|

وقتی از زمین به آسمان می‌بارد

مرتضی یاسری‌نیا: شاید این جمله که فوتبال برای برزیلی‌ها چیزی فراتر از نان شب است، خیلی کلیشه‌ای شده باشد؛ آنقدر که برای خیلی‌ها حالا همان نان‌شب که نه‌چندان سهل‌الوصول است مساله‌ای مهم‌تر از فوتبال است. به همین دلیل مردم برزیل به هزینه‌ بالای میزبانی اعتراض دارند و به‌حق می‌گویند وقتی هنوز سیستم حمل‌ونقل درست و حسابی وجود ندارد، چرا باید میلیون‌ها دلار صرف میزبانی جام‌جهانی شود؟ دامنه اعتراضات از رقابت‌های سال گذشته جام کنفدراسیون‌ها شروع شد و به امسال کشیده شد؛ جایی که در سائوپائولو اعتراضات گسترده مردمی شکل گرفت و حتی پله به دلیل حمایت‌های به گمان مردم کورکورانه در محاصره اعتراض‌کننده‌ها گرفتار شد. بزرگ‌ترین مشکل فعلی برزیل، خطوط مواصلاتی است. برخلاف آنچه به‌نظر می‌رسد، سیستم حمل‌ونقل عمومی در برزیل هم به‌لحاظ کمّی مشکل دارد و هم به‌لحاظ نوع خدمات‌رسانی.
معضلات متفاوت
قطار از قرن19 وارد برزیل شد اما مدتی طول کشید تا این وسیله بین مردم عمومیت پیدا کند. در برزیل چهارریل راه‌آهن به طول چهار، 23، 396 و 194کیلومتر وجود دارد. با احتساب خط پنجم که در حال احداث است، این کشور از هزارو22کیلومتر خط‌آهن برخوردار است و گفته می‌شود بیشترین سود مسافرت‌های درون‌کشوری از این طریق تامین می‌شود.
مترو و پیچیدگی‌هایش
در مجموع تا زمان شروع جام‌جهانی، 10شهر برزیل دارای خطوط مترو هستند. البته هنوز دو خط فورتالزا و ماچو در حال بهره‌برداری است. دولتمردان برزیلی می‌ترسند مبادا این دو شاهراه کلیدی به‌موقع آماده نشوند. البته جایگزین و مکملی به نام تراموا هم وجود دارد. جرقه احداث خطوط تراموا، سال1859 زده شد اما عملا تا سال1989 این عملیات به پایان نرسید. پنجمین کشور پهناور دنیا سرانجام در دهه‌های80 و 90 سیستم حمل‌ونقل را از طریق تراموا نونوار کرد. طبق گزارش‌ها بیش از 570میلیون‌دلار صرف بازسازی تراموا در برزیل شده است؛ هرچند مانند گذشته هر شش‌خط تراموا درست مانند مترو و اتوبوس به دلیل ازدحام بیش‌ازحد جان بسیاری از برزیلی‌ها را به خطر می‌اندازد و درست به همین دلیل مردم سرزمین قهوه نسبت به بی‌توجهی به این مسایل گله‌مندند.
وقتی پله در دام افتاد
وقتی برزیل با حمایت‌های پیدا و پنهان ایناسیو لولاداسیلو، رییس‌جمهور قبلی، میزبانی المپیک و جام‌جهانی را به‌دست آورد، دنیا متوجه اثر‌گذاری مثبت برنامه‌های عدالت‌محور او شد. کابینه لولا برای تسهیل امور مردم برنامه‌های زیادی را تدارک دید که از آن جمله می‌توان به شروع پروژه «ریل پرسرعت» اشاره کرد. سپتامبر2008، دولت برزیل موظف شد مبلغ 15میلیارددلارآمریکا را صرف به‌ثمررساندن این پروژه کند. جالب اینکه در دستورالعمل اصلی، هدف از این اقدام درپیش‌بودن جام‌جهانی2014 عنوان شد، هر چند این برنامه‌های تقویتی، شکوفاشدن حمل‌ونقل در برزیل را در پی داشت اما فرهنگ عمومی استفاده از این وسیله چندان بالا نیست. ولی ضریب امنیتی قطارها بسیار پایین به‌نظر می‌رسد. شاید جمله تاریخی یکی از شهروندان علاقه‌مند به فوتبال در جریان جام‌کنفدراسیون‌ها خیلی هم شوخی نباشد: «پله که اینقدر از فیفا و ولخرجی‌های برزیل برای جام‌جهانی حمایت می‌کند، بهتر است یک روز همراه خانواده‌اش سوار مترو شود و ببیند آیا درنهایت به مقصد می‌رسد یا نه!»
