|

«باور کنیم» یا نکنیم؟

حامد طبیبی

سخن از به کارگیری «جوانان» در سمت‌های رسمی دولت تدبیر و امید نیست که اگر هم باشد، اتفاق خارق‌عادتی رخ نداده است. بحث بر سر این است که سرانجام مجال استفاده از پتانسیل بی‌بدیل نسل سومی‌هایی که در کوره حوادث 12سال اخیر، «آبدیده» شده‌اند، چه زمانی فرا می‌رسد؟
اگر گزاره فوق، پذیرفته شود آنگاه می‌توان به «تالی» آن با تامل بیشتری پرداخت. اگر در ‌سال‌های نخست پیروزی انقلاب، برای بازسازی دستگاه «خالی‌شده» اداری کشور، ورود جوانان به عرصه‌های اجرایی و نمایندگی مجلس، امری ناگزیر تلقی می‌شد، امروز می‌توان با شرایط دیگری به این حوزه بااهمیت پرداخت. بارها گفته‌ایم و شنیده‌ایم که شکوه‌کردن نسبت به استفاده از جوانان انقلابی در‌ سال‌های اواخر دهه‌های 50 و 60 در سمت‌های رسمی - از وزارت گرفته تا استانداری و... - اگرچه قابل پذیرش است اما در آن مقطع، بدیلی برای آن یافت نمی‌شد. استانداران 20‌ساله، وزرای 30‌ساله و نمایندگان مجلس 27‌ساله، «مورد عجیب» در آن روزها به شمار نمی‌رفتند. بعدها همین روش در سپاه پاسداران نیز در پیش گرفته شد و هسته مرکزی فرماندهان سپاه، از دل جوانان پاکباخته مدافع کشور شکل گرفت. بر این اساس، «آزمون و خطا» نیز برای جوانانی که بسیاری از آنها، تحصیل در آمریکا را رها کرده و به امام محبوب خود و انقلاب مردمشان پیوسته بودند یا دانشجوی مبارز دوران پهلوی در دانشگاه‌هایی چون تهران، پلی‌تکنیک و صنعتی شریف به شمار می‌رفتند، تعجب‌برانگیز نمی‌نمود چه اینکه در فقدان مدیران باتجربه، راهی جز رفتن راه‌های مختلف در عرصه‌های مدیریت برای آنان متصور نبود. اتفاقا حمایت‌های جدی در سطوح بالای نظام در به کارگیری این جوانان بود که فرصت را برای تجربه‌اندوزی نسل اول انقلاب فراهم کرد.
امروز که پای صحبت آنان که از قضا، دوران میانسالی را پشت‌سر می‌گذارند می‌نشینیم، از نبود نسل مدیریتی پیش از خود در عرصه اجرا برای آموزش آموخته‌های خود و پس‌دادن «زکات» علم خود، ابراز تاسف می‌کنند. آنها ناچار بودند خودشان، «فوت کوزه‌گری» را یاد بگیرند. امروز این یک باور غالب در کشور است که مدیریت کلان اجرایی، عرصه «کارورزی» نیست و «متخصصان باتجربه» از وزارت تا اداره کل را باید در اختیار داشته باشند. حال که در دهه چهارم انقلاب، نیازی به «خانه‌تکانی» در عرصه اجرایی و تقنینی نیست، حالا که نسل اول انقلاب که خودش خلأ نبود کارشناس در حوزه اجرا را لمس کرده، امروز که می‌توان با هزینه‌ای به مراتب کمتر از‌ سال‌های ابتدای انقلاب و با توجه به موجود بودن نیروهای باتجربه آنچه لازم است را به جوانانی که «به‌روز» هستند و «علم آموخته» انتقال داد، اهمال در این اصل بدیهی چه توجیهی خواهد داشت؟
اتفاقا با نظر به میانگین سنی مدیران ابتدای انقلاب، امروز عمده نیروهای نسل سومی کشور در آغاز دهه چهارم زندگی خود به سر می‌برند و به‌طور نسبی، تجربیات کاری و مدیریت‌های پایین‌دستی را نیز - عمدتا در بخش خصوصی- در کارنامه دارند پس یک گام از آن مقطع، جلوتر هستند. بخش عمده‌ای از آنان که از نقطه‌نظر گرایش سیاسی، مطلوب دولت احمدی‌نژاد نبودند پس از اتمام تحصیلات آکادمیک خود در معدود حوزه‌های باقیمانده در بخش غیردولتی، به کار و تلاش اهتمام ورزیدند. این نیروهای کیفی، به دلیل اصلاح‌طلب‌بودن یا به دلایل واهی و البته به جهت تنگ‌نکردن جای دیگران که «بدون بلیت» سوار بر قطار دستگاه اجرایی در دولت‌های نهم و دهم شده بودند، از ایفای نقش در مسیر «توسعه پایدار» بازماندند.
