|

خواب خرگوشی ما و دیگران

احمد طالبی‌نژاد

اکران همزمان دو فیلم «متروپل» ساخته مسعود کیمیایی و «اشباح» اثر داریوش مهرجویی، یک اتفاق مهم تاریخی در سینمای این سال‌هاست، که متاسفانه هم از سوی مسوولان و مدیران سینمایی و هم توسط همکاران مطبوعاتی ما، به شکل نگران‌کننده‌ای با سکوت مواجه شده است. این اتفاق می‌توانست باعث پدیدآمدن فضایی شود که سینمای خواب‌آلوده ما را از رخوت به در آورد. واقعا این مهم است که دو اثر از دو سینماگر مهم و تاثیرگذاری که در سال‌های سلطه سینمای پوک و بی‌معنای ایران، در اواخر دهه 1340 هر یک به نوبه خود باعث تحولی شگرف در سینمای ما شدند، به‌صورت همزمان به نمایش درآید و سینمادوستان ایرانی، این امکان را به دست آورند که این دو فیلم را، هم با هم و هم با ساخته‌های درخشان گذشته این دو فیلمساز مقایسه کنند. اینکه می‌گویم با هم مقایسه شوند، ممکن است کمی عجیب به نظر برسد. چون دنیای این دو فیلمساز شباهت زیادی با هم ندارد. اما می‌توان برای سنجش میزان دوری یا نزدیکی آنها از سینمای جدی و راستین ما که خود پیشتازش بوده‌اند، محکی به دست دهد. کدام‌یک هنوز پرتوان و «به روزند» و کدام، نیستند. مقایسه این دو فیلم با دیگر آثار سازندگانشان هم می‌تواند برای مخاطبان جدی سینما و هم برای خود این دوسینماگر جالب و آموزنده باشد. آیا در «متروپل» می‌توان اثری از «قیصر»، «گوزن‌ها»، «داش آکل»، «سرب»، «دندان مار»، «گروهبان» و... را دید؟ آیا «اشباح» به اندازه «گاو»، «پستچی»، «دایره مینا»، «اجاره‌نشین‌ها»، «هامون» و... متقاعد‌کننده است؟ آیا ما باید همواره از بزرگان سینما انتظار شاهکار داشته باشیم؟ آیا سن و سال و شرایط نابسامان حاکم بر سینمای این سال‌ها بر روح و روان ذهن این دو تاثیر گذاشته؟ آیا باید از آنان قطع امید کرد یا این دو