سوریه؛ فردای انتخابات
نسرین رضایی . روزنامهنگار
میگویند اعتراضات مسالمتآمیز بود. اما مردم سوریه قربانی اپوزیسیونی ناهماهنگ، چندشاخه و ناآشنا با شیوه اعتراض شدند و در این میان دولت بشار اسد، رییسجمهوری سوریه هم در مقابل معترضان، انعطافپذیری لازم را نشان نداد. سوریها همچون مصر و بحرین میدان مروارید یا التحریری نداشتند؛ میادینی که به نماد اعتراضات مدنی بدل شود. حضور گروههای تندرو و واکنشهای نامناسب در مقابل معترضان، اعتراضات مردمی را به سمتی دیگر برد و نتیجه آن چیزی جز آغاز جنگی داخلی در دمشق نبود. جنگ داخلی سهسالهای که عواقب آن مردم سوریه را به سمتوسوی انتخاب دوباره بشار اسد سوق داد. نتایج انتخابات هر چند از میان 60درصد مناطق سوریه به دست آمد. علاوهبر این اغلب سوریها پس از سهسال تجربه آوارگی و مشاهده رفتار غیرانسانی تندروهای اپوزیسیون از قبیل تجاوز به زنان و کشتار بیرحمانه مخالفان به این جمعبندی رسیدند که میان آزادی ادعایی تندروها و امنیت خود، امنیت را انتخاب کنند.سوریها به نقطهای رسیدهاند که «اریک فروم» در اولین کتاب خود از آن تحت عنوان «گریز از آزادی» یا مکانیسم روانی برای بازیابی امنیت یاد میکند. یا شاید یادآور همان تعبیر هرم
سلسلهمراتب نیازهای «مزلو» بر پایه نظریه آبراهام مزلو، نظریهپرداز کلاسیک مدیریت، در مورد نیازهای اساسی انسان است؛ نیازهایی که آزادی در چندین رده بالاتر از نیازهایی چون مایحتاج زیستی امنیت قرار میگیرد.
فروم معتقد است طغیانهای اجتماعی، ثبات و امنیت را با گسترشدادن قابلتوجه دامنه آزادیهای مردم، از بین میبرد. پس آنها برای داشتن قدرت انتخاب و توان کنترل بیشتر در زندگی خود گام برمیدارند. البته آنها به آزادی رسیدند، اما واقعیت این است که این آزادی را به بهای ازدستدادن امنیت به دست آوردند. فروم پس از این مرحله، برای بازیابی امنیت ازدسترفته، سه مکانیسم گریز یا مکانیسم روانی دیگر را نیز عرضه میکند: اقتدارطلبی، ویرانسازی و همنوایی بیاراده. مخالفان و معترضان با یکدیگر به معنای واقعی متحد نشدند. بخشی خواهان ائتلاف برای مبارزه مسلحانه بودند و بخشی دیگر برای گفتوگو و مذاکره. اما حتی طرفی که خواهان گفتوگو بود هم نتوانست اتحادی مقتدر میان اعضای خود به وجود آورد و نتیجه چیزی جز انشعاب نبود. ضعف در شکلدهی یک ائتلاف مقتدر نتیجهای جز رشد بنیادگرایان و افراطیون و قتل و غارت و در نهایت ناامیدی غرب از حمایت از ائتلاف مخالفان نداشت. درواقع امیدی هم برای حمایت از اپوزیسیون وجود نداشت؛ اپوزیسیونی چندشاخه که بخشی از آنها را گروههای تروریستی خطرناک تشکیل میدادند و بخشی دیگر حتی با خود هماهنگی نداشتند. آمار
تکاندهنده کشتارها و تجاوزات، غربیها را هم از پیروزی گروههای افراطی و آیندهای دهشتناک برای سوریها به وحشت انداخته بود؛ همان زمان که اعلام شد بیش از هزارو200 گروه و سازمان تروریستی در سوریه مشغول جنگ هستند. اما در مکانیسم نخست، یعنی «اقتدارطلبی». افراد قوی به وابستهبودن به یک شخص یا یک سازمان احساس نیاز میکنند. بنابراین، مشتاقانه تحت کنترل دیگران قرار میگیرند یا مقابل نیروهای اجتماعی تسلیم میشوند. آنها با این تسلیمشدن، امنیت کسب میکنند و احساس تنهایی خود را تخفیف میدهند. این همان زمانی است که مخالفانِ بشار اسد نتوانستند مخالفت خود را منطقی و به دور از خشونت و با ائتلاف و تدبیر به نمایش بگذارند؛ همان زمانی که در نتیجه عملکرد ضعیفشان با رشد گروههای تروریستی چون داعش و القاعده مواجه شدند؛ امنیت ازدسترفته همان چیزی است که آمار و ارقام نشان میدهند: در مارس ۲۰۱۴ سازمان عفو بینالملل اعلام کرد حداقل ۱۲۸ آواره در اردوگاه یرموک در دمشق از گرسنگی جان دادهاند. شاید اگر همان زمان که مخالفتها و انتقادها شدت یافت، واکنش رییسجمهور سوریه با این مخالفتها منطقیتر میبود و به مخالفان اجازه اعتراض داده
میشد، چنین فاجعه هولناکی رخ نمیداد. حالا دکمه بازگشت سوریه به سهسال پیش زده شده است؛ بازگشتی با تاوان سنگین تعداد زیادی قربانی.
