|

نمایشگاه اسباب‌بازی یادمان کودکی در کوشک احمدشاهی

کاخ ناکام‌ها

عکس‌ها: مهدی حسنی، شرق

کاخ ناکام‌ها

رها ایزدی: «رضا ربع پهلوی» یا «ولیعهد سابق ایران» و «وارث دودمان پادشاهی پهلوی» فرقی نمی‌کند، او حالا در ایالت مریلند آمریکا زندگی می‌کند و برای خودش رویاهایی دارد اما آنچه از او در ایران باقی‌مانده، اسباب‌بازی‌ها، وسایل و دفتر کار و محل خوابی است در بنای تاریخی کوشک احمدشاهی در مجموعه تاریخی کاخ نیاوران. همین اسباب و وسایل در همان کاخ در روزهای 12 تا 22 بهمن امسال به مناسبت سی‌وچهارمین‌سالگرد پیروزی انقلابی که رویای ولایتعهدی رضا پهلوی را دود کرد و به هوا فرستاد سوژه برپایی نمایشگاهی شد با عنوان «اسباب‌بازی، یادمان‌های کودکی».
کوشک احمدشاهی در تاریخ پادشاهی ایران میزبان دو چهره معروف بود، اولی احمدشاه قاجار و دومی رضا پهلوی ولیعهد ناکام، هر دوی اینها اما عاقبت‌به‌خیر نشدند و از این بنا آنطور که باب طبع یک شاه یا شاهزاده باشد کام نگرفتند.
نام این کاخ آجری، دو طبقه و 800 متر مربعی در کنار کاخ بزرگ نیاوران از آن رو گذاشته شده، که این ساختمان در‌سال‌های پایانی دوره قاجار به عنوان خوابگاه ییلاقی آخرین شاه این خاندان ساخته شد. احمدشاه اگرچه در کودکی، شاه ایران شد اما نمی‌توان نامش را در رده افراد خوش‌شانس جا داد، او نخستین فرزند پسر محمدعلی‌شاه از ملکه جهان بود که در هنگام ولیعهدی پدرش در بهمن 1275 خورشیدی در تبریز به دنیا آمد. 12‌سال بعد شاه شد اما 17‌ساله بود که رسما تاجگذاری کرد و در نهایت حکومتش که وارث یک کودتا و اشغال ایران توسط متفقین بود در 1299 اندکی بعد از تولد 24‌سالگی‌اش از کف رفت. دودمان سلطنتی قاجار با سقوط احمدشاه پایان یافت، اما این کوشک باقی ماند تا‌سال 1345 به کاخ اختصاصی رضا پهلوی شش‌ساله بدل شود.
رضا هم مانند ساکن قبلی کاخ نخستین فرزند پسرِ پدر پادشاهش بود، هفت‌ساله بود که به صورت رسمی تاج ولیعهدی بر سر نهاد و تا 18‌سالگی این کاخ محل اختصاصی زندگی‌اش بود اما برق انقلاب اسلامی از راه رسید و او را درست در هنگامه رسیدن به سن قانونی ناکام کرد.
حالا آنچه از او باقی‌مانده دست مایه برپایی نمایشگاه «اسباب بازی، یادمان‌های کودکی» شده است، در ورودی بنای تمام آجری کوشک که در ضلع جنوب غربی قرار دارد، چوبی است و به هالی می‌رسد که حوضی از سنگ یکپارچه در وسط آن قرار دارد، روبه‌روی در ورودی پشت همین حوض خالی، چسبیده به سینه دیوار، کمدی چوبی و دو گلدان بزرگ فیروزه‌ای در محفظه‌ای شیشه‌ای قرار دارند، روی سطح گلدان‌ها چهره محمدرضا شاه و فرح دیبا نقاشی شده و کمی بالاتر روی گردن گلدان هم نقش رضای 10، 12‌ساله حک شده است. سمت راست‌سالن هم باز تابلوی بزرگی از او به دیوار آویخته‌اند که نام نقاشش «رضا صمیمی» است، سمت چپ هم کوبیده به دیوار کتابخانه متعلق به ولیعهد ناکام است، کتاب‌های زیادی در این کتابخانه کوچک نیست اما در میان همان کتاب‌ها هوای تازه شاملو، از پاریز تا پاریس باستانی پاریزی، بینوایان ویکتور هوگو و قرآنی به زبان انگلیسی جلب توجه می‌کند. در ردیف پایانی هم مجموع دانشنامه بریتانیکا ردیف چیده شده است. در دو سوی در ورودی طرحی از او و خواهرش فرحناز در دوره کودکی دیده می‌شود که کار دست نقاشی فرانسوی به نام «مولی بیشاپ» است.