سرسام گرانی
آنچه اجتماع بیش از 30هزارنفری در بیرون استادیوم‌های برزیل در جام کنفدراسیون‌ها را به وجود آورد، تنها به امکانات سخت‌افزاری مترو و وسایل‌نقلیه عمومی مربوط نمی‌شود. شهروندان از قیمت بلیت هم به اندازه کافی آزرده‌خاطر هستند. قیمت بلیت قطارهای سریع‌السیر درحال احداث، 60دلار آمریکاست که این رقم حتی برای کشور درحال توسعه‌ای مثل برزیل هم کمی زیاد به نظر می‌رسد. البته متروسواری در برزیل از این رقم خوفناک‌تر است.
هدف؛ شلوغی کمتر
دولت برزیل هدف از ایجاد قطارهای سریع‌السیر را کاهش ترافیک در ساعات اوج حضور مردم در وسایل‌نقلیه عمومی اعلام کرده است. طبق معمول در این کشور، شلوغ‌ترین ساعت استفاده مردم از وسایل‌نقلیه عمومی از 6 تا 9 صبح است. این بازه زمانی 35‌درصد حجم ترافیک روزانه را به خودش اختصاص داده است. توریست‌ها و علاقه‌مندانی که برای دیدن بازی‌ها راهی برزیل می‌شوند، می‌توانند راه‌های بهتری را هم انتخاب کنند و از شرایط ترافیک در امان بمانند چون راه‌های مواصلاتی در برزیل، تنها به خشکی ختم نمی‌شود.
از آب به خاک
50هزار کیلومتر راه آبی، شما را از طریق دریاها و اقیانوس‌ها به برزیل متصل می‌کند. در واقع فکر ایجاد یک آبراه در سال2008 به وجود آمد؛ زمانی که نوعی انقلاب جغرافیایی در برزیل به‌وقوع پیوست و مناطقی از کشور پهناور آمریکای‌جنوبی خالی از سکنه شد. آبراه‌ها یکی از بهترین مسیرهای ممکن برای رسیدن به برزیل است.
وقتی همه‌چیز داغان است
در برزیل حتی معدود مردم بهره‌مند از وسیله‌نقلیه شخصی هم علاقه زیادی به عبور و مرور با تاکسی‌های‌ درون‌شهری دارند. در برزیل یک‌میلیون‌و751هزارو868 کیلومتر جاده وجود دارد که 96هزارو353کیلومتر آن هموار و رقم باورنکردنی یک‌میلیون‌و655هزارو515 کیلومتر از جاده‌ها، ناهموار است. به عبارت بهتر تنها 5/5درصد جاده‌ها هموار است و 5/94درصد ناهموار؛ آنچه برای کشور میزبان جام‌جهانی چیزی درحد فاجعه است. بی‌آر- 116 و بی‌آر- 101 معروف‌ترین و عریض‌ترین جاده‌های برزیل محسوب می‌شوند اما بیشتر شهروندان می‌ترسند مبادا در دوران برگزاری فستیوال فوتبال، خارجی‌ها و توریست‌ها هم مانند آنها از دست‌انداز جاده‌ها ضربه بخورند! وقتی موضوع حمل‌ونقل جاده‌ای و سلامت تاکسی‌های عمومی در برزیل مهم جلوه می‌کند که بدانیم در برزیل از هر هزار نفر، تنها 140نفر خودرو شخصی دارند. این آمار در بین کشورهای همجوار یکی از ضعیف‌ترین‌هاست.
