|

مساله‌ای به نام جوانگرایی

سعید شریعتی . فعال سیاسی

1- به گواهی آمارهای جمعیتی، ایران یکی از جوان‌ترین کشورهای جهان است. فارغ از اینکه جوان‌بودن جمعیت کشور چه فرصت‌ها و چه تهدیدهایی یا چه قوت‌ها و ضعف‌هایی را برای آن کشور به همراه دارد و مستقل از آنکه سهم سیاستگذاری‌های دولتی را در آرایش ترکیب سنی هرم جمعیتی یک کشور مورد ارزیابی قرار دهیم می‌توان مدعی شد برآمدگی نمودار توزیع سنی جمعیت ایران که هم‌اکنون نقطه اوجش حدود ۳۰سال است ناشی از یک رویکرد ازدیاد نسل بدون در نظرگرفتن شرایط اقتصادی، جمعیتی و میزان رشد خانوار شهری و روستایی در نخستین سال‌های پس از پیروزی انقلاب اسلامی است.
روشن است که محور بسیج اجتماعی برای به صحنه‌کشیدن مردم در رویدادهای منتهی به انقلاب، جوانان عمدتا بین ۱۸تا ۳۵سال بودند. همان‌ها که دو سال بعد صحنه‌گردان اصلی دفاع از سرزمین در برابر تجاوز دشمن خارجی شدند و البته به سن ازدواج و فرزندآوری رسیده بودند و متاثر از فضای آن روزها به فرزندآوری رو آوردند.
نقش‌آفرینی‌های اجتماعی این نسل در انقلاب و جنگ، شاید شرایطی برای در اختیارگرفتن مسوولیت‌های دولتی را به دنبال داشت و در پی آن بحث‌هایی نظیر «تعهد و تخصص» و نیز «جوانگرایی» را فراگیر کرد.
در سال‌های پایانی دهه70 و به سن انتخاب سیاسی‌رسیدن آن نسل و افزایش ناگهانی مشارکت سیاسی جوانان نسل نو به شکلی جدید سهم‌خواهی جوانان در اداره امور را بازتولید کرد.
2- جوانگرایی به دو گونه تعبیر می‌شود. مدیران میانسال با پذیرش اینکه جامعه جوان است معتقدند که باید تجربه‌ها برای پاسخ‌گفتن به نیازهای جوانان که مشتمل بر شغل و ازدواج و مسکن و... است پاسخ داده شود. در این قرائت از جوانگرایی، جوانان گروه هدف و مخاطب امر هستند نه مصدر امر و لزوما سهمی از مسوولیت‌های اجتماعی بر عهده آنان نیست. اما جوانان که به‌طور معمول در رخدادهای سیاسی قوت بسیج اجتماعی خود را به رخ میانسالان می‌کشند جوانگرایی را در تغییر ترکیب سنی مدیران به سود جوانان تعبیر می‌کنند با این باور که اولا نشاط و طراوت و تحرک جوانان موجب تحرک هر چه بیشتر امور می‌شود و در عین حال جوانانی که در مصدر امور قرار می‌گیرند آشنایی نزدیک‌تر و درک بیشتری از احوال همنسلان خود که اکثریت جامعه را تشکیل می‌دهند دارند و بهتر می‌توانند پاسخگوی مطالبات آنان باشند.
البته عده‌ای در این میان به تعابیر ترکیبی از این دو قرائت مبادرت می‌ورزند و تجربه و جوانگرایی را در کنار هم رافع مشکلات می‌دانند.
3- به‌نظر می‌رسد؛ با در نظرگرفتن سن ورود به بازار کار و مدت اشتغال تا سن بازنشستگی (۳۰سال) می‌توان شاخصی را برای نرمال‌بودن وضعیت سنی دستگا‌ه‌ها و نهادهای اداره جامعه تعریف کرد. اگر متوسط سن ورود به بازار کار را ۲۲سال و سن بازنشستگی را ۵۲سال در نظر بگیریم میانه این سنین حدود ۳۷سال است. مدیران ارشد و سیاستگذاران باید ترکیب استخدامی و ترکیب کادرهای ارشد دستگاه‌ها را با این شاخص تنظیم کنند. یعنی در مجموع اگر متوسط سن کارکنان یک دستگاه حدود ۳۷سال و با در نظرگرفتن حداقل پنج‌سال برای آموختن مهارت‌های سازمانی برای قرارگرفتن در جمع کادرهای ارشد یک سازمان متوسط سن کادرهای ارشد یک سازمان حدود ۴۲سال ترکیبی سنی منطقی را به یک دستگاه می‌بخشد. با این شاخص می‌توان به ارزیابی دستگاه‌ها و ادارات و نهادها پرداخت که تا چه حد به این شاخص نزدیکند. به‌نظر نمی‌رسد الگوی دیگری را بتوان برای تنظیم ترکیب سنی بدنه اجرایی و کادرهای مدیریتی نهادها و سازمان‌ها پیشنهاد کرد که تجربه و جوانی را در خود به گونه‌ای منطقی کنار یکدیگر بنشاند.
4- در بوروکراسی‌های توسعه‌یافته که کنار دولت، احزاب کارآمد و پرسابقه و تجربه وجود دارد، جوانانی که علاقه‌مندند در کادرهای ارشد اجرایی و سیاسی نقش‌آفرینی کنند علاوه بر اشتغال در نهادها و سازمان‌های دولتی در احزاب آموزش‌های لازم را می‌بینند و آماده ایفای نقش در صورت لزوم در کادرهای ارشد دولتی می‌شوند. فقدان احزاب کارآمد و با تجربه در ایران بار این مهم را نیز بر دوش دولت افکنده است که خود عوارضی را به دنبال دارد.
1- به گواهی آمارهای جمعیتی، ایران یکی از جوان‌ترین کشورهای جهان است. فارغ از اینکه جوان‌بودن جمعیت کشور چه فرصت‌ها و چه تهدیدهایی یا چه قوت‌ها و ضعف‌هایی را برای آن کشور به همراه دارد و مستقل از آنکه سهم سیاستگذاری‌های دولتی را در آرایش ترکیب سنی هرم جمعیتی یک کشور مورد ارزیابی قرار دهیم می‌توان مدعی شد برآمدگی نمودار توزیع سنی جمعیت ایران که هم‌اکنون نقطه اوجش حدود ۳۰سال است ناشی از یک رویکرد ازدیاد نسل بدون در نظرگرفتن شرایط اقتصادی، جمعیتی و میزان رشد خانوار شهری و روستایی در نخستین سال‌های پس از پیروزی انقلاب اسلامی است.
روشن است که محور بسیج اجتماعی برای به صحنه‌کشیدن مردم در رویدادهای منتهی به انقلاب، جوانان عمدتا بین ۱۸تا ۳۵سال بودند. همان‌ها که دو سال بعد صحنه‌گردان اصلی دفاع از سرزمین در برابر تجاوز دشمن خارجی شدند و البته به سن ازدواج و فرزندآوری رسیده بودند و متاثر از فضای آن روزها به فرزندآوری رو آوردند.
نقش‌آفرینی‌های اجتماعی این نسل در انقلاب و جنگ، شاید شرایطی برای در اختیارگرفتن مسوولیت‌های دولتی را به دنبال داشت و در پی آن بحث‌هایی نظیر «تعهد و تخصص» و نیز «جوانگرایی» را فراگیر کرد.
در سال‌های پایانی دهه70 و به سن انتخاب سیاسی‌رسیدن آن نسل و افزایش ناگهانی مشارکت سیاسی جوانان نسل نو به شکلی جدید سهم‌خواهی جوانان در اداره امور را بازتولید کرد.
2- جوانگرایی به دو گونه تعبیر می‌شود. مدیران میانسال با پذیرش اینکه جامعه جوان است معتقدند که باید تجربه‌ها برای پاسخ‌گفتن به نیازهای جوانان که مشتمل بر شغل و ازدواج و مسکن و... است پاسخ داده شود. در این قرائت از جوانگرایی، جوانان گروه هدف و مخاطب امر هستند نه مصدر امر و لزوما سهمی از مسوولیت‌های اجتماعی بر عهده آنان نیست. اما جوانان که به‌طور معمول در رخدادهای سیاسی قوت بسیج اجتماعی خود را به رخ میانسالان می‌کشند جوانگرایی را در تغییر ترکیب سنی مدیران به سود جوانان تعبیر می‌کنند با این باور که اولا نشاط و طراوت و تحرک جوانان موجب تحرک هر چه بیشتر امور می‌شود و در عین حال جوانانی که در مصدر امور قرار می‌گیرند آشنایی نزدیک‌تر و درک بیشتری از احوال همنسلان خود که اکثریت جامعه را تشکیل می‌دهند دارند و بهتر می‌توانند پاسخگوی مطالبات آنان باشند.
البته عده‌ای در این میان به تعابیر ترکیبی از این دو قرائت مبادرت می‌ورزند و تجربه و جوانگرایی را در کنار هم رافع مشکلات می‌دانند.
3- به‌نظر می‌رسد؛ با در نظرگرفتن سن ورود به بازار کار و مدت اشتغال تا سن بازنشستگی (۳۰سال) می‌توان شاخصی را برای نرمال‌بودن وضعیت سنی دستگا‌ه‌ها و نهادهای اداره جامعه تعریف کرد. اگر متوسط سن ورود به بازار کار را ۲۲سال و سن بازنشستگی را ۵۲سال در نظر بگیریم میانه این سنین حدود ۳۷سال است. مدیران ارشد و سیاستگذاران باید ترکیب استخدامی و ترکیب کادرهای ارشد دستگاه‌ها را با این شاخص تنظیم کنند. یعنی در مجموع اگر متوسط سن کارکنان یک دستگاه حدود ۳۷سال و با در نظرگرفتن حداقل پنج‌سال برای آموختن مهارت‌های سازمانی برای قرارگرفتن در جمع کادرهای ارشد یک سازمان متوسط سن کادرهای ارشد یک سازمان حدود ۴۲سال ترکیبی سنی منطقی را به یک دستگاه می‌بخشد. با این شاخص می‌توان به ارزیابی دستگاه‌ها و ادارات و نهادها پرداخت که تا چه حد به این شاخص نزدیکند. به‌نظر نمی‌رسد الگوی دیگری را بتوان برای تنظیم ترکیب سنی بدنه اجرایی و کادرهای مدیریتی نهادها و سازمان‌ها پیشنهاد کرد که تجربه و جوانی را در خود به گونه‌ای منطقی کنار یکدیگر بنشاند.
4- در بوروکراسی‌های توسعه‌یافته که کنار دولت، احزاب کارآمد و پرسابقه و تجربه وجود دارد، جوانانی که علاقه‌مندند در کادرهای ارشد اجرایی و سیاسی نقش‌آفرینی کنند علاوه بر اشتغال در نهادها و سازمان‌های دولتی در احزاب آموزش‌های لازم را می‌بینند و آماده ایفای نقش در صورت لزوم در کادرهای ارشد دولتی می‌شوند. فقدان احزاب کارآمد و با تجربه در ایران بار این مهم را نیز بر دوش دولت افکنده است که خود عوارضی را به دنبال دارد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.