سمت چپ‌سالن اتاقی قرار دارد که با ویترینی شیشه‌ای و بلند به دو نیم قسمت شده، در این ویترین مجموعه سنگ‌هایی قیمتی که گفته می‌شود برای «رضا پهلوی کلکسیونر سنگ» از گوشه و کنار جهان گردآوری شده دیده می‌شود. در وسط همه اینها هم قطعه سنگی هست که از کره ماه آمده و ریچارد نیکسون، رییس‌جمهوری پیشین آمریکا به او هدیه داده بود.
روبه‌روی این ویترین هم اتاقی قرار دارد با مبلمانی یکدست سفید کار دست طراحی فرانسوی که این سو و آن سوی آن سه ماکت هواپیما، دو ماکت جنگنده
اف 14 و اف 5 مافوق صوت و دیگری یک ایرباس دیده می‌شود، در ته اتاق هم‌ سازی عجیب که درباره‌اش نوشته شده تلفیقی از عود و یک ساز آفریقایی است به دیوار تکیه داده شده است. جلوی آن هم میز کار رضای نوجوان قرار دارد، میز کاری سفید که عکس قاب شده «مامی» و «ددی» روی آن است.
کف اتاق را هم بافرشی اثرِ دست فرشبافان چیره دست تبریز و پوست کامل و قلفتی کنده‌شده یک گورخر نگون‌بخت پوشانده‌اند. روی میزعسلی کوچکی که در وسط اتاق و روی فرش دستباف قرار دارد هم گواهینامه پرواز با هواپیمای مافوق صوت اف 5 در پایگاه شکاری دزفول قاب شده و خودنمایی می‌کند، در کنار آن همچنین نشان هشتمین مسابقات بوکس غیرحرفه‌ای آسیا در جاکارتای اندونزی در 1977، نشان کمربند مشکی دان یک تکواندو، عکس‌هایی با لباس فوتبال در زمین چمن و چند نشان دیگر هم هست. داستان به همین‌جا ختم نمی‌شود در آن سوی ویترین شیشه‌ای و سنگ‌های قیمتی هم لباس‌ها و چوب اسکی، کفش‌های هاکی روی یخ، یک گیتار، یک پیانو و یک درامز گذاشته شده است. معلوم نیست ولیعهد ناکام از این همه لباس و وسیله چند ورزش و هنر را آموخت اما خودش در بیوگرافی‌اش در این‌باره جز همان سابقه پرواز با هواپیمای جنگنده چیزی که قابل ذکر باشد را نیاورده است.
در این اتاق لباس‌های دوره پیشاهنگی و آنطور که در زیرش نوشته شده مربوط به رسته شیربچگان، جعبه بازی روپولی، ماکتی نیم‌متری از یک کشتی دودی بزرگ که سه پرچم ایران بر آن نصب شده، سردیسی از خودش در دوره کودکی و تصاویری از نت‌های موسیقی و چند عکس از ماشین‌های کلاسیک هم دیده می‌شود.