خون و آتش
آلمانی‌ها اعتقاد دارند فرهنگ هر کشور از نوع رانندگی و فوتبال قابل‌تشخیص است. اگر این گزاره را قبول کنیم، باید بپذیریم رانندگی در برزیل کاملا نمایانگر فرهنگ جاری در این کشور است؛ کاملا شاد، شلوغ اما نامنظم و بی‌اعتنا به قانون. به‌طور متوسط روزانه پنج‌نفر در تصادفات جاده‌ای این کشور، جان خودشان را از دست می‌دهند. وقتی صحبت از امنیت می‌شود، جاده‌های ناهموار و خطوط هواپیمایی ناامن برزیل به یاد آورده می‌شود. هر چند این کشور با برنامه‌های سوسیالیستی لولا داسیلوا خودش را از تحریم‌های دوران استبداد رها کرده اما هنوز شرکت‌های هواپیما‌سازی جنس مرغوبی تولید نمی‌کنند و آنچه به عنوان تحفه‌های خارجی، مسافران را جابه‌جا می‌کند، معمولا از جنس هواپیماهای درجه دو و تقربیا ناسالم است.
مستشاران خارجی
برزیل برای به‌روزکردن ساخت‌وساز راه‌های مواصلاتی اقدام به استخدام مهندس‌های خارجی کرده و گفته می‌شود مبلغ زیادی از بودجه آماده‌سازی جام‌جهانی2014 به جیب غیربومی‌ها رفته. این درحالی است که اقدام مورد اشاره باعث شتاب و رعایت اصول ایمنی نشده و حالا مردم برزیل می‌گویند مالیات سنگین تحمیل‌شده به آنها به‌درستی مصرف نشده است. اخیرا گزارشی تکان‌دهنده مبنی بر استانداردبودن تنها یک خط ریل راه‌آهن در برزیل شنیده می‌شود. اگر چنین موضوعی صحت داشته باشد، بسیاری از توریست‌ها ترجیح می‌دهند به شکل خودخواسته بار حسرت‌ندیدن جام‌جهانی در سرزمین فوتبال را به دوش بکشند تا اینکه به برزیل بروند و بعد از جام‌جهانی، فوتبال و زندگیشان را از دست بدهند! زندگی به سبک برزیلی همیشه دردسرهای خاص خودش را داشته است.
مرتضی یاسری‌نیا: شاید این جمله که فوتبال برای برزیلی‌ها چیزی فراتر از نان شب است، خیلی کلیشه‌ای شده باشد؛ آنقدر که برای خیلی‌ها حالا همان نان‌شب که نه‌چندان سهل‌الوصول است مساله‌ای مهم‌تر از فوتبال است. به همین دلیل مردم برزیل به هزینه‌ بالای میزبانی اعتراض دارند و به‌حق می‌گویند وقتی هنوز سیستم حمل‌ونقل درست و حسابی وجود ندارد، چرا باید میلیون‌ها دلار صرف میزبانی جام‌جهانی شود؟ دامنه اعتراضات از رقابت‌های سال گذشته جام کنفدراسیون‌ها شروع شد و به امسال کشیده شد؛ جایی که در سائوپائولو اعتراضات گسترده مردمی شکل گرفت و حتی پله به دلیل حمایت‌های به گمان مردم کورکورانه در محاصره اعتراض‌کننده‌ها گرفتار شد. بزرگ‌ترین مشکل فعلی برزیل، خطوط مواصلاتی است. برخلاف آنچه به‌نظر می‌رسد، سیستم حمل‌ونقل عمومی در برزیل هم به‌لحاظ کمّی مشکل دارد و هم به‌لحاظ نوع خدمات‌رسانی.
معضلات متفاوت
قطار از قرن19 وارد برزیل شد اما مدتی طول کشید تا این وسیله بین مردم عمومیت پیدا کند. در برزیل چهارریل راه‌آهن به طول چهار، 23، 396 و 194کیلومتر وجود دارد. با احتساب خط پنجم که در حال احداث است، این کشور از هزارو22کیلومتر خط‌آهن برخوردار است و گفته می‌شود بیشترین سود مسافرت‌های درون‌کشوری از این طریق تامین می‌شود.
