|

محمد فنایی تنها داور ایرانی که در فینال جام‌جهانی قضاوت کرد:

داوران وطنی کارشکنی کردند تا من به جام‌جهانی نروم

مجید نامجومطلق؛ یکی از باتکنیک‌ترین هافبک‌های فوتبال ایران بود. او در سه دوره مقدماتی جام‌جهانی 1990، 94 و 98 همراه تیم‌ملی بود. در سال‌های پایانی فوتبالش موفق شد به همراه تیم‌ملی ایران به جام‌جهانی98 فرانسه صعود کند اما در تیمی که برای مرحله نهایی مسابقات انتخاب شد حضور نداشت. با او گفت‌وگویی در مورد حسرت نرفتن به جام‌جهانی انجام دادیم.

 آقای فنایی چه زمانی متوجه شدید برای قضاوت در جام‌جهانی 1994 انتخاب شدید؟
شش‌ماه قبل از آغاز جام‌جهانی نمابری به فدراسیون فوتبال ارسال شده بود که اعلام شد بنده به‌عنوان یکی از داوران برگزیده فیفا برای جام‌جهانی هستم و باید 5/2 ماه بعد خودم را به مقر فیفا در دالاس آمریکا برسانم تا در آزمایش‌های پزشکی و امتحانات ورودی شرکت کنم. در این نمابر آمده بود که من یکسری مدارک باید با خودم به سفارت آمریکا در آلمان ببرم تا بتوانم به‌راحتی ویزای آمریکا را بگیرم. اما در داخل فدراسیون فوتبال بعضی از همکاران خودم به خاطر حسادتی که به موقعیتم داشتند، تمام نمابر را در اختیار من قرار ندادند و من با دست خالی به آلمان رفتم. در کنسولگری آمریکا در فرانکفورت، به من گفتند که مدارکت ناقص است و نمی‌توانیم به شما ویزا بدهیم.
 دقیقا چه قسمتی‌هایی کارشکنی کرده بودند؟
به‌طور معمول اینگونه نامه‌ها به قسمت اداری می‌رود و از آنجا به بخش موردنظر نامه فرستاده می‌شود، نامه من هم به کمیته داوران رسیده بود و آنجا با همکاری قسمت اداری، نمابر را ناقص تحویل من دادند. اما خوشبختانه از آنجایی که خداوند تقدیر جالبی برای من در نظر گرفته بود، در فرودگاه، فاروق بوزو رییس کمیته داوران آسیا و علی بوسیم، داور اماراتی را دیدم و وقتی ماجرای من را فهمیدند، گفتند نگران نباش ما می‌رسیم به آمریکا و به مقامات فیفا توضیح می‌دهیم. آنها به سپ بلاتر که آن‌زمان دبیرکل فیفا بود ماجرا را گفتند و او هم به شدت ناراحت شده بود. سه یا چهار روز که در آلمان بودم بالاخره فیفا وارد ماجرا شد و با تماسی که با کنسولگری آمریکا گرفتند، من توانستم ویزای آمریکا را بگیرم.
 آزمایش‌های پیش از شروع جام چطور پیش رفت؟
حدود یک‌هفته در آمریکا بودم و اکثر آزمایش‌ها را با نمرات عالی پشت‌سر گذاشتم، بعد از آن به همراه رییس کمیته داوران و علی بوسیم به تونس رفتیم و در جام ملت‌های آفریقای‌جنوبی پنج بازی را قضاوت کردم. البته در مرحله نیمه‌نهایی و نهایی بیشتر از داوران آفریقا استفاده شد، اما من توانستم بازی دو تیم نیجریه و ساحل‌عاج را قضاوت کنم. بعد از اینکه به ایران آمدم و دوستان فهمیدند باوجود کارشکنی آنها باز هم توانستم مجوز حضور در جام‌جهانی را بگیریم، آن‌موقع آمدند و نمابر را به من نشان دادند و گفتند یادمان رفته نمابر را به شما بدهیم.
 چه‌موقع به جام‌جهانی اعزام شدید؟
ابتدا هفت یا هشت روز در آلمان ماندم تا ویزایم دوباره درست شود و از آنجا به آمریکا رفتم، فکر کنم 10روز قبل از آغاز جام‌جهانی بود.