البته در دولت گذشته نیروهای جوانی به کار گرفته شدند اما به این دلیل «فرصتی سوخته» تلقی می‌شوند که رییس دولت می‌خواست مسیر ‌سال‌های ابتدای انقلاب را طی کند. او بر اساس نگرش خاص خود، به مدیران باتجربه که «دربست» حامی او نبودند نیازی حس نمی‌کرد و بعضا جوانان علاقه‌مند به خود را بر آنان رجحان داد بی‌آنکه متوجه باشد، این لطف در حق نیروی جوان نیست. آنان ناچار به طی مسیر آزمون و خطا بودند و نتیجه آن، هدررفت انگیزه و پتانسیل افرادی شد که اگر چه از نظر خط و ربط سیاسی، سوی مقابل نگارنده و همفکرانش قرار می‌گیرند، اما برخی از آنان، دارای شایستگی‌هایی هستند به شرط آنکه در جای درست خود و در زیرمجموعه‌های مدیران باتجربه و توانا، فرصت به‌منصه‌رساندن دانش نظری را می‌یافتند.
دولت اصلاحات در این زمینه، نمونه‌ای قابل دفاع به شمار می‌رود و همین استفاده درست از جوانان بود که می‌توانست پتانسیل بالایی برای ایجاد یک نسل جدید مدیریتی در کشور را ایجاد کند اما روی‌کارآمدن دولتی با نگاه متفاوت، این روند مبارک را ناکام گذاشت.
حال این تجربیات، مقابل دولت «تدبیر و امید» قرار دارد. جوانان اعم از دانشجویان، کارگران و آنانی که فارغ‌التحصیل هستند و در تنگنای «نرخ رشد بیکاری»، بی‌چشمداشت؛ فراخوان رهبران فکری و نخبگان خود را پاسخ مثبت داده‌اند و همه مساعی خود را برای استقرار حسن روحانی در «پاستور» به کار بستند. آنان می‌دانند مسیر توسعه، مسیری مشخص و آزمون‌شده در کشورهای مختلف جهان است و باور داشتند روحانی و تیم اجرایی تکنوکرات‌ها و اصلاح‌طلبان، اهلیت حرکت در این مسیر را دارا هستند. با این حال روی‌کارآمدن این دولت، یک نقطه ضعف قابل‌توجه را نمایان کرد. حامیان اعتدال و اصلاحات، مجالی برای تربیت نسل پس از خود در عرصه مدیریتی را نیافته‌اند و برخی مدیران که حتما شایسته هم هستند، ناگزیر به بازگشت به سمتی شدند که 12سال یا 16سال پیش هم در همان جایگاه نشسته بودند. آنان به خوبی می‌دانند نهایتا چند سال دیگر می‌توانند در عرصه دشوار و نفسگیر کار اجرایی در حوزه مدیریت کلان، طاقت بیاورند. به کارگیری جوانان شایسته در همه دستگاه‌ها، سازمان‌ها و نهادهای زیرمجموعه قوه مجریه، فرصتی برای این انتقال تجربه است و ایجاد یک نسل طلایی برای فرداهایی که خیلی زود از راه می‌رسند.
در خاتمه خالی از فایده نخواهد بود جمله مشهور سیدمحمد خاتمی که در دوران اصلاحات بیان شد را یک‌بار دیگر مرور کنیم: «بیایید جوانانمان را باور کنیم...»