مترو و پیچیدگی‌هایش
در مجموع تا زمان شروع جام‌جهانی، 10شهر برزیل دارای خطوط مترو هستند. البته هنوز دو خط فورتالزا و ماچو در حال بهره‌برداری است. دولتمردان برزیلی می‌ترسند مبادا این دو شاهراه کلیدی به‌موقع آماده نشوند. البته جایگزین و مکملی به نام تراموا هم وجود دارد. جرقه احداث خطوط تراموا، سال1859 زده شد اما عملا تا سال1989 این عملیات به پایان نرسید. پنجمین کشور پهناور دنیا سرانجام در دهه‌های80 و 90 سیستم حمل‌ونقل را از طریق تراموا نونوار کرد. طبق گزارش‌ها بیش از 570میلیون‌دلار صرف بازسازی تراموا در برزیل شده است؛ هرچند مانند گذشته هر شش‌خط تراموا درست مانند مترو و اتوبوس به دلیل ازدحام بیش‌ازحد جان بسیاری از برزیلی‌ها را به خطر می‌اندازد و درست به همین دلیل مردم سرزمین قهوه نسبت به بی‌توجهی به این مسایل گله‌مندند.
وقتی پله در دام افتاد
وقتی برزیل با حمایت‌های پیدا و پنهان ایناسیو لولاداسیلو، رییس‌جمهور قبلی، میزبانی المپیک و جام‌جهانی را به‌دست آورد، دنیا متوجه اثر‌گذاری مثبت برنامه‌های عدالت‌محور او شد. کابینه لولا برای تسهیل امور مردم برنامه‌های زیادی را تدارک دید که از آن جمله می‌توان به شروع پروژه «ریل پرسرعت» اشاره کرد. سپتامبر2008، دولت برزیل موظف شد مبلغ 15میلیارددلارآمریکا را صرف به‌ثمررساندن این پروژه کند. جالب اینکه در دستورالعمل اصلی، هدف از این اقدام درپیش‌بودن جام‌جهانی2014 عنوان شد، هر چند این برنامه‌های تقویتی، شکوفاشدن حمل‌ونقل در برزیل را در پی داشت اما فرهنگ عمومی استفاده از این وسیله چندان بالا نیست. ولی ضریب امنیتی قطارها بسیار پایین به‌نظر می‌رسد. شاید جمله تاریخی یکی از شهروندان علاقه‌مند به فوتبال در جریان جام‌کنفدراسیون‌ها خیلی هم شوخی نباشد: «پله که اینقدر از فیفا و ولخرجی‌های برزیل برای جام‌جهانی حمایت می‌کند، بهتر است یک روز همراه خانواده‌اش سوار مترو شود و ببیند آیا درنهایت به مقصد می‌رسد یا نه!»
سرسام گرانی
آنچه اجتماع بیش از 30هزارنفری در بیرون استادیوم‌های برزیل در جام کنفدراسیون‌ها را به وجود آورد، تنها به امکانات سخت‌افزاری مترو و وسایل‌نقلیه عمومی مربوط نمی‌شود. شهروندان از قیمت بلیت هم به اندازه کافی آزرده‌خاطر هستند. قیمت بلیت قطارهای سریع‌السیر درحال احداث، 60دلار آمریکاست که این رقم حتی برای کشور درحال توسعه‌ای مثل برزیل هم کمی زیاد به نظر می‌رسد. البته متروسواری در برزیل از این رقم خوفناک‌تر است.
هدف؛ شلوغی کمتر
دولت برزیل هدف از ایجاد قطارهای سریع‌السیر را کاهش ترافیک در ساعات اوج حضور مردم در وسایل‌نقلیه عمومی اعلام کرده است. طبق معمول در این کشور، شلوغ‌ترین ساعت استفاده مردم از وسایل‌نقلیه عمومی از 6 تا 9 صبح است. این بازه زمانی 35‌درصد حجم ترافیک روزانه را به خودش اختصاص داده است. توریست‌ها و علاقه‌مندانی که برای دیدن بازی‌ها راهی برزیل می‌شوند، می‌توانند راه‌های بهتری را هم انتخاب کنند و از شرایط ترافیک در امان بمانند چون راه‌های مواصلاتی در برزیل، تنها به خشکی ختم نمی‌شود.