 چند بازی را قضاوت کردید؟
پنج بازی. بازی‌های رومانی - سوییس، سوئد-روسیه، مکزیک-بلغارستان، هلند-برزیل و فینال بین ایتالیا و برزیل.
  یکی از خاطراتی که از شما در آن جام‌جهانی در ذهن‌ها مانده به بازی مکزیک و بلغارستان برمی‌گردد. در آن بازی هریستو استویچکوف ستاره تیم‌ملی بلغارستان خیلی به تیم داوری و شما اعتراض داشت؟
بله در آن بازی جمال شریف، داور معروف سوری که داور وسط بود یک پنالتی را در نیمه‌اول برای بلغارستان نگرفت، همان عاملی شد تا این ستاره بلغار در بین دونیمه در راهروی رختکن با حرکت دستش نشان داد داوران رشوه گرفته‌اند، تهدید‌های مسوولان مسابقات هم فایده نداشت و او به‌شدت عصبانی بود و با ما در طول بازی حسابی کلنجار می‌رفت.
 در همان بازی یک اتفاق جالب افتاد و تیر دروازه سمت شما شکست؟
بله برخورد یک بازیکن مکزیک با تیر دروازه باعث شد، تیر دروازه بشکند، اول من فکر می‌کردم مثل ایران است رفتیم سریع تا تیر را درست کنیم، اما مسوولان مسابقات گفتند کار شما نیست و از تونل آن‌سمت زمین یک دروازه جدید آوردند که حدود 10 دقیقه نصب آن طول کشید، بعد تنها من دروازه را چک کردم و بازی شروع شد. در پایان هم بلغارستان در ضربات پنالتی بازی را برد و به دور بعد صعود کرد.
 بعد از آن بازی قضاوت دیدار مهم برزیل و هلند به شما رسید. شادی پس از گل ببتو با حرکت گهواره‌ای یکی از صحنه‌های به‌یادماندنی آن بازی بود. آیا آن حرکت مهاجم برزیل جلو چشمان شما بود؟
نه من آن‌طرف زمین بودم، این گل هم برای خودش قصه‌ای جدا دارد، داور بحرینی که کمک‌داور اول بازی بود، آفساید مسلم این مهاجم برزیلی را نگرفت تا او یک گل به هلند بزند، این باعث عصبانیت هلندی‌ها شد، در همان بازی من یک خطای هند را به‌درستی از بازیکنان هلند نگرفتم و ادامه بازی دادم که موقعیت خوبی نصیب هلندی‌ها شد. در پایان بازی دیک ادوکات، سرمربی مشهور این تیم به رختکن داوران آمد و با عرض خسته نباشید به هر کدام از ما یک ساعت با طرح فدراسیون هلند نیز به ما هدیه داد و یک کلام در مورد آن گل صحبت نکرد. او شخصیت بالای خودش را نشان داد، من و سایر داورها واقعا تعجب کرده بودیم.
 آیا پس از آن بازی می‌دانستید برای مراحل بعد هم انتخاب شدید؟
بعد از بازی هلند و برزیل فکر می‌کردم ماموریتم تمام شده است و از اینکه در چهاربازی داوری کرده بودم از خودم راضی بودم. شب بازی، بلاتر به خاطر نگرفتن آن هند من را تشویق کرد. وقتی به مقر فیفا در دالاس برگشتم، به داوران اعلام کردند وسایلتان را جمع کنید تا همگی برای مرحله نیمه‌نهایی و نهایی به لس‌آنجلس برویم. آنجا فهمیدم که یک بازی برای من در نظر گرفتند، فکر کردم یک بازی نیمه‌نهایی خواهد بود، اما این اتفاق نیفتاد و آنجا باز هم فکر کردم بازی رده‌بندی را به من می‌دهند. بعد از مرحله نیمه‌نهایی جمعه‌شب بود که جلسه کمیته داوران فیفا برای بازی فینال و رده‌بندی انجام شد. من و سایر داورها از نتایج جلسه بی‌اطلاع بودیم و منتظر سخنگوی کمیته داوران بودیم تا داوران فینال و رده‌بندی را مشخص کند که یکباره یک خبرنگار ایتالیایی به من گفت تو محمد فنایی هستی، گفتم بله. گفت برای فینال کمک‌داور دوم انتخاب شدی. تا چنددقیقه در شوک بودم، از یک طرف خوشحال بودم و از طرف دیگر نگران، اما خوشحالی من بیشتر بود، من نماینده کشورم بودم، در فینال معتبرترین ورزش دنیا. همان زمان زمزمه‌هایی بین خبرنگاران ایتالیایی و انگلیسی به وجود آمد که چرا این داور را برای فینال انتخاب کردند که فوتبال کشورش نامی در جهان ندارد. با من بارها مصاحبه کردند و من گفتم کشورم فوتبالش در آسیا مطرح است و قبل از من داور دیگری از کشورم در مسابقات جام‌جهانی قضاوت کرده است.