میگویند اعتراضات مسالمتآمیز بود. اما مردم سوریه قربانی اپوزیسیونی ناهماهنگ، چندشاخه و ناآشنا با شیوه اعتراض شدند و در این میان دولت بشار اسد، رییسجمهوری سوریه هم در مقابل معترضان، انعطافپذیری لازم را نشان نداد. سوریها همچون مصر و بحرین میدان مروارید یا التحریری نداشتند؛ میادینی که به نماد اعتراضات مدنی بدل شود. حضور گروههای تندرو و واکنشهای نامناسب در مقابل معترضان، اعتراضات مردمی را به سمتی دیگر برد و نتیجه آن چیزی جز آغاز جنگی داخلی در دمشق نبود. جنگ داخلی سهسالهای که عواقب آن مردم سوریه را به سمتوسوی انتخاب دوباره بشار اسد سوق داد. نتایج انتخابات هر چند از میان 60درصد مناطق سوریه به دست آمد. علاوهبر این اغلب سوریها پس از سهسال تجربه آوارگی و مشاهده رفتار غیرانسانی تندروهای اپوزیسیون از قبیل تجاوز به زنان و کشتار بیرحمانه مخالفان به این جمعبندی رسیدند که میان آزادی ادعایی تندروها و امنیت خود، امنیت را انتخاب کنند.سوریها به نقطهای رسیدهاند که «اریک فروم» در اولین کتاب خود از آن تحت عنوان «گریز از آزادی» یا مکانیسم روانی برای بازیابی امنیت یاد میکند. یا شاید یادآور همان تعبیر هرم
سلسلهمراتب نیازهای «مزلو» بر پایه نظریه آبراهام مزلو، نظریهپرداز کلاسیک مدیریت، در مورد نیازهای اساسی انسان است؛ نیازهایی که آزادی در چندین رده بالاتر از نیازهایی چون مایحتاج زیستی امنیت قرار میگیرد.
فروم معتقد است طغیانهای اجتماعی، ثبات و امنیت را با گسترشدادن قابلتوجه دامنه آزادیهای مردم، از بین میبرد. پس آنها برای داشتن قدرت انتخاب و توان کنترل بیشتر در زندگی خود گام برمیدارند. البته آنها به آزادی رسیدند، اما واقعیت این است که این آزادی را به بهای ازدستدادن امنیت به دست آوردند. فروم پس از این مرحله، برای بازیابی امنیت ازدسترفته، سه مکانیسم گریز یا مکانیسم روانی دیگر را نیز عرضه میکند: اقتدارطلبی، ویرانسازی و همنوایی بیاراده. مخالفان و معترضان با یکدیگر به معنای واقعی متحد نشدند. بخشی خواهان ائتلاف برای مبارزه مسلحانه بودند و بخشی دیگر برای گفتوگو و مذاکره. اما حتی طرفی که خواهان گفتوگو بود هم نتوانست اتحادی مقتدر میان اعضای خود به وجود آورد و نتیجه چیزی جز انشعاب نبود. ضعف در شکلدهی یک ائتلاف مقتدر نتیجهای جز رشد بنیادگرایان و افراطیون و قتل و غارت و در نهایت ناامیدی غرب از حمایت از ائتلاف مخالفان نداشت. درواقع امیدی هم برای حمایت از اپوزیسیون وجود نداشت؛ اپوزیسیونی چندشاخه که بخشی از آنها را گروههای تروریستی خطرناک تشکیل میدادند و بخشی دیگر حتی با خود هماهنگی نداشتند. آمار
تکاندهنده کشتارها و تجاوزات، غربیها را هم از پیروزی گروههای افراطی و آیندهای دهشتناک برای سوریها به وحشت انداخته بود؛ همان زمان که اعلام شد بیش از هزارو200 گروه و سازمان تروریستی در سوریه مشغول جنگ هستند. اما در مکانیسم نخست، یعنی «اقتدارطلبی». افراد قوی به وابستهبودن به یک شخص یا یک سازمان احساس نیاز میکنند. بنابراین، مشتاقانه تحت کنترل دیگران قرار میگیرند یا مقابل نیروهای اجتماعی تسلیم میشوند. آنها با این تسلیمشدن، امنیت کسب میکنند و احساس تنهایی خود را تخفیف میدهند. این همان زمانی است که مخالفانِ بشار اسد نتوانستند مخالفت خود را منطقی و به دور از خشونت و با ائتلاف و تدبیر به نمایش بگذارند؛ همان زمانی که در نتیجه عملکرد ضعیفشان با رشد گروههای تروریستی چون داعش و القاعده مواجه شدند؛ امنیت ازدسترفته همان چیزی است که آمار و ارقام نشان میدهند: در مارس ۲۰۱۴ سازمان عفو بینالملل اعلام کرد حداقل ۱۲۸ آواره در اردوگاه یرموک در دمشق از گرسنگی جان دادهاند. شاید اگر همان زمان که مخالفتها و انتقادها شدت یافت، واکنش رییسجمهور سوریه با این مخالفتها منطقیتر میبود و به مخالفان اجازه اعتراض داده
میشد، چنین فاجعه هولناکی رخ نمیداد. حالا دکمه بازگشت سوریه به سهسال پیش زده شده است؛ بازگشتی با تاوان سنگین تعداد زیادی قربانی.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.