در سمت راست هال ورودی هم اتاق ناهار‌خوری او با میز و صندلی سفیدرنگ و پارتیشنی با طرح چینی گذاشته شده است. آنطور که از رنگ و روی مبلمان و میز صندلی بر‌می‌آید رضای ناکام به رنگ سفید علاقه‌مند بود، رنگ سفید اگر چه در فرهنگ ایران نشانی از سفیدبختی و عاقبت‌به‌خیری است، برای ولیعهد آخرین پادشاه از آخرین خاندان سلطنتی ایران اما بختی نداشت. در گوشه‌وکنار دیگر مجموعه اشیایی از جنس برنز، نقره، عاج، چوب، هدایای روسای کشورهای گوناگون، مدال‌ها و نشان‌ها و تابلوهای نگارگری به همراه تعدادی فسیل حیوانی و گیاهی، هم نگهداری می‌شود. طبقه دوم این بنا نیز از یک هال مرکزی و ایوان گسترده چهارطرفه تشکیل شده که بر اساس اطلاعات موزه، ‌سالن میهمانی و اتاق میزگرد ولیعهد بود.
رضا پهلوی شاه نشد و آنطور که خودش گفته حالا با کمک‌خرج مادرش در مریلند آمریکا روزگار می‌گذراند، اما آنچه از او و دوره ولایتعهدی‌اش در ایران باقی‌مانده موزه‌ای شده است در کاخ خوش آب و هوای نیاوران که روزانه میزبان توریست‌های خارجی و علاقه‌مند ایرانی است. بازدید‌کنندگان این نمایشگاه در صبح شنبه 21 بهمن آن‌قدر اندک بودند که راهنمایان کاخ با خیال راحت روی صندلی‌های خود لم داده و هرکدام مشغول کاری بودند.
نمایش«اسباب‌بازی، یادمان‌های کودکی» با اسباب و وسایل متعلق به رضا پهلوی در کوشک احمدشاهی روز گذشته تمام شد اما این بنا همچنان به کار موزه‌ای خود در دیگر ایام‌سال ادامه می‌دهد، این بنا اما غیر از موزه یادآور چیزی دیگر هم هست، یادآور یک شاه جوان و ناکام که در 24‌سالگی شاهی‌اش را ازش گرفتند و یک ولیعهد 18‌ساله که ولایتعهدی‌اش با پیروزی انقلاب اسلامی نقطه پایان خورد.

رها ایزدی: «رضا ربع پهلوی» یا «ولیعهد سابق ایران» و «وارث دودمان پادشاهی پهلوی» فرقی نمی‌کند، او حالا در ایالت مریلند آمریکا زندگی می‌کند و برای خودش رویاهایی دارد اما آنچه از او در ایران باقی‌مانده، اسباب‌بازی‌ها، وسایل و دفتر کار و محل خوابی است در بنای تاریخی کوشک احمدشاهی در مجموعه تاریخی کاخ نیاوران. همین اسباب و وسایل در همان کاخ در روزهای 12 تا 22 بهمن امسال به مناسبت سی‌وچهارمین‌سالگرد پیروزی انقلابی که رویای ولایتعهدی رضا پهلوی را دود کرد و به هوا فرستاد سوژه برپایی نمایشگاهی شد با عنوان «اسباب‌بازی، یادمان‌های کودکی».
کوشک احمدشاهی در تاریخ پادشاهی ایران میزبان دو چهره معروف بود، اولی احمدشاه قاجار و دومی رضا پهلوی ولیعهد ناکام، هر دوی اینها اما عاقبت‌به‌خیر نشدند و از این بنا آنطور که باب طبع یک شاه یا شاهزاده باشد کام نگرفتند.
نام این کاخ آجری، دو طبقه و 800 متر مربعی در کنار کاخ بزرگ نیاوران از آن رو گذاشته شده، که این ساختمان در‌سال‌های پایانی دوره قاجار به عنوان خوابگاه ییلاقی آخرین شاه این خاندان ساخته شد. احمدشاه اگرچه در کودکی، شاه ایران شد اما نمی‌توان نامش را در رده افراد خوش‌شانس جا داد، او نخستین فرزند پسر محمدعلی‌شاه از ملکه جهان بود که در هنگام ولیعهدی پدرش در بهمن 1275 خورشیدی در تبریز به دنیا آمد. 12‌سال بعد شاه شد اما 17‌ساله بود که رسما تاجگذاری کرد و در نهایت حکومتش که وارث یک کودتا و اشغال ایران توسط متفقین بود در 1299 اندکی بعد از تولد 24‌سالگی‌اش از کف رفت. دودمان سلطنتی قاجار با سقوط احمدشاه پایان یافت، اما این کوشک باقی ماند تا‌سال 1345 به کاخ اختصاصی رضا پهلوی شش‌ساله بدل شود.