 عکس‌العمل سایر داوران چطور بود؟
فاروق بوزو و پیتر ولاپان، دبیرکل کنفدراسیون آسیا خیلی من را تشویق کردند و گفتند که تو افتخار آسیا هستی. ساندرپول مجارستانی که به‌عنوان داور اول انتخاب شد به من گفت من قضاوت‌های تو را دیدم و می‌دانم که لیاقتش را داشتی و خوشحالم در کنار من قضاوت خواهی کرد. آن‌زمان، مثل الان نبود که یک کوبل داوری از یک کشور باشد و اگر اشتباهی صورت گیرد همه آن کوبل برگردند. برای همین شانس هم با من یار بود و توانستم در فینال قضاوت کنم.
 قبل از بازی چه حسی داشتید؟
از سوی کمیته داوران به داوران فینال پیشنهاد شد که به کنار دریا بروند و شام را آنجا بخورند، اما پیشنهاد را رد کردیم و همگی به هتل برگشتیم. می‌دانستم که با سن 42 سالی که دارم این آخرین فرصت برای من است که در جام‌جهانی و آن هم فینالش قضاوت کنم. خبرنگاران و گزارشگران من را با حرف‌هایشان خیلی اذیت کردند، ضمن اینکه از دکتر خبیری بعدها شنیدیم که آمریکایی‌ها می‌خواستند با استفاده از نفوذ میزبانی خود در فیفا نگذارند که من بازی فینال را قضاوت کنم. خود ساندرپول مجارستانی و کمک‌داور پاراگوئه هم استرس داشتند. قرار بود یک داور دانمارکی به نام پتیرک نیسلون بازی را قضاوت کند که در آخرین لحظه کمیته داوران نظرش عوض می‌شود و داور مجاری را جایگزین می‌کند، ضمن اینکه ساندر پول هم به خاطر ناآشنابودن با دو کمک‌داور استرس داشت. دیوید بل اسکاتلندی که رییس کمیته داوران بود قبل از بازی صحبت‌هایی با ما انجام داد و ما با استرس کمتری به زمین رفتیم. وقتی می‌خواستم وارد زمین شوم داور چهارم بازی به من یک آدامس داد گفت این استرس را از بین می‌برد.
 در طول بازی فینال اتفاق خاصی نیفتاد؟
دو یا سه‌بار به‌درستی آفساید اعلام کردم، اما آن طرف زمین کمک‌داور دوم بازی یک آفساید رومایو را اعلام نکرد که کم مانده بود، گل شود.
 شما در ضربات پنالی سمتی بودید که بازیکنان دو تیم جمع شده بودند، صحنه جالبی اتفاق نیفتاد؟
بعضی از بازیکنان به خصوص روبرتو باجو، خیلی استرس داشت و مدام از محوطه خارج می‌شد، من بارها به او تذکر دادم، اما می‌گفت دارد دعا می‌کند، بعد هم که پنالتی را به آسمان زد. بعد از بازی هم مثل همیشه تقابل اشک‌ها و لبخندها بود. فقط آریگو ساچی، سرمربی تیم ملی ایتالیا آمد به پشت من زد و به نوعی از رفتار روزنامه‌نگاران خودشان که من را اذیت کرده بودند، عذرخواهی کرد و خسته نباشید گفت.
 فکر می‌کنید در این دوره فغانی و کامرانی‌فر شانس قضاوت داشته باشند؟
به‌نظرم این اتفاق نمی‌افتد اگر بیفتد اتفاق نادری خواهد بود. اما حضور در این سطح از داوری به‌طور قطع برای آنها خوب خواهد بود. فغانی از داورهای توانمند کشورمان است و آینده خوبی دارد.
