|

او نخواهد مرد

مجید نظری


بلانشو رابطه خواننده با متن را دارای دو جنبه می‌دانست: متن بخشی از فرهنگ است و دیگر اینکه متن تکنیکی اثر را القا می‌کند و مبدع زبان جدیدی است که در برابر تقلای ما برای مفهوم‌سازی مقاومت می‌کند. رمان اگرچه بازگوکننده مسایل فلسفی است اما و اگر به این اکتفا شود فریبش را خورده‌ایم. رمان به فراسوی فلسفه می‌رود، متعلق به دنیای دیگری نیست، خلوص زبان است. حکم مرگ نه داستان پیروزی زندگی بر مرگ است نه پناه بردن به مرگ است در برابر وضعیت جهنمی زندگی. نوشتن برای ناممکنی مرگ است. و این کاری است که نویسنده به نوشتن آن اجبار دارد. «تا اندازه‌ای مطمئنم نوشته‌هایی که نباید نوشته ‌شوند، بالاخره، نوشته خواهند شد. تجربه خواندن حکم مرگ، تجربه مبهمی است که متعلق به ادبیات است که از تعریف می‌گریزد. با خواندن حکم مرگ باید ادبیات را دوباره خلق کرد. ادبیات که مساله برای فلسفه می‌شود.» آندره ژید می‌نویسد: دلایلی که مرا به نوشتن ترغیب می‌کند بسیار است، اما مهم‌ترین آنها برای من ایمن‌داشتن چیزها از مرگ است. نوشتن برای نمردن. برحسب این نظر، هنر با تاریخ پیوند می‌خورد. چهره‌های مهم تاریخی، قهرمانان و مردان بزرگ جنگ کمتر از هنرمندان بدین شیوه خود را از مرگ ایمن نمی‌دارند. آنها به خاطره مردم درمی‌آیند. آنها الگو هستند. اما کافکا در یادداشت‌های روزانه‌اش می‌نویسد که بهترین نوشته‌های من بر اساس توانایی مردن با رضایتمندی است. همه صفحات خوب درباره کسی است که در حال مردن است و آن را بسیار سخت و ناعادلانه می‌یابد. کافکا از محیط خود برید تا بنویسد و نوشت تا در آرامش بمیرد. آنچه نوشتن را مجاز می‌دارد توانایی مردن رضامندانه است. بنابراین نویسنده کسی است که می‌نویسد تا قدرت مردن را بیابد. بنویس تا قادر به مردن باشی - بمیر تا قادر به نوشتن باشی، اما آیا من می‌توانم بمیرم؟ «من هرگز نمی‌میرد.» حکم مرگ بازنمایی مرگ نیست. ناممکن آن است. فاصله گرفتن از آن است. با گفتن از مرگ، اما از آن دور می‌شویم چرا که زبان فاصله گرفتن از ابژه‌هاست. حکم مرگ با نوشتن از مرگ، ناممکن بودن آن را تایید می‌کند. «مرگ به منزله ناممکنی مردن.» حکم مرگ نوشتن از امر ناشناخته است، امر موهش. مواجه با مرگ معنای زندگی را به ما القا نمی‌کند. مرگ، بیماری تحلیل‌برنده‌ای است که به شخص نه راه رهایی داده می‌شود و نه می‌میرد. در حال مردن است اما مرگ ناممکن است. فرد محتضر نمی‌میرد. راوی و محتضر زیادی زنده‌اند پزشک به راوی تذکر می‌دهد که دو سال پیش باید می‌مرد. اما مرگ امکانپذیر نیست. «او نخواهد مرد.» مرگ چیزی است که فرا نمی‌رسد حکم مرگ جوهر آنچه را باز نموده است نفی می‌کند. عدم امکان مرگ در «جنون خون و باروت» است. زمان بمباران پاریس و وضعیت حادی است که «اندیشیدن و زیستن با هم جور در نمی‌آمد.» تلاقی ادبیات با مرگ، میل به مرگ نیست بلکه آری‌گویی به زندگی است. در حکم مرگ، مفهوم مرگ با مفهوم دوستی پیوند می‌خورد. تحمل‌ناپذیر است نه برای خود که برای دوست. بلانشو در این رمان از فراز و نشیب زندگی دوست نمی‌نویسد بلکه بر آنچه مرگ دوست درباره دوستی فی‌نفسه آشکار می‌سازد می‌پردازد. مرگ دوست در خطربودن دوستی را نمایان می‌کند. نزد بلانشو قبل از اینکه فرد باشم یک دوست هستم. دوستی احضار دوباره مفهوم انسان بودن است. مرگ آن نیروی ویرانگری است که انسان‌ها را از طریق غرابت‌شان به هم وصل می‌کند. آنچه انسان‌ها را با هم متحد می‌سازد، روبه‌رو شدن با نیروهای ویرانی است. آنچه ما را به هم وصل می‌کند امر ناشناخته است. غرابت‌مان است. شکاف، آنچه بین من و دیگری که دوست است را معین می‌کند. آنچه بین دوستان به اشتراک وجود دارد، ارتباط نامتقارن مضاعف با دیگری است نه علاقه مشترک. و از این‌روست که بلانشو می‌نویسد تا مرگ را ناممکن سازد.