رضا هم مانند ساکن قبلی کاخ نخستین فرزند پسرِ پدر پادشاهش بود، هفت‌ساله بود که به صورت رسمی تاج ولیعهدی بر سر نهاد و تا 18‌سالگی این کاخ محل اختصاصی زندگی‌اش بود اما برق انقلاب اسلامی از راه رسید و او را درست در هنگامه رسیدن به سن قانونی ناکام کرد.
حالا آنچه از او باقی‌مانده دست مایه برپایی نمایشگاه «اسباب بازی، یادمان‌های کودکی» شده است، در ورودی بنای تمام آجری کوشک که در ضلع جنوب غربی قرار دارد، چوبی است و به هالی می‌رسد که حوضی از سنگ یکپارچه در وسط آن قرار دارد، روبه‌روی در ورودی پشت همین حوض خالی، چسبیده به سینه دیوار، کمدی چوبی و دو گلدان بزرگ فیروزه‌ای در محفظه‌ای شیشه‌ای قرار دارند، روی سطح گلدان‌ها چهره محمدرضا شاه و فرح دیبا نقاشی شده و کمی بالاتر روی گردن گلدان هم نقش رضای 10، 12‌ساله حک شده است. سمت راست‌سالن هم باز تابلوی بزرگی از او به دیوار آویخته‌اند که نام نقاشش «رضا صمیمی» است، سمت چپ هم کوبیده به دیوار کتابخانه متعلق به ولیعهد ناکام است، کتاب‌های زیادی در این کتابخانه کوچک نیست اما در میان همان کتاب‌ها هوای تازه شاملو، از پاریز تا پاریس باستانی پاریزی، بینوایان ویکتور هوگو و قرآنی به زبان انگلیسی جلب توجه می‌کند. در ردیف پایانی هم مجموع دانشنامه بریتانیکا ردیف چیده شده است. در دو سوی در ورودی طرحی از او و خواهرش فرحناز در دوره کودکی دیده می‌شود که کار دست نقاشی فرانسوی به نام «مولی بیشاپ» است.
سمت چپ‌سالن اتاقی قرار دارد که با ویترینی شیشه‌ای و بلند به دو نیم قسمت شده، در این ویترین مجموعه سنگ‌هایی قیمتی که گفته می‌شود برای «رضا پهلوی کلکسیونر سنگ» از گوشه و کنار جهان گردآوری شده دیده می‌شود. در وسط همه اینها هم قطعه سنگی هست که از کره ماه آمده و ریچارد نیکسون، رییس‌جمهوری پیشین آمریکا به او هدیه داده بود.
روبه‌روی این ویترین هم اتاقی قرار دارد با مبلمانی یکدست سفید کار دست طراحی فرانسوی که این سو و آن سوی آن سه ماکت هواپیما، دو ماکت جنگنده
اف 14 و اف 5 مافوق صوت و دیگری یک ایرباس دیده می‌شود، در ته اتاق هم‌ سازی عجیب که درباره‌اش نوشته شده تلفیقی از عود و یک ساز آفریقایی است به دیوار تکیه داده شده است. جلوی آن هم میز کار رضای نوجوان قرار دارد، میز کاری سفید که عکس قاب شده «مامی» و «ددی» روی آن است.