مجید نامجومطلق؛ یکی از باتکنیک‌ترین هافبک‌های فوتبال ایران بود. او در سه دوره مقدماتی جام‌جهانی 1990، 94 و 98 همراه تیم‌ملی بود. در سال‌های پایانی فوتبالش موفق شد به همراه تیم‌ملی ایران به جام‌جهانی98 فرانسه صعود کند اما در تیمی که برای مرحله نهایی مسابقات انتخاب شد حضور نداشت. با او گفت‌وگویی در مورد حسرت نرفتن به جام‌جهانی انجام دادیم.

 آقای فنایی چه زمانی متوجه شدید برای قضاوت در جام‌جهانی 1994 انتخاب شدید؟
شش‌ماه قبل از آغاز جام‌جهانی نمابری به فدراسیون فوتبال ارسال شده بود که اعلام شد بنده به‌عنوان یکی از داوران برگزیده فیفا برای جام‌جهانی هستم و باید 5/2 ماه بعد خودم را به مقر فیفا در دالاس آمریکا برسانم تا در آزمایش‌های پزشکی و امتحانات ورودی شرکت کنم. در این نمابر آمده بود که من یکسری مدارک باید با خودم به سفارت آمریکا در آلمان ببرم تا بتوانم به‌راحتی ویزای آمریکا را بگیرم. اما در داخل فدراسیون فوتبال بعضی از همکاران خودم به خاطر حسادتی که به موقعیتم داشتند، تمام نمابر را در اختیار من قرار ندادند و من با دست خالی به آلمان رفتم. در کنسولگری آمریکا در فرانکفورت، به من گفتند که مدارکت ناقص است و نمی‌توانیم به شما ویزا بدهیم.
 دقیقا چه قسمتی‌هایی کارشکنی کرده بودند؟
به‌طور معمول اینگونه نامه‌ها به قسمت اداری می‌رود و از آنجا به بخش موردنظر نامه فرستاده می‌شود، نامه من هم به کمیته داوران رسیده بود و آنجا با همکاری قسمت اداری، نمابر را ناقص تحویل من دادند. اما خوشبختانه از آنجایی که خداوند تقدیر جالبی برای من در نظر گرفته بود، در فرودگاه، فاروق بوزو رییس کمیته داوران آسیا و علی بوسیم، داور اماراتی را دیدم و وقتی ماجرای من را فهمیدند، گفتند نگران نباش ما می‌رسیم به آمریکا و به مقامات فیفا توضیح می‌دهیم. آنها به سپ بلاتر که آن‌زمان دبیرکل فیفا بود ماجرا را گفتند و او هم به شدت ناراحت شده بود. سه یا چهار روز که در آلمان بودم بالاخره فیفا وارد ماجرا شد و با تماسی که با کنسولگری آمریکا گرفتند، من توانستم ویزای آمریکا را بگیرم.
 آزمایش‌های پیش از شروع جام چطور پیش رفت؟
حدود یک‌هفته در آمریکا بودم و اکثر آزمایش‌ها را با نمرات عالی پشت‌سر گذاشتم، بعد از آن به همراه رییس کمیته داوران و علی بوسیم به تونس رفتیم و در جام ملت‌های آفریقای‌جنوبی پنج بازی را قضاوت کردم. البته در مرحله نیمه‌نهایی و نهایی بیشتر از داوران آفریقا استفاده شد، اما من توانستم بازی دو تیم نیجریه و ساحل‌عاج را قضاوت کنم. بعد از اینکه به ایران آمدم و دوستان فهمیدند باوجود کارشکنی آنها باز هم توانستم مجوز حضور در جام‌جهانی را بگیریم، آن‌موقع آمدند و نمابر را به من نشان دادند و گفتند یادمان رفته نمابر را به شما بدهیم.
 چه‌موقع به جام‌جهانی اعزام شدید؟
ابتدا هفت یا هشت روز در آلمان ماندم تا ویزایم دوباره درست شود و از آنجا به آمریکا رفتم، فکر کنم 10روز قبل از آغاز جام‌جهانی بود.
