|

منوچهر بدیعی و رمان نو

حسین سناپور

چندروز پیش در میزگردی با منوچهر بدیعی همراه و هم‌صحبت شدم. میزگردی بود درباره آلن روب‌گری‌یه و رمان‌نو، به بهانه سه رمان روب‌گری‌یه و کتاب «آری و نه به رمانِ نو» (که مجموعه مقاله‌ای است درباره رمان‌نو از نویسندگان موافق و مخالف رمان نو و البته همه فرانسوی). هر چهار کتاب با ترجمه دقیق و روان «بدیعی» بود و میزگرد هم طبعا به بهانه انتشار این کتاب‌ها، که همزمان گویا همه منتشر شده‌اند در نشر نیلوفر. مشروح این میزگرد در فصل‌نامه‌ «ادبیات و سینما» منتشر خواهد شد و درصورتی که علاقه‌مند باشید، خواهید خواند. درست است که پیش‌تر هم بعضی مقالات روب‌گری‌یه منتشر شده؛ چه در یکی، دو کتاب و چه در نشریات و همین‌طور یکی، دو رمانش، به‌خصوص «پاک‌کن‌ها»، اما خب، درآمدن این چند کتاب با هم و خواندن نظرات چند نفر صاحب‌صلاحیت‌ترین آدم‌های فرانسه آن زمان درباره رمان‌نو، می‌تواند نگاه جامع و خوبی از این جریان نظری- داستان‌نویسی در دهه‌های ۵۰ و ۶۰ به دست دهد. اما جدای از آن میزگرد و این کتاب‌ها برای من بیشتر از هرچیز شخصیت خودِ منوچهر بدیعی مهم و دوست‌داشتنی بود و هست. او را در همان سال‌هایی که «جاده‌ فلاندر» را از کلود سیمون (یک رمان‌نویی دیگر) ترجمه کرده بود، به دعوت گلشیری، در گالری کسرا دیده بودم؛ گمانم سال ۶۹. آدمی بشاش و خوش‌رو و ضمنا بسیار دقیق، که به همه حرف‌ها خوب گوش می‌کرد (چنان‌که در این میزگرد هم) و برای هر سوالی هم جوابی دقیق داشت. این‌بار در میزگرد سینما و ادبیات حتی خیلی بیش از آن دیدار در گالری کسرا برایم خوشایند بود و هنوز هم آموزنده. آدمی که کمتر حضوری در مجالس و مطبوعات داشته (متاسفانه شاید)، اما به نظرم می‌تواند چندین کرسی مختلف را در دانشگاه درس بدهد؛ چه مربوط به رمان‌نویی‌ها باشد و چه مربوط به «اولیس» ‌جویس (رمان غریبی که حدود دو دهه پیش ترجمه‌اش کرده و هنوز نتوانسته و باز هم نمی‌تواند منتشرش کند) و چه حتما مقولات دیگری در حوزه ادبیات و به‌خصوص داستان. راستش بسیار متاسف بودم که جای او در دانشگاه‌های ما خالی است و کتاب‌هاش هم کمتر فروش می‌رود، چون آنها را نه براساس ذوق‌وسلیقه بازار، ‌که براساس آنچه ادبیات ما نیازمندش است، انتخاب می‌کند. چنان‌که دوره جریان رمان‌نویی‌ها گذشته است، اما نه برای ما که کتاب‌هایشان را درست نخوانده‌ایم و با مباحث آنها آشنا نیستیم و هنوز به شکل‌های متفاوتی بحث‌هایشان میان ما جریان دارد؛ اینکه چه نوع داستان‌هایی کهنه شده‌اند و چه رمان‌هایی می‌توانند نو باشند و رابطه انسان امروز با جهان و داستان چیست. به نظرم آدم‌هایی مثل منوچهر بدیعی آدم‌های شگفتی هستند که فارغ از پسند و اجبار زمانه، کاری را انجام می‌دهند که دوست دارند و می‌دانند دیر یا زود نتیجه‌اش را در نسل‌های جوان‌تر خواهند دید. باید آرزو کرد همچنان بردوام باشد و آن را که نمی‌دانیم یا اصلا از آن خبر نداریم، آنچه شکاف‌های بزرگ میان ما و ادبیات جهان را کمتر می‌کند، ترجمه و منتشر کند و خودش هم بیشتر و بیشتر برایمان حرف بزند.
