گردشگری بدون برنامه
حسین احمدینیاز /حقوقدان و بورسیه مدیریت جهانگردی از ژاپن
با بررسی تقویم تعطیلات کشوری ملاحظه میشود که تعطیلات چهارروزه بهمن فرصت مناسبی برای گردشگری در یکی از مناطق ایران بود اما متاسفانه سازمان متولی امر گردشگری بدون توجه به چنین فرصتهای ارزشمندی کمترین برنامه را برای هدایت و هماهنگی سفر مردم در این ایام و موارد مشابه داشته است. واقعیت مساله این است در کشورهایی که از رشد مناسب جهانگردی برخوردارند از این ایام با عنوان روزهای طلایی یاد میکنند که میشود از یک سو برای تعطیلات مردم برنامهریزی کرد و از سوی دیگر درآمد هنگفتی برای صاحبان این صنعت به جیب زد. متاسفانه کاستی این برنامهریزی باعث شده است تا مردم گروهگروه به سمت کشورهای ترکیه، امارات و تایلند گسیل شوند.
آمارهای مختلفی از تورهای خروجی داریم. طبق اهداف و سیاستهای دولت در سند چشمانداز توسعه مقرر شده بود شاهد ورود 20میلیونی گردشگر خارجی به کشور باشیم. برنامه پنجم توسعه کشور در مواد 12، 13، 14، 151 و 174 مقرراتی را درباره صنعت توریسم بیان داشته است. مواردی همچون تاسیس و حمایت مالی از صندوق توسعه گردشگری... . همچنین طبق ماده 174 قانون پنجم توسعه، دولت مکلف شده است به منظور بهبود وضعیت روستاها در زمینه سیاستگذاری، برنامهریزی راهبردی، نظارت و هماهنگی بین دستگاههای اجرایی، ارتقای سطح درآمد و کیفیت زندگی روستاییان و کشاورزان و کاهش نابرابریهای موجود بین جامعه روستایی، عشایری و جامعه شهری به حمایت از صنایع دستی و خدمات گردشگری با اولویت مراکز دهستانهای دارای قابلیت توسعه اقدام کند. سازمان جهانی جهانگردی درآمد سالانه 1000 میلیارددلاری برای این صنعت پیشبینی کرده است. این سازمان هماهنگکننده این صنعت در جهان محسوب میشود و استانداردهای آن را اعلام میدارد. رتبهبندی گردشگری جهان توسط سازمان جهانی گردشگری به عنوان بخشی از سنجش گردشگری جهانی، سالانه سهبار منتشر میشود. در این سنجش گردشگری هم بر پایه تعداد گردشگر
و هم بر پایه سود به دست آمده از آن حساب میشود. براساس ارزیابی سازمان جهانی گردشگری، ایران در شمار 10 کشور برتر جهان از نظر جذابیتهای گردشگری قرار دارد. گزارش رقابتپذیری سفر و توریسم در سال 2011، که از سوی مجمع جهانی اقتصاد منتشر شده است، نشان میدهد که رتبه ایران از نظر شاخص رقابتپذیری در میان 139 کشور جهان، رتبه 114 است. در این گزارش، 14 شاخص رقابتپذیری در زمینه رویهها و مقررات سیاسی، پایداری محیطی، سلامت و امنیت، بهداشت و درمان، خصوصیسازی صنعت توریسم مانند هتل و بانکداری، فناوری ارتباطات و اطلاعات، قیمتها، منابع انسانی، وابستگی به توریسم و سفر، منابع طبیعی و منبع فرهنگی، مورد بررسی و واکاوی قرار گرفته و نهایتا منجر به رتبهبندی کشورها شده است. نکته قابلتوجه این است که در منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا، امارات متحده عربی در جایگاه نخست و لیبی در آخر فهرست رقابتپذیری منطقهای قرار دارند. براساس گزارش سازمان جهانی توریسم، در سال 2010 درآمد چهار مقصد اصلی گردشگری در جهان یعنی فرانسه، آمریکا، چین و اسپانیا، به ترتیب بالاتر از 78، 60، 55 و 53 میلیارددلار برآورد شده است. این گزارش میافزاید با توجه به