 چند بازی را قضاوت کردید؟
پنج بازی. بازی‌های رومانی - سوییس، سوئد-روسیه، مکزیک-بلغارستان، هلند-برزیل و فینال بین ایتالیا و برزیل.
  یکی از خاطراتی که از شما در آن جام‌جهانی در ذهن‌ها مانده به بازی مکزیک و بلغارستان برمی‌گردد. در آن بازی هریستو استویچکوف ستاره تیم‌ملی بلغارستان خیلی به تیم داوری و شما اعتراض داشت؟
بله در آن بازی جمال شریف، داور معروف سوری که داور وسط بود یک پنالتی را در نیمه‌اول برای بلغارستان نگرفت، همان عاملی شد تا این ستاره بلغار در بین دونیمه در راهروی رختکن با حرکت دستش نشان داد داوران رشوه گرفته‌اند، تهدید‌های مسوولان مسابقات هم فایده نداشت و او به‌شدت عصبانی بود و با ما در طول بازی حسابی کلنجار می‌رفت.
 در همان بازی یک اتفاق جالب افتاد و تیر دروازه سمت شما شکست؟
بله برخورد یک بازیکن مکزیک با تیر دروازه باعث شد، تیر دروازه بشکند، اول من فکر می‌کردم مثل ایران است رفتیم سریع تا تیر را درست کنیم، اما مسوولان مسابقات گفتند کار شما نیست و از تونل آن‌سمت زمین یک دروازه جدید آوردند که حدود 10 دقیقه نصب آن طول کشید، بعد تنها من دروازه را چک کردم و بازی شروع شد. در پایان هم بلغارستان در ضربات پنالتی بازی را برد و به دور بعد صعود کرد.
 بعد از آن بازی قضاوت دیدار مهم برزیل و هلند به شما رسید. شادی پس از گل ببتو با حرکت گهواره‌ای یکی از صحنه‌های به‌یادماندنی آن بازی بود. آیا آن حرکت مهاجم برزیل جلو چشمان شما بود؟
نه من آن‌طرف زمین بودم، این گل هم برای خودش قصه‌ای جدا دارد، داور بحرینی که کمک‌داور اول بازی بود، آفساید مسلم این مهاجم برزیلی را نگرفت تا او یک گل به هلند بزند، این باعث عصبانیت هلندی‌ها شد، در همان بازی من یک خطای هند را به‌درستی از بازیکنان هلند نگرفتم و ادامه بازی دادم که موقعیت خوبی نصیب هلندی‌ها شد. در پایان بازی دیک ادوکات، سرمربی مشهور این تیم به رختکن داوران آمد و با عرض خسته نباشید به هر کدام از ما یک ساعت با طرح فدراسیون هلند نیز به ما هدیه داد و یک کلام در مورد آن گل صحبت نکرد. او شخصیت بالای خودش را نشان داد، من و سایر داورها واقعا تعجب کرده بودیم.
 آیا پس از آن بازی می‌دانستید برای مراحل بعد هم انتخاب شدید؟
بعد از بازی هلند و برزیل فکر می‌کردم ماموریتم تمام شده است و از اینکه در چهاربازی داوری کرده بودم از خودم راضی بودم. شب بازی، بلاتر به خاطر نگرفتن آن هند من را تشویق کرد. وقتی به مقر فیفا در دالاس برگشتم، به داوران اعلام کردند وسایلتان را جمع کنید تا همگی برای مرحله نیمه‌نهایی و نهایی به لس‌آنجلس برویم. آنجا فهمیدم که یک بازی برای من در نظر گرفتند، فکر کردم یک بازی نیمه‌نهایی خواهد بود، اما این اتفاق نیفتاد و آنجا باز هم فکر کردم بازی رده‌بندی را به من می‌دهند. بعد از مرحله نیمه‌نهایی جمعه‌شب بود که جلسه کمیته داوران فیفا برای بازی فینال و رده‌بندی انجام شد. من و سایر داورها از نتایج جلسه بی‌اطلاع بودیم و منتظر سخنگوی کمیته داوران بودیم تا داوران فینال و رده‌بندی را مشخص کند که یکباره یک خبرنگار ایتالیایی به من گفت تو محمد فنایی هستی، گفتم بله. گفت برای فینال کمک‌داور دوم انتخاب شدی. تا چنددقیقه در شوک بودم، از یک طرف خوشحال بودم و از طرف دیگر نگران، اما خوشحالی من بیشتر بود، من نماینده کشورم بودم، در فینال معتبرترین ورزش دنیا. همان زمان زمزمه‌هایی بین خبرنگاران ایتالیایی و انگلیسی به وجود آمد که چرا این داور را برای فینال انتخاب کردند که فوتبال کشورش نامی در جهان ندارد. با من بارها مصاحبه کردند و من گفتم کشورم فوتبالش در آسیا مطرح است و قبل از من داور دیگری از کشورم در مسابقات جام‌جهانی قضاوت کرده است.