بلانشو رابطه خواننده با متن را دارای دو جنبه می‌دانست: متن بخشی از فرهنگ است و دیگر اینکه متن تکنیکی اثر را القا می‌کند و مبدع زبان جدیدی است که در برابر تقلای ما برای مفهوم‌سازی مقاومت می‌کند. رمان اگرچه بازگوکننده مسایل فلسفی است اما و اگر به این اکتفا شود فریبش را خورده‌ایم. رمان به فراسوی فلسفه می‌رود، متعلق به دنیای دیگری نیست، خلوص زبان است. حکم مرگ نه داستان پیروزی زندگی بر مرگ است نه پناه بردن به مرگ است در برابر وضعیت جهنمی زندگی. نوشتن برای ناممکنی مرگ است. و این کاری است که نویسنده به نوشتن آن اجبار دارد. «تا اندازه‌ای مطمئنم نوشته‌هایی که نباید نوشته ‌شوند، بالاخره، نوشته خواهند شد. تجربه خواندن حکم مرگ، تجربه مبهمی است که متعلق به ادبیات است که از تعریف می‌گریزد. با خواندن حکم مرگ باید ادبیات را دوباره خلق کرد. ادبیات که مساله برای فلسفه می‌شود.» آندره ژید می‌نویسد: دلایلی که مرا به نوشتن ترغیب می‌کند بسیار است، اما مهم‌ترین آنها برای من ایمن‌داشتن چیزها از مرگ است. نوشتن برای نمردن. برحسب این نظر، هنر با تاریخ پیوند می‌خورد. چهره‌های مهم تاریخی، قهرمانان و مردان بزرگ جنگ کمتر از هنرمندان بدین شیوه خود را از مرگ ایمن نمی‌دارند. آنها به خاطره مردم درمی‌آیند. آنها الگو هستند. اما کافکا در یادداشت‌های روزانه‌اش می‌نویسد که بهترین نوشته‌های من بر اساس توانایی مردن با رضایتمندی است. همه صفحات خوب درباره کسی است که در حال مردن است و آن را بسیار سخت و ناعادلانه می‌یابد. کافکا از محیط خود برید تا بنویسد و نوشت تا در آرامش بمیرد. آنچه نوشتن را مجاز می‌دارد توانایی مردن رضامندانه است. بنابراین نویسنده کسی است که می‌نویسد تا قدرت مردن را بیابد. بنویس تا قادر به مردن باشی - بمیر تا قادر به نوشتن باشی، اما آیا من می‌توانم بمیرم؟ «من هرگز نمی‌میرد.» حکم مرگ بازنمایی مرگ نیست. ناممکن آن است. فاصله گرفتن از آن است. با گفتن از مرگ، اما از آن دور می‌شویم چرا که زبان فاصله گرفتن از ابژه‌هاست. حکم مرگ با نوشتن از مرگ، ناممکن بودن آن را تایید می‌کند. «مرگ به منزله ناممکنی مردن.» حکم مرگ نوشتن از امر ناشناخته است، امر موهش. مواجه با مرگ معنای زندگی را به ما القا نمی‌کند. مرگ، بیماری تحلیل‌برنده‌ای است که به شخص نه راه رهایی داده می‌شود و نه می‌میرد. در حال مردن است اما مرگ ناممکن است. فرد محتضر نمی‌میرد. راوی و محتضر زیادی زنده‌اند پزشک به راوی تذکر می‌دهد که دو سال پیش باید می‌مرد. اما مرگ امکانپذیر نیست. «او نخواهد مرد.» مرگ چیزی است که فرا نمی‌رسد حکم مرگ جوهر آنچه را باز نموده است نفی می‌کند. عدم امکان مرگ در «جنون خون و باروت» است. زمان بمباران پاریس و وضعیت حادی است که «اندیشیدن و زیستن با هم جور در نمی‌آمد.» تلاقی ادبیات با مرگ، میل به مرگ نیست بلکه آری‌گویی به زندگی است. در حکم مرگ، مفهوم مرگ با مفهوم دوستی پیوند می‌خورد. تحمل‌ناپذیر است نه برای خود که برای دوست. بلانشو در این رمان از فراز و نشیب زندگی دوست نمی‌نویسد بلکه بر آنچه مرگ دوست درباره دوستی فی‌نفسه آشکار می‌سازد می‌پردازد. مرگ دوست در خطربودن دوستی را نمایان می‌کند. نزد بلانشو قبل از اینکه فرد باشم یک دوست هستم. دوستی احضار دوباره مفهوم انسان بودن است. مرگ آن نیروی ویرانگری است که انسان‌ها را از طریق غرابت‌شان به هم وصل می‌کند. آنچه انسان‌ها را با هم متحد می‌سازد، روبه‌رو شدن با نیروهای ویرانی است. آنچه ما را به هم وصل می‌کند امر ناشناخته است. غرابت‌مان است. شکاف، آنچه بین من و دیگری که دوست است را معین می‌کند. آنچه بین دوستان به اشتراک وجود دارد، ارتباط نامتقارن مضاعف با دیگری است نه علاقه مشترک. و از این‌روست که بلانشو می‌نویسد تا مرگ را ناممکن سازد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.