آغاز روند صعودی، تبادل گردشگری در سطح بینالمللی که با ثبت رکورد 940 میلیون گردشگر در سال 2010 شکل گرفت، کارشناسان بینالمللی آینده این صنعت را تا 20 سال آینده امیدوارکننده اعلام کرده و از رشد چشمگیر آن خبر دادهاند و در 20 سال آینده رشدی پایدار برای صنعت گردشگری پیشبینی کردهاند به نحوی که از رشدی چشمگیرتر از تمام دوران گذشته تاریخ بشر برخوردار خواهد شد. گذری بر اقتصاد گردشگری ایران و جهان نشان میدهد که با وجود جاذبههای فراوان متاسفانه در صنعت گردشگری حرفی برای گفتن و رتبهای قابلتوجه نداریم. آنچه مسلم است امروزه صنعت گردشگری یا توریسم، به یک صنعت پررونق برای کشورهایی که دارای جاذبههای سیاحتیاند تبدیل شده است. شورای جهانی سفر و گردشگری در آخرین گزارشهای خود که به بررسی اثرات اقتصادی توریسم در ۱۸۱ کشور جهان از جمله ایران تا سال ۲۰۲۰ پرداخته است وضعیت نامطلوبی را برای آینده گردشگری ایران پیشبینی کرده است. در گزارشی که توسط کارشناسان این شورا و به کمک دانشکده اقتصاد دانشگاه آکسفورد تهیه شده، آمده است: سال گذشته میلادی در جهان یک هزار و ۲۴۱ میلیارددلار سرمایهگذاری در بخش توریسم انجام شد که این رقم
معادل 02/9درصد از کل سرمایهگذاری جهان است. این رقم تا سال ۲۰۲۰ به دو هزار و ۷۵۲ میلیارددلار خواهد رسید که 04/9درصد از کل سرمایهگذاری در جهان را تشکیل میدهد. طبق پیشبینیهای سازمان جهانی شورای سفر در سال ۲۰۲۰ میلادی تولید ناخالص داخلی جهان از گردشگری به مبلغی معادل ۱۱ هزار و ۱۵۱ میلیارددلار میرسد که نسبت به سال ۲۰۱۰ رشد 4/4درصدی خواهد داشت و نسبت اقتصاد گردشگری به 6/9درصد کل تولید ناخالص جهان افزایش مییابد. در حال حاضر از هر 3/12 شغل در سراسر دنیا یک شغل مربوط به صنعت گردشگری است. واقعیت مساله این است که در حال حاضر کشور در تنگنای تحریمهای خارجی قرار گرفته است و نیاز روزانه کشور به دلار بیش از پیش است و تنها صنعتی که از شمول تحریم خارج است گردشگری است اما متاسفانه ما نهتنها برنامهریزی خاصی برای این مهم نداشتهایم بلکه باعث خروج میلیاردها دلار پول از کشور با تورهای خروجی بودهایم و حتی نتوانستهایم برای گردشگران داخلی نیز برنامهریزی مناسبی داشته باشیم.
با بررسی تقویم تعطیلات کشوری ملاحظه میشود که تعطیلات چهارروزه بهمن فرصت مناسبی برای گردشگری در یکی از مناطق ایران بود اما متاسفانه سازمان متولی امر گردشگری بدون توجه به چنین فرصتهای ارزشمندی کمترین برنامه را برای هدایت و هماهنگی سفر مردم در این ایام و موارد مشابه داشته است. واقعیت مساله این است در کشورهایی که از رشد مناسب جهانگردی برخوردارند از این ایام با عنوان روزهای طلایی یاد میکنند که میشود از یک سو برای تعطیلات مردم برنامهریزی کرد و از سوی دیگر درآمد هنگفتی برای صاحبان این صنعت به جیب زد. متاسفانه کاستی این برنامهریزی باعث شده است تا مردم گروهگروه به سمت کشورهای ترکیه، امارات و تایلند گسیل شوند.