 عکس‌العمل سایر داوران چطور بود؟
فاروق بوزو و پیتر ولاپان، دبیرکل کنفدراسیون آسیا خیلی من را تشویق کردند و گفتند که تو افتخار آسیا هستی. ساندرپول مجارستانی که به‌عنوان داور اول انتخاب شد به من گفت من قضاوت‌های تو را دیدم و می‌دانم که لیاقتش را داشتی و خوشحالم در کنار من قضاوت خواهی کرد. آن‌زمان، مثل الان نبود که یک کوبل داوری از یک کشور باشد و اگر اشتباهی صورت گیرد همه آن کوبل برگردند. برای همین شانس هم با من یار بود و توانستم در فینال قضاوت کنم.
 قبل از بازی چه حسی داشتید؟
از سوی کمیته داوران به داوران فینال پیشنهاد شد که به کنار دریا بروند و شام را آنجا بخورند، اما پیشنهاد را رد کردیم و همگی به هتل برگشتیم. می‌دانستم که با سن 42 سالی که دارم این آخرین فرصت برای من است که در جام‌جهانی و آن هم فینالش قضاوت کنم. خبرنگاران و گزارشگران من را با حرف‌هایشان خیلی اذیت کردند، ضمن اینکه از دکتر خبیری بعدها شنیدیم که آمریکایی‌ها می‌خواستند با استفاده از نفوذ میزبانی خود در فیفا نگذارند که من بازی فینال را قضاوت کنم. خود ساندرپول مجارستانی و کمک‌داور پاراگوئه هم استرس داشتند. قرار بود یک داور دانمارکی به نام پتیرک نیسلون بازی را قضاوت کند که در آخرین لحظه کمیته داوران نظرش عوض می‌شود و داور مجاری را جایگزین می‌کند، ضمن اینکه ساندر پول هم به خاطر ناآشنابودن با دو کمک‌داور استرس داشت. دیوید بل اسکاتلندی که رییس کمیته داوران بود قبل از بازی صحبت‌هایی با ما انجام داد و ما با استرس کمتری به زمین رفتیم. وقتی می‌خواستم وارد زمین شوم داور چهارم بازی به من یک آدامس داد گفت این استرس را از بین می‌برد.
 در طول بازی فینال اتفاق خاصی نیفتاد؟
دو یا سه‌بار به‌درستی آفساید اعلام کردم، اما آن طرف زمین کمک‌داور دوم بازی یک آفساید رومایو را اعلام نکرد که کم مانده بود، گل شود.
 شما در ضربات پنالی سمتی بودید که بازیکنان دو تیم جمع شده بودند، صحنه جالبی اتفاق نیفتاد؟
بعضی از بازیکنان به خصوص روبرتو باجو، خیلی استرس داشت و مدام از محوطه خارج می‌شد، من بارها به او تذکر دادم، اما می‌گفت دارد دعا می‌کند، بعد هم که پنالتی را به آسمان زد. بعد از بازی هم مثل همیشه تقابل اشک‌ها و لبخندها بود. فقط آریگو ساچی، سرمربی تیم ملی ایتالیا آمد به پشت من زد و به نوعی از رفتار روزنامه‌نگاران خودشان که من را اذیت کرده بودند، عذرخواهی کرد و خسته نباشید گفت.
 فکر می‌کنید در این دوره فغانی و کامرانی‌فر شانس قضاوت داشته باشند؟
به‌نظرم این اتفاق نمی‌افتد اگر بیفتد اتفاق نادری خواهد بود. اما حضور در این سطح از داوری به‌طور قطع برای آنها خوب خواهد بود. فغانی از داورهای توانمند کشورمان است و آینده خوبی دارد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.