سخن از به کارگیری «جوانان» در سمت‌های رسمی دولت تدبیر و امید نیست که اگر هم باشد، اتفاق خارق‌عادتی رخ نداده است. بحث بر سر این است که سرانجام مجال استفاده از پتانسیل بی‌بدیل نسل سومی‌هایی که در کوره حوادث 12سال اخیر، «آبدیده» شده‌اند، چه زمانی فرا می‌رسد؟
اگر گزاره فوق، پذیرفته شود آنگاه می‌توان به «تالی» آن با تامل بیشتری پرداخت. اگر در ‌سال‌های نخست پیروزی انقلاب، برای بازسازی دستگاه «خالی‌شده» اداری کشور، ورود جوانان به عرصه‌های اجرایی و نمایندگی مجلس، امری ناگزیر تلقی می‌شد، امروز می‌توان با شرایط دیگری به این حوزه بااهمیت پرداخت. بارها گفته‌ایم و شنیده‌ایم که شکوه‌کردن نسبت به استفاده از جوانان انقلابی در‌ سال‌های اواخر دهه‌های 50 و 60 در سمت‌های رسمی - از وزارت گرفته تا استانداری و... - اگرچه قابل پذیرش است اما در آن مقطع، بدیلی برای آن یافت نمی‌شد. استانداران 20‌ساله، وزرای 30‌ساله و نمایندگان مجلس 27‌ساله، «مورد عجیب» در آن روزها به شمار نمی‌رفتند. بعدها همین روش در سپاه پاسداران نیز در پیش گرفته شد و هسته مرکزی فرماندهان سپاه، از دل جوانان پاکباخته مدافع کشور شکل گرفت. بر این اساس، «آزمون و خطا» نیز برای جوانانی که بسیاری از آنها، تحصیل در آمریکا را رها کرده و به امام محبوب خود و انقلاب مردمشان پیوسته بودند یا دانشجوی مبارز دوران پهلوی در دانشگاه‌هایی چون تهران، پلی‌تکنیک و صنعتی شریف به شمار می‌رفتند، تعجب‌برانگیز نمی‌نمود چه اینکه در فقدان مدیران باتجربه، راهی جز رفتن راه‌های مختلف در عرصه‌های مدیریت برای آنان متصور نبود. اتفاقا حمایت‌های جدی در سطوح بالای نظام در به کارگیری این جوانان بود که فرصت را برای تجربه‌اندوزی نسل اول انقلاب فراهم کرد.
امروز که پای صحبت آنان که از قضا، دوران میانسالی را پشت‌سر می‌گذارند می‌نشینیم، از نبود نسل مدیریتی پیش از خود در عرصه اجرا برای آموزش آموخته‌های خود و پس‌دادن «زکات» علم خود، ابراز تاسف می‌کنند. آنها ناچار بودند خودشان، «فوت کوزه‌گری» را یاد بگیرند. امروز این یک باور غالب در کشور است که مدیریت کلان اجرایی، عرصه «کارورزی» نیست و «متخصصان باتجربه» از وزارت تا اداره کل را باید در اختیار داشته باشند. حال که در دهه چهارم انقلاب، نیازی به «خانه‌تکانی» در عرصه اجرایی و تقنینی نیست، حالا که نسل اول انقلاب که خودش خلأ نبود کارشناس در حوزه اجرا را لمس کرده، امروز که می‌توان با هزینه‌ای به مراتب کمتر از‌ سال‌های ابتدای انقلاب و با توجه به موجود بودن نیروهای باتجربه آنچه لازم است را به جوانانی که «به‌روز» هستند و «علم آموخته» انتقال داد، اهمال در این اصل بدیهی چه توجیهی خواهد داشت؟
اتفاقا با نظر به میانگین سنی مدیران ابتدای انقلاب، امروز عمده نیروهای نسل سومی کشور در آغاز دهه چهارم زندگی خود به سر می‌برند و به‌طور نسبی، تجربیات کاری و مدیریت‌های پایین‌دستی را نیز - عمدتا در بخش خصوصی- در کارنامه دارند پس یک گام از آن مقطع، جلوتر هستند. بخش عمده‌ای از آنان که از نقطه‌نظر گرایش سیاسی، مطلوب دولت احمدی‌نژاد نبودند پس از اتمام تحصیلات آکادمیک خود در معدود حوزه‌های باقیمانده در بخش غیردولتی، به کار و تلاش اهتمام ورزیدند. این نیروهای کیفی، به دلیل اصلاح‌طلب‌بودن یا به دلایل واهی و البته به جهت تنگ‌نکردن جای دیگران که «بدون بلیت» سوار بر قطار دستگاه اجرایی در دولت‌های نهم و دهم شده بودند، از ایفای نقش در مسیر «توسعه پایدار» بازماندند.
البته در دولت گذشته نیروهای جوانی به کار گرفته شدند اما به این دلیل «فرصتی سوخته» تلقی می‌شوند که رییس دولت می‌خواست مسیر ‌سال‌های ابتدای انقلاب را طی کند. او بر اساس نگرش خاص خود، به مدیران باتجربه که «دربست» حامی او نبودند نیازی حس نمی‌کرد و بعضا جوانان علاقه‌مند به خود را بر آنان رجحان داد بی‌آنکه متوجه باشد، این لطف در حق نیروی جوان نیست. آنان ناچار به طی مسیر آزمون و خطا بودند و نتیجه آن، هدررفت انگیزه و پتانسیل افرادی شد که اگر چه از نظر خط و ربط سیاسی، سوی مقابل نگارنده و همفکرانش قرار می‌گیرند، اما برخی از آنان، دارای شایستگی‌هایی هستند به شرط آنکه در جای درست خود و در زیرمجموعه‌های مدیران باتجربه و توانا، فرصت به‌منصه‌رساندن دانش نظری را می‌یافتند.
دولت اصلاحات در این زمینه، نمونه‌ای قابل دفاع به شمار می‌رود و همین استفاده درست از جوانان بود که می‌توانست پتانسیل بالایی برای ایجاد یک نسل جدید مدیریتی در کشور را ایجاد کند اما روی‌کارآمدن دولتی با نگاه متفاوت، این روند مبارک را ناکام گذاشت.
حال این تجربیات، مقابل دولت «تدبیر و امید» قرار دارد. جوانان اعم از دانشجویان، کارگران و آنانی که فارغ‌التحصیل هستند و در تنگنای «نرخ رشد بیکاری»، بی‌چشمداشت؛ فراخوان رهبران فکری و نخبگان خود را پاسخ مثبت داده‌اند و همه مساعی خود را برای استقرار حسن روحانی در «پاستور» به کار بستند. آنان می‌دانند مسیر توسعه، مسیری مشخص و آزمون‌شده در کشورهای مختلف جهان است و باور داشتند روحانی و تیم اجرایی تکنوکرات‌ها و اصلاح‌طلبان، اهلیت حرکت در این مسیر را دارا هستند. با این حال روی‌کارآمدن این دولت، یک نقطه ضعف قابل‌توجه را نمایان کرد. حامیان اعتدال و اصلاحات، مجالی برای تربیت نسل پس از خود در عرصه مدیریتی را نیافته‌اند و برخی مدیران که حتما شایسته هم هستند، ناگزیر به بازگشت به سمتی شدند که 12سال یا 16سال پیش هم در همان جایگاه نشسته بودند. آنان به خوبی می‌دانند نهایتا چند سال دیگر می‌توانند در عرصه دشوار و نفسگیر کار اجرایی در حوزه مدیریت کلان، طاقت بیاورند. به کارگیری جوانان شایسته در همه دستگاه‌ها، سازمان‌ها و نهادهای زیرمجموعه قوه مجریه، فرصتی برای این انتقال تجربه است و ایجاد یک نسل طلایی برای فرداهایی که خیلی زود از راه می‌رسند.
در خاتمه خالی از فایده نخواهد بود جمله مشهور سیدمحمد خاتمی که در دوران اصلاحات بیان شد را یک‌بار دیگر مرور کنیم: «بیایید جوانانمان را باور کنیم...»

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.