|

آن که حرفی دارد و آن که ندارد

حسین سناپور

آدمی بی‌نام‌ونشان در وبلاگم کامنت گذاشته، که شما در فلان‌جا باز هم حرف زدید و چرا جاتان را به دیگران ندادید برای حرف‌زدن. گذشته از اینکه در جامعه ما متاسفانه آدم‌های بسیاری هستند که می‌خواهند برای دیگران بزرگ‌تری کنند و به دیگران بگویند که چه کار بکنند و نکنند، و مثلا به امثال من هم بگویند که چرا اینجا و آنجا هستید و درباره خیلی چیزها (یا اصلا همه چیز) حرف می‌زنید، و همین‌طور اینکه چرا کسانی کمتر حرف می‌زنند و کسانی بیشتر، یا اصلا، جای حرف دارد. نمی‌دانم این اخلاق (یا اصلا این سرشت) از کجا در همه ما کم‌کم شکل می‌گیرد که فکر می‌کنیم می‌توانیم مدام به دیگران بگوییم که چه کار بکنند یا نکنند، مثلا این کامنت‌گذار به من توصیه کند و لابد من به دیگران، اما حرفم اینجا این نیست. حرفم درباره این است که گمان می‌کنیم خیلی‌ها، آن هم کسانی از اهل فرهنگ، خیلی حرف‌ها برای گفتن دارند و کسانی جایشان را گرفته‌اند.
زمانی آدم بزرگواری از اهل ادب می‌گفت که ما مدام جیغ‌وداد می‌کنیم که نمی‌گذارند ما حرف بزنیم، اما واقعا چندتایمان حرفی برای گفتن داریم؟ و می‌گفت واقعا خیلی‌هایمان اصلا حرفی نداریم و فقط نداشتن تریبون باعث شده مدام شکوه کنیم که نمی‌گذارند حرف بزنیم. خب، راستش این حرف را آن بزرگوار زمانی می‌گفت که اینترنت اینقدر رونق نگرفته بود و گمانم هنوز وبلاگ فارسی هم راه نیفتاده بود تا هرکس به‌ساد‌گی جایی برای حرف‌زدن داشته باشد. معلوم است که از این جهات حالا وضع خیلی فرق کرده است. به نظرم تصور اینکه کسانی حرفی دارند و کسی جلوشان را در این زمانه گرفته، اگر به‌کلی پرت نباشد، چندان قرین واقعیت هم نیست. محدودیت‌هایی هنوز هست، اما غیر از این هم نیست که حالا دست‌کم در اینترنت همه‌جور مطلبی گذاشته می‌شود و هرکس حرفی دارد و مخاطبی، به هر حال کم یا زیاد، می‌تواند آن را مطرح کند و شنیده شود. اتفاقا مشکل من شخصا این است که اغلب دوستان ادبیاتی‌مان در بسیاری از مسایل حتی ادبی و حتی صنفی‌شان ساکت‌اند. حتی در مواردی که هزینه‌هایی شخصی بهشان تحمیل شده است هم ساکت‌اند. بسیاری از دوستان پابه‌سن گذاشته‌مان فقط درباره کتاب‌های خودشان حرف می‌زنند و نه هیچ‌چیز دیگر، و دوستان جوان‌ترمان گاهی حتی درباره کتاب‌هایشان و مسایلی که با ارشاد یا با ناشران داشته‌اند هم حرف نمی‌زنند، احتمالا به این دلیل که کسی را نرنجانند و آن حداقل امکان مثلا نشر کتاب‌شان را هم از بین نبرند. پس برخلاف آن آدمی که بی‌نام‌ونشان برای من کامنت گذاشته بود و فکر کرده بود که چند نفری هستند که مانع حرف‌زدن دیگران شده‌اند و فرصتی برای آنها باقی نگذاشته‌اند، اتفاقا من فکر می‌کنم آن عده‌ای که حرف نمی‌زنند، به هر بهانه، طرح مسایل را به دیگران سپرده‌اند و منتظر نشسته‌اند تا همه‌چیز خودبه‌خود درست شود، یا به عبارت بهتر، دیگران درستش کنند و همه‌چیز همان بشود که می‌خواهند یا ممکن است. حرف‌نزدن در این زمانه شاید به‌خاطر نداشتن حرف و احیانا شجاعت هم نباشد، ‌اما به‌هرحال به‌گمانم نشانه فضیلت هم نیست.