کف اتاق را هم بافرشی اثرِ دست فرشبافان چیره دست تبریز و پوست کامل و قلفتی کنده‌شده یک گورخر نگون‌بخت پوشانده‌اند. روی میزعسلی کوچکی که در وسط اتاق و روی فرش دستباف قرار دارد هم گواهینامه پرواز با هواپیمای مافوق صوت اف 5 در پایگاه شکاری دزفول قاب شده و خودنمایی می‌کند، در کنار آن همچنین نشان هشتمین مسابقات بوکس غیرحرفه‌ای آسیا در جاکارتای اندونزی در 1977، نشان کمربند مشکی دان یک تکواندو، عکس‌هایی با لباس فوتبال در زمین چمن و چند نشان دیگر هم هست. داستان به همین‌جا ختم نمی‌شود در آن سوی ویترین شیشه‌ای و سنگ‌های قیمتی هم لباس‌ها و چوب اسکی، کفش‌های هاکی روی یخ، یک گیتار، یک پیانو و یک درامز گذاشته شده است. معلوم نیست ولیعهد ناکام از این همه لباس و وسیله چند ورزش و هنر را آموخت اما خودش در بیوگرافی‌اش در این‌باره جز همان سابقه پرواز با هواپیمای جنگنده چیزی که قابل ذکر باشد را نیاورده است.
در این اتاق لباس‌های دوره پیشاهنگی و آنطور که در زیرش نوشته شده مربوط به رسته شیربچگان، جعبه بازی روپولی، ماکتی نیم‌متری از یک کشتی دودی بزرگ که سه پرچم ایران بر آن نصب شده، سردیسی از خودش در دوره کودکی و تصاویری از نت‌های موسیقی و چند عکس از ماشین‌های کلاسیک هم دیده می‌شود.
در سمت راست هال ورودی هم اتاق ناهار‌خوری او با میز و صندلی سفیدرنگ و پارتیشنی با طرح چینی گذاشته شده است. آنطور که از رنگ و روی مبلمان و میز صندلی بر‌می‌آید رضای ناکام به رنگ سفید علاقه‌مند بود، رنگ سفید اگر چه در فرهنگ ایران نشانی از سفیدبختی و عاقبت‌به‌خیری است، برای ولیعهد آخرین پادشاه از آخرین خاندان سلطنتی ایران اما بختی نداشت. در گوشه‌وکنار دیگر مجموعه اشیایی از جنس برنز، نقره، عاج، چوب، هدایای روسای کشورهای گوناگون، مدال‌ها و نشان‌ها و تابلوهای نگارگری به همراه تعدادی فسیل حیوانی و گیاهی، هم نگهداری می‌شود. طبقه دوم این بنا نیز از یک هال مرکزی و ایوان گسترده چهارطرفه تشکیل شده که بر اساس اطلاعات موزه، ‌سالن میهمانی و اتاق میزگرد ولیعهد بود.
رضا پهلوی شاه نشد و آنطور که خودش گفته حالا با کمک‌خرج مادرش در مریلند آمریکا روزگار می‌گذراند، اما آنچه از او و دوره ولایتعهدی‌اش در ایران باقی‌مانده موزه‌ای شده است در کاخ خوش آب و هوای نیاوران که روزانه میزبان توریست‌های خارجی و علاقه‌مند ایرانی است. بازدید‌کنندگان این نمایشگاه در صبح شنبه 21 بهمن آن‌قدر اندک بودند که راهنمایان کاخ با خیال راحت روی صندلی‌های خود لم داده و هرکدام مشغول کاری بودند.
نمایش«اسباب‌بازی، یادمان‌های کودکی» با اسباب و وسایل متعلق به رضا پهلوی در کوشک احمدشاهی روز گذشته تمام شد اما این بنا همچنان به کار موزه‌ای خود در دیگر ایام‌سال ادامه می‌دهد، این بنا اما غیر از موزه یادآور چیزی دیگر هم هست، یادآور یک شاه جوان و ناکام که در 24‌سالگی شاهی‌اش را ازش گرفتند و یک ولیعهد 18‌ساله که ولایتعهدی‌اش با پیروزی انقلاب اسلامی نقطه پایان خورد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.