از آب به خاک
50هزار کیلومتر راه آبی، شما را از طریق دریاها و اقیانوس‌ها به برزیل متصل می‌کند. در واقع فکر ایجاد یک آبراه در سال2008 به وجود آمد؛ زمانی که نوعی انقلاب جغرافیایی در برزیل به‌وقوع پیوست و مناطقی از کشور پهناور آمریکای‌جنوبی خالی از سکنه شد. آبراه‌ها یکی از بهترین مسیرهای ممکن برای رسیدن به برزیل است.
وقتی همه‌چیز داغان است
در برزیل حتی معدود مردم بهره‌مند از وسیله‌نقلیه شخصی هم علاقه زیادی به عبور و مرور با تاکسی‌های‌ درون‌شهری دارند. در برزیل یک‌میلیون‌و751هزارو868 کیلومتر جاده وجود دارد که 96هزارو353کیلومتر آن هموار و رقم باورنکردنی یک‌میلیون‌و655هزارو515 کیلومتر از جاده‌ها، ناهموار است. به عبارت بهتر تنها 5/5درصد جاده‌ها هموار است و 5/94درصد ناهموار؛ آنچه برای کشور میزبان جام‌جهانی چیزی درحد فاجعه است. بی‌آر- 116 و بی‌آر- 101 معروف‌ترین و عریض‌ترین جاده‌های برزیل محسوب می‌شوند اما بیشتر شهروندان می‌ترسند مبادا در دوران برگزاری فستیوال فوتبال، خارجی‌ها و توریست‌ها هم مانند آنها از دست‌انداز جاده‌ها ضربه بخورند! وقتی موضوع حمل‌ونقل جاده‌ای و سلامت تاکسی‌های عمومی در برزیل مهم جلوه می‌کند که بدانیم در برزیل از هر هزار نفر، تنها 140نفر خودرو شخصی دارند. این آمار در بین کشورهای همجوار یکی از ضعیف‌ترین‌هاست.
خون و آتش
آلمانی‌ها اعتقاد دارند فرهنگ هر کشور از نوع رانندگی و فوتبال قابل‌تشخیص است. اگر این گزاره را قبول کنیم، باید بپذیریم رانندگی در برزیل کاملا نمایانگر فرهنگ جاری در این کشور است؛ کاملا شاد، شلوغ اما نامنظم و بی‌اعتنا به قانون. به‌طور متوسط روزانه پنج‌نفر در تصادفات جاده‌ای این کشور، جان خودشان را از دست می‌دهند. وقتی صحبت از امنیت می‌شود، جاده‌های ناهموار و خطوط هواپیمایی ناامن برزیل به یاد آورده می‌شود. هر چند این کشور با برنامه‌های سوسیالیستی لولا داسیلوا خودش را از تحریم‌های دوران استبداد رها کرده اما هنوز شرکت‌های هواپیما‌سازی جنس مرغوبی تولید نمی‌کنند و آنچه به عنوان تحفه‌های خارجی، مسافران را جابه‌جا می‌کند، معمولا از جنس هواپیماهای درجه دو و تقربیا ناسالم است.
مستشاران خارجی
برزیل برای به‌روزکردن ساخت‌وساز راه‌های مواصلاتی اقدام به استخدام مهندس‌های خارجی کرده و گفته می‌شود مبلغ زیادی از بودجه آماده‌سازی جام‌جهانی2014 به جیب غیربومی‌ها رفته. این درحالی است که اقدام مورد اشاره باعث شتاب و رعایت اصول ایمنی نشده و حالا مردم برزیل می‌گویند مالیات سنگین تحمیل‌شده به آنها به‌درستی مصرف نشده است. اخیرا گزارشی تکان‌دهنده مبنی بر استانداردبودن تنها یک خط ریل راه‌آهن در برزیل شنیده می‌شود. اگر چنین موضوعی صحت داشته باشد، بسیاری از توریست‌ها ترجیح می‌دهند به شکل خودخواسته بار حسرت‌ندیدن جام‌جهانی در سرزمین فوتبال را به دوش بکشند تا اینکه به برزیل بروند و بعد از جام‌جهانی، فوتبال و زندگیشان را از دست بدهند! زندگی به سبک برزیلی همیشه دردسرهای خاص خودش را داشته است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.