمان برجسته و نتایج آن نیز اشاره کرده‌اند. شاید بارزترین مورد آن ترجمه‌های داریوش آشوری از متون نیچه و سبک و سلیقه او باشد. با این‌حال آیا ایشان می‌توانند نمونه‌ای از ترجمه‌های آشوری نشان دهند که جمله‌ای از آن غلط باشد؟
3- مترجم محترم نقد نجفی را «ذوقی» خوانده‌اند و «بی‌دقتی» را به تمامی ترجمه‌های موجود نسبت داده‌اند. سوال این است که آیا ترجمه مغلوط کتاب «هژمونی و استراتژی سوسیالیستی» ناشی از بی‌دقتی است یا ناآشنایی با زبان مبدأ؟ بی‌دقتی در موارد کم‌شمار قابل چشم‌پوشی است اما عدم تسلط به زبان مبدأ گناهی نابخشودنی. آیا ترجمه trade union به «اتحادیه تجاری» ناشی از بی‌دقتی است یا ناتوانی؟ آیا ترجمه اصطلاح not for a moment به «نه به خاطر برهه‌ای که...» ناشی از بی‌دقتی است یا عدم آگاهی از زبان انگلیسی؟ آیا ترجمه the privileged points for ... به «امتیازهای طبقه ممتاز» و ترجمه point of departure به «نقطه گسست» بی‌دقتی است یا...؟ و قس علیهذا.
4- جمله‌ای که ایشان از دکارت ترجمه کرده‌اند «غلط» است نه اینکه ترجمه فروغی بهتر باشد. فروغی می‌نویسد: «... هر چند در آغاز آن را به تصادف اختیار کرده باشند». ایشان می‌نویسد: «... حتی اگر یگانه بخت ممکنی باشد که در ابتدا آنها را به سوی انتخاب‌شان سوق داده است.» و از همه مهم‌تر اینکه این جمله یک نمونه از - بی‌اغراق - ده‌ها جمله (و نه فقط واژه) «غلط» در ترجمه ایشان است: بدین‌سان است که ما با کتابی نامفهوم و مغلوط و ترجمه‌ناشده روبه‌روییم. با چنین اوصافی آیا نمی‌توان از ناشران خواست چنین ترجمه‌هایی را منتشر نکنند. این همان چیزی است که مترجم محترم «مبتنی بر خواست حقیقت/قدرت» می‌خواند و به انگیزه‌های شخصی منتقد در مخالفت با «مطالعات فرهنگی» تقلیل مضاعف می‌دهد. باری، ترجمه‌کردن نیازمند قدرت/حقیقتی است که اولین و پیش‌پاافتاده‌ترینِ آن آشنایی با زبانی است که از آن ترجمه می‌کنی و آنگاه آشنایی با سنتی که از آن ترجمه می‌کنی و در صورت امکان انتخاب متنی که به سنت آن تعلق‌داری و حتی اگر از سنت رقیب ترجمه می‌کنی واقعا آن را ترجمه کنی، نه تولید متنی به نام ترجمه که کمترین نسبتی نه با متن اصلی و نه با سنت مولف و نه با زبان مبدأ و نه با ادبیات از پیش‌موجود مترجمان آن سنت و نه با خیلی چیزهای دیگر ندارد. این همان چیزی است که مترجم محترم «اشراف‌سالاری مترجمانه» می‌نامند.
5- ادعای پایانی جوابیه ایشان را بار دیگر بخوانید: «همیشه در مواجهه با هر ترجمه‌‌ای از هر مترجمی باید متن اصلی کتاب را نیز در کنار خود داشت». به‌عبارت دیگر، ایرادی ندارد اگر کسی زبان نداند و با متون اصلی آشنایی نداشته باشد. هر کسی می‌تواند ترجمه کند و در نهایت هم متن اصلی باید کنار دست مخاطبان باشد، زیرا ترجمه «پروژه‌ای ناتمام» است.
6- از آنجا که مترجم در همین جوابیه با تقلیل نقد نجفی به دلایل شخصی اشاره کرده‌اند که در غیراین‌صورت «جناب نجفی می‌توانسته پیش‌ترها، شمشیر نقد خود را علیه ترجمه‌های مغلوط بکشد» باید یادآوری کرد گروه اندیشه روزنامه «شرق» پیش از این نیز نقدی بر ترجمه‌های آثار دیوید هاروی به فارسی منتشر کرده («کتاب‌هایی که نباید خواند»، صالح نجفی، شرق، 24 فروردین) و قصد دارد با ادامه چنین نقدهایی آشفته‌بازار کنونی متون نظری را بررسی کند. گرچه این سنتی طولانی در شرق است که از دوره اول خود به نقد ترجمه‌های مغلوط پرداخته و کتاب‌هایی همچون «اخلاق صغیر» تئودور آدورنو، «موسی و یکتاپرستی» فروید و نظایر آن را (از قضا به قلم صالح نجفی) به تیغ نقد کشیده است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.