آمارهای مختلفی از تورهای خروجی داریم. طبق اهداف و سیاستهای دولت در سند چشمانداز توسعه مقرر شده بود شاهد ورود 20میلیونی گردشگر خارجی به کشور باشیم. برنامه پنجم توسعه کشور در مواد 12، 13، 14، 151 و 174 مقرراتی را درباره صنعت توریسم بیان داشته است. مواردی همچون تاسیس و حمایت مالی از صندوق توسعه گردشگری... . همچنین طبق ماده 174 قانون پنجم توسعه، دولت مکلف شده است به منظور بهبود وضعیت روستاها در زمینه سیاستگذاری، برنامهریزی راهبردی، نظارت و هماهنگی بین دستگاههای اجرایی، ارتقای سطح درآمد و کیفیت زندگی روستاییان و کشاورزان و کاهش نابرابریهای موجود بین جامعه روستایی، عشایری و جامعه شهری به حمایت از صنایع دستی و خدمات گردشگری با اولویت مراکز دهستانهای دارای قابلیت توسعه اقدام کند. سازمان جهانی جهانگردی درآمد سالانه 1000 میلیارددلاری برای این صنعت پیشبینی کرده است. این سازمان هماهنگکننده این صنعت در جهان محسوب میشود و استانداردهای آن را اعلام میدارد. رتبهبندی گردشگری جهان توسط سازمان جهانی گردشگری به عنوان بخشی از سنجش گردشگری جهانی، سالانه سهبار منتشر میشود. در این سنجش گردشگری هم بر پایه تعداد گردشگر
و هم بر پایه سود به دست آمده از آن حساب میشود. براساس ارزیابی سازمان جهانی گردشگری، ایران در شمار 10 کشور برتر جهان از نظر جذابیتهای گردشگری قرار دارد. گزارش رقابتپذیری سفر و توریسم در سال 2011، که از سوی مجمع جهانی اقتصاد منتشر شده است، نشان میدهد که رتبه ایران از نظر شاخص رقابتپذیری در میان 139 کشور جهان، رتبه 114 است. در این گزارش، 14 شاخص رقابتپذیری در زمینه رویهها و مقررات سیاسی، پایداری محیطی، سلامت و امنیت، بهداشت و درمان، خصوصیسازی صنعت توریسم مانند هتل و بانکداری، فناوری ارتباطات و اطلاعات، قیمتها، منابع انسانی، وابستگی به توریسم و سفر، منابع طبیعی و منبع فرهنگی، مورد بررسی و واکاوی قرار گرفته و نهایتا منجر به رتبهبندی کشورها شده است. نکته قابلتوجه این است که در منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا، امارات متحده عربی در جایگاه نخست و لیبی در آخر فهرست رقابتپذیری منطقهای قرار دارند. براساس گزارش سازمان جهانی توریسم، در سال 2010 درآمد چهار مقصد اصلی گردشگری در جهان یعنی فرانسه، آمریکا، چین و اسپانیا، به ترتیب بالاتر از 78، 60، 55 و 53 میلیارددلار برآورد شده است. این گزارش میافزاید با توجه به
آغاز روند صعودی، تبادل گردشگری در سطح بینالمللی که با ثبت رکورد 940 میلیون گردشگر در سال 2010 شکل گرفت، کارشناسان بینالمللی آینده این صنعت را تا 20 سال آینده امیدوارکننده اعلام کرده و از رشد چشمگیر آن خبر دادهاند و در 20 سال آینده رشدی پایدار برای صنعت گردشگری پیشبینی کردهاند به نحوی که از رشدی چشمگیرتر از تمام دوران گذشته تاریخ بشر برخوردار خواهد شد. گذری بر اقتصاد گردشگری ایران و جهان نشان میدهد که با وجود جاذبههای فراوان متاسفانه در صنعت گردشگری حرفی برای گفتن و رتبهای قابلتوجه نداریم. آنچه مسلم است امروزه صنعت گردشگری یا توریسم، به یک صنعت پررونق برای کشورهایی که دارای جاذبههای سیاحتیاند تبدیل شده است. شورای جهانی سفر و گردشگری در آخرین گزارشهای خود که به بررسی اثرات اقتصادی توریسم در ۱۸۱ کشور جهان از جمله ایران تا سال ۲۰۲۰ پرداخته است وضعیت نامطلوبی را برای آینده گردشگری ایران پیشبینی کرده است. در گزارشی که توسط کارشناسان این شورا و به کمک دانشکده اقتصاد دانشگاه آکسفورد تهیه شده، آمده است: سال گذشته میلادی در جهان یک هزار و ۲۴۱ میلیارددلار سرمایهگذاری در بخش توریسم انجام شد که این رقم
معادل 02/9درصد از کل سرمایهگذاری جهان است. این رقم تا سال ۲۰۲۰ به دو هزار و ۷۵۲ میلیارددلار خواهد رسید که 04/9درصد از کل سرمایهگذاری در جهان را تشکیل میدهد. طبق پیشبینیهای سازمان جهانی شورای سفر در سال ۲۰۲۰ میلادی تولید ناخالص داخلی جهان از گردشگری به مبلغی معادل ۱۱ هزار و ۱۵۱ میلیارددلار میرسد که نسبت به سال ۲۰۱۰ رشد 4/4درصدی خواهد داشت و نسبت اقتصاد گردشگری به 6/9درصد کل تولید ناخالص جهان افزایش مییابد. در حال حاضر از هر 3/12 شغل در سراسر دنیا یک شغل مربوط به صنعت گردشگری است. واقعیت مساله این است که در حال حاضر کشور در تنگنای تحریمهای خارجی قرار گرفته است و نیاز روزانه کشور به دلار بیش از پیش است و تنها صنعتی که از شمول تحریم خارج است گردشگری است اما متاسفانه ما نهتنها برنامهریزی خاصی برای این مهم نداشتهایم بلکه باعث خروج میلیاردها دلار پول از کشور با تورهای خروجی بودهایم و حتی نتوانستهایم برای گردشگران داخلی نیز برنامهریزی مناسبی داشته باشیم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.