آدمی بی‌نام‌ونشان در وبلاگم کامنت گذاشته، که شما در فلان‌جا باز هم حرف زدید و چرا جاتان را به دیگران ندادید برای حرف‌زدن. گذشته از اینکه در جامعه ما متاسفانه آدم‌های بسیاری هستند که می‌خواهند برای دیگران بزرگ‌تری کنند و به دیگران بگویند که چه کار بکنند و نکنند، و مثلا به امثال من هم بگویند که چرا اینجا و آنجا هستید و درباره خیلی چیزها (یا اصلا همه چیز) حرف می‌زنید، و همین‌طور اینکه چرا کسانی کمتر حرف می‌زنند و کسانی بیشتر، یا اصلا، جای حرف دارد. نمی‌دانم این اخلاق (یا اصلا این سرشت) از کجا در همه ما کم‌کم شکل می‌گیرد که فکر می‌کنیم می‌توانیم مدام به دیگران بگوییم که چه کار بکنند یا نکنند، مثلا این کامنت‌گذار به من توصیه کند و لابد من به دیگران، اما حرفم اینجا این نیست. حرفم درباره این است که گمان می‌کنیم خیلی‌ها، آن هم کسانی از اهل فرهنگ، خیلی حرف‌ها برای گفتن دارند و کسانی جایشان را گرفته‌اند.
زمانی آدم بزرگواری از اهل ادب می‌گفت که ما مدام جیغ‌وداد می‌کنیم که نمی‌گذارند ما حرف بزنیم، اما واقعا چندتایمان حرفی برای گفتن داریم؟ و می‌گفت واقعا خیلی‌هایمان اصلا حرفی نداریم و فقط نداشتن تریبون باعث شده مدام شکوه کنیم که نمی‌گذارند حرف بزنیم. خب، راستش این حرف را آن بزرگوار زمانی می‌گفت که اینترنت اینقدر رونق نگرفته بود و گمانم هنوز وبلاگ فارسی هم راه نیفتاده بود تا هرکس به‌ساد‌گی جایی برای حرف‌زدن داشته باشد. معلوم است که از این جهات حالا وضع خیلی فرق کرده است. به نظرم تصور اینکه کسانی حرفی دارند و کسی جلوشان را در این زمانه گرفته، اگر به‌کلی پرت نباشد، چندان قرین واقعیت هم نیست. محدودیت‌هایی هنوز هست، اما غیر از این هم نیست که حالا دست‌کم در اینترنت همه‌جور مطلبی گذاشته می‌شود و هرکس حرفی دارد و مخاطبی، به هر حال کم یا زیاد، می‌تواند آن را مطرح کند و شنیده شود. اتفاقا مشکل من شخصا این است که اغلب دوستان ادبیاتی‌مان در بسیاری از مسایل حتی ادبی و حتی صنفی‌شان ساکت‌اند. حتی در مواردی که هزینه‌هایی شخصی بهشان تحمیل شده است هم ساکت‌اند. بسیاری از دوستان پابه‌سن گذاشته‌مان فقط درباره کتاب‌های خودشان حرف می‌زنند و نه هیچ‌چیز دیگر، و دوستان جوان‌ترمان گاهی حتی درباره کتاب‌هایشان و مسایلی که با ارشاد یا با ناشران داشته‌اند هم حرف نمی‌زنند، احتمالا به این دلیل که کسی را نرنجانند و آن حداقل امکان مثلا نشر کتاب‌شان را هم از بین نبرند. پس برخلاف آن آدمی که بی‌نام‌ونشان برای من کامنت گذاشته بود و فکر کرده بود که چند نفری هستند که مانع حرف‌زدن دیگران شده‌اند و فرصتی برای آنها باقی نگذاشته‌اند، اتفاقا من فکر می‌کنم آن عده‌ای که حرف نمی‌زنند، به هر بهانه، طرح مسایل را به دیگران سپرده‌اند و منتظر نشسته‌اند تا همه‌چیز خودبه‌خود درست شود، یا به عبارت بهتر، دیگران درستش کنند و همه‌چیز همان بشود که می‌خواهند یا ممکن است. حرف‌نزدن در این زمانه شاید به‌خاطر نداشتن حرف و احیانا شجاعت هم نباشد، ‌اما به‌هرحال به‌گمانم نشانه فضیلت هم نیست.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.