|

دو منظره و یک خاطره

محمود حسینی‌زاد


سال 1355 بود یا 56. تازه درسم تمام شده بود و به ایران برگشته بودم و سربازی و... و در تماس با گوشه و کنار محافل ادبی که آن زمان هم مثل الان، چندان قابل تحمل نبود! روزنامه‌ای منتشر می‌شد به اسم «رستاخیز» که بخش ادبی - فرهنگی خیلی خوبی داشت. یک‌بار در این روزنامه داستانی خواندم از«غزاله علیزاده» که بعدا در«سفر ناگذشتنی»‌اش چاپ شد. اولین‌بار بود که اسمش را می‌شنیدم که خب هنوز جوان بود و شهرتی نداشت ظاهرا. من که تحت‌تاثیر نثر بیهقی و ابراهیم گلستان و هوشنگ گلشیری بودم و هنوز هم هستم، از نثر آن داستان غزاله علیزاده کله‌پا شدم. واقعا. از آن تصویر‌ها، از آن ایجاز، از آن شاعرانگی. از دوستانی که داشتم پرس‌وجو کردم درباره‌اش. کارهای اندکش تا آن زمان را خواندم و با خودش آشنایی به طریقی حاصل شد.
هنوز هم برای من نویسنده بزرگی است. هم نثرش و هم کارهایش و هم رفتار یگانه‌اش که همه کم و بیش می‌دانند و زبانزد بود و هست. حالا اما کاری به آن بخش از آشنایی و شناخت از آثارش ندارم. می‌خواهم شرح ملاقاتی را برایتان بنویسم. نه خود ملاقات، بلکه کل آن حال و هوا، به نظرم در ادبیات ایران بی‌نظیر بود و هست و برایتان می‌گویم چرا.
رمان«دو منظره» غزاله علیزاده تازه منتشر شده بود؛ رمانی بسیارخوب که در آن علیزاده بخشی از تاریخ معاصرمان را با همان نثر بی‌نظیر و با همان ایجاز بازگفته. رمان را خواندم و خوشم آمد و فرستادمش برای دوست شاعر و نویسنده‌ام در آلمان«سعید»، که او هم مجذوب رمان شد تصمیم به ترجمه‌اش گرفت. با علیزاده صحبت کردم. استقبال کرد. گفتم که سعید در آلمان نام آشنایی است و اسم و رسمی به‌هم زده. علیزاده اما باید می‌دانست که این شاعر ایرانی چه سطحی دارد. اخلاقش بود. قبلا هم تجربه کرده بودم. یک‌بار دیگر هم دوست دیگری که تصمیم داشت داستان‌های زنان نویسنده ایران را به آلمانی ترجمه کند با من تماس گرفت و گفت از غزاله علیزاده بپرس اجازه می‌دهد فلان و فلان داستانش را ترجمه کنم؟ تماس گرفتم. علیزاده گفت البته که خوشحال می‌شود اگر داستان‌هایش به آلمانی ترجمه شوند و پرسید کدام نویسنده‌های دیگر در این مجموعه خواهند بود؟ گفتم. گفت نه. نمی‌خواهم اسمم کنار اینها باشد. حالا هم می‌خواست«سعید» را بهتر بشناسد. قراری گذاشتیم. رفتم. همان خانه نسبتا قدیمی در امیرآباد. مردی در را باز کرد و گفت بروم به سالن. رفتم. سالنی با دکوری ساده. تا آنجا که حافظه یاری می‌دهد یادم است که چندتکه وسایل چینی بود و چندتکه ایرانی. آراسته و چشمگیر. چند دقیقه‌ای پذیرایی شدم تا غزاله بیاید. آمد. همان که همه می‌دانیم. چهره، لباس، رفتار و طرز بیان. تک بود و منحصر. گفت خیلی گرفتار است و دارد روی رمانی، که بعد‌ها شد «شب‌های تهران»، کار می‌کند و گفت بیا اتاق کارم را ببین. رفتیم. کتاب و میز و نوشته‌ها و دیوارهای اتاق را کلا با پوسترهای فیلم های ایرانی پوشانده بود. پر. گفت که می‌خواهد در آن حال‌وهوا باشد.
برگشتیم به سالن و حرف از این‌ور و آن‌ور شد و از ترجمه‌های من و از دوستان مشترک. بعد می‌خواست از سعید بیشتر بداند. گفتم. از دوستی دیرینه و از موفقیت‌هایش در مقام شاعر و مقاله‌نویس در آلمان. غزاله پرسید که شعرهایش چطور است. تا آن زمان سعید هنوز کار‌های چندانی منتشر نکرده بود. از آن کارهایش که بود، گفتم. گفت نمونه‌ای‌ داری از کارهایش؟ داشتم. کتاب «شعر‌های عاشقانه» سعید را همراه داشتم. شروع کردم. من آلمانی‌اش را می‌خواندم و ترجمه درجا می‌کردم و غزاله علیزاده گوش می‌داد. خوشش آمد. چندبار گفت تا شعری را دوباره بخوانم و ترجمه کنم. خواندم و کردم. تعریف کرد و چشم‌هایش پر بود از غم. گفت بخوان، باز خواندم. من عاشقانه‌های سعید را خواندم و غزاله علیزاده گریه کرد.

سال 1355 بود یا 56. تازه درسم تمام شده بود و به ایران برگشته بودم و سربازی و... و در تماس با گوشه و کنار محافل ادبی که آن زمان هم مثل الان، چندان قابل تحمل نبود! روزنامه‌ای منتشر می‌شد به اسم «رستاخیز» که بخش ادبی - فرهنگی خیلی خوبی داشت. یک‌بار در این روزنامه داستانی خواندم از«غزاله علیزاده» که بعدا در«سفر ناگذشتنی»‌اش چاپ شد. اولین‌بار بود که اسمش را می‌شنیدم که خب هنوز جوان بود و شهرتی نداشت ظاهرا. من که تحت‌تاثیر نثر بیهقی و ابراهیم گلستان و هوشنگ گلشیری بودم و هنوز هم هستم، از نثر آن داستان غزاله علیزاده کله‌پا شدم. واقعا. از آن تصویر‌ها، از آن ایجاز، از آن شاعرانگی. از دوستانی که داشتم پرس‌وجو کردم درباره‌اش. کارهای اندکش تا آن زمان را خواندم و با خودش آشنایی به طریقی حاصل شد.
هنوز هم برای من نویسنده بزرگی است. هم نثرش و هم کارهایش و هم رفتار یگانه‌اش که همه کم و بیش می‌دانند و زبانزد بود و هست. حالا اما کاری به آن بخش از آشنایی و شناخت از آثارش ندارم. می‌خواهم شرح ملاقاتی را برایتان بنویسم. نه خود ملاقات، بلکه کل آن حال و هوا، به نظرم در ادبیات ایران بی‌نظیر بود و هست و برایتان می‌گویم چرا.
رمان«دو منظره» غزاله علیزاده تازه منتشر شده بود؛ رمانی بسیارخوب که در آن علیزاده بخشی از تاریخ معاصرمان را با همان نثر بی‌نظیر و با همان ایجاز بازگفته. رمان را خواندم و خوشم آمد و فرستادمش برای دوست شاعر و نویسنده‌ام در آلمان«سعید»، که او هم مجذوب رمان شد تصمیم به ترجمه‌اش گرفت. با علیزاده صحبت کردم. استقبال کرد. گفتم که سعید در آلمان نام آشنایی است و اسم و رسمی به‌هم زده. علیزاده اما باید می‌دانست که این شاعر ایرانی چه سطحی دارد. اخلاقش بود. قبلا هم تجربه کرده بودم. یک‌بار دیگر هم دوست دیگری که تصمیم داشت داستان‌های زنان نویسنده ایران را به آلمانی ترجمه کند با من تماس گرفت و گفت از غزاله علیزاده بپرس اجازه می‌دهد فلان و فلان داستانش را ترجمه کنم؟ تماس گرفتم. علیزاده گفت البته که خوشحال می‌شود اگر داستان‌هایش به آلمانی ترجمه شوند و پرسید کدام نویسنده‌های دیگر در این مجموعه خواهند بود؟ گفتم. گفت نه. نمی‌خواهم اسمم کنار اینها باشد. حالا هم می‌خواست«سعید» را بهتر بشناسد. قراری گذاشتیم. رفتم. همان خانه نسبتا قدیمی در امیرآباد. مردی در را باز کرد و گفت بروم به سالن. رفتم. سالنی با دکوری ساده. تا آنجا که حافظه یاری می‌دهد یادم است که چندتکه وسایل چینی بود و چندتکه ایرانی. آراسته و چشمگیر. چند دقیقه‌ای پذیرایی شدم تا غزاله بیاید. آمد. همان که همه می‌دانیم. چهره، لباس، رفتار و طرز بیان. تک بود و منحصر. گفت خیلی گرفتار است و دارد روی رمانی، که بعد‌ها شد «شب‌های تهران»، کار می‌کند و گفت بیا اتاق کارم را ببین. رفتیم. کتاب و میز و نوشته‌ها و دیوارهای اتاق را کلا با پوسترهای فیلم های ایرانی پوشانده بود. پر. گفت که می‌خواهد در آن حال‌وهوا باشد.
برگشتیم به سالن و حرف از این‌ور و آن‌ور شد و از ترجمه‌های من و از دوستان مشترک. بعد می‌خواست از سعید بیشتر بداند. گفتم. از دوستی دیرینه و از موفقیت‌هایش در مقام شاعر و مقاله‌نویس در آلمان. غزاله پرسید که شعرهایش چطور است. تا آن زمان سعید هنوز کار‌های چندانی منتشر نکرده بود. از آن کارهایش که بود، گفتم. گفت نمونه‌ای‌ داری از کارهایش؟ داشتم. کتاب «شعر‌های عاشقانه» سعید را همراه داشتم. شروع کردم. من آلمانی‌اش را می‌خواندم و ترجمه درجا می‌کردم و غزاله علیزاده گوش می‌داد. خوشش آمد. چندبار گفت تا شعری را دوباره بخوانم و ترجمه کنم. خواندم و کردم. تعریف کرد و چشم‌هایش پر بود از غم. گفت بخوان، باز خواندم. من عاشقانه‌های سعید را خواندم و غزاله علیزاده گریه کرد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.