چندروز پیش در میزگردی با منوچهر بدیعی همراه و هم‌صحبت شدم. میزگردی بود درباره آلن روب‌گری‌یه و رمان‌نو، به بهانه سه رمان روب‌گری‌یه و کتاب «آری و نه به رمانِ نو» (که مجموعه مقاله‌ای است درباره رمان‌نو از نویسندگان موافق و مخالف رمان نو و البته همه فرانسوی). هر چهار کتاب با ترجمه دقیق و روان «بدیعی» بود و میزگرد هم طبعا به بهانه انتشار این کتاب‌ها، که همزمان گویا همه منتشر شده‌اند در نشر نیلوفر. مشروح این میزگرد در فصل‌نامه‌ «ادبیات و سینما» منتشر خواهد شد و درصورتی که علاقه‌مند باشید، خواهید خواند. درست است که پیش‌تر هم بعضی مقالات روب‌گری‌یه منتشر شده؛ چه در یکی، دو کتاب و چه در نشریات و همین‌طور یکی، دو رمانش، به‌خصوص «پاک‌کن‌ها»، اما خب، درآمدن این چند کتاب با هم و خواندن نظرات چند نفر صاحب‌صلاحیت‌ترین آدم‌های فرانسه آن زمان درباره رمان‌نو، می‌تواند نگاه جامع و خوبی از این جریان نظری- داستان‌نویسی در دهه‌های ۵۰ و ۶۰ به دست دهد. اما جدای از آن میزگرد و این کتاب‌ها برای من بیشتر از هرچیز شخصیت خودِ منوچهر بدیعی مهم و دوست‌داشتنی بود و هست. او را در همان سال‌هایی که «جاده‌ فلاندر» را از کلود سیمون (یک رمان‌نویی دیگر) ترجمه کرده بود، به دعوت گلشیری، در گالری کسرا دیده بودم؛ گمانم سال ۶۹. آدمی بشاش و خوش‌رو و ضمنا بسیار دقیق، که به همه حرف‌ها خوب گوش می‌کرد (چنان‌که در این میزگرد هم) و برای هر سوالی هم جوابی دقیق داشت. این‌بار در میزگرد سینما و ادبیات حتی خیلی بیش از آن دیدار در گالری کسرا برایم خوشایند بود و هنوز هم آموزنده. آدمی که کمتر حضوری در مجالس و مطبوعات داشته (متاسفانه شاید)، اما به نظرم می‌تواند چندین کرسی مختلف را در دانشگاه درس بدهد؛ چه مربوط به رمان‌نویی‌ها باشد و چه مربوط به «اولیس» ‌جویس (رمان غریبی که حدود دو دهه پیش ترجمه‌اش کرده و هنوز نتوانسته و باز هم نمی‌تواند منتشرش کند) و چه حتما مقولات دیگری در حوزه ادبیات و به‌خصوص داستان. راستش بسیار متاسف بودم که جای او در دانشگاه‌های ما خالی است و کتاب‌هاش هم کمتر فروش می‌رود، چون آنها را نه براساس ذوق‌وسلیقه بازار، ‌که براساس آنچه ادبیات ما نیازمندش است، انتخاب می‌کند. چنان‌که دوره جریان رمان‌نویی‌ها گذشته است، اما نه برای ما که کتاب‌هایشان را درست نخوانده‌ایم و با مباحث آنها آشنا نیستیم و هنوز به شکل‌های متفاوتی بحث‌هایشان میان ما جریان دارد؛ اینکه چه نوع داستان‌هایی کهنه شده‌اند و چه رمان‌هایی می‌توانند نو باشند و رابطه انسان امروز با جهان و داستان چیست. به نظرم آدم‌هایی مثل منوچهر بدیعی آدم‌های شگفتی هستند که فارغ از پسند و اجبار زمانه، کاری را انجام می‌دهند که دوست دارند و می‌دانند دیر یا زود نتیجه‌اش را در نسل‌های جوان‌تر خواهند دید. باید آرزو کرد همچنان بردوام باشد و آن را که نمی‌دانیم یا اصلا از آن خبر نداریم، آنچه شکاف‌های بزرگ میان ما و ادبیات جهان را کمتر می‌کند، ترجمه و منتشر کند و خودش هم بیشتر و بیشتر برایمان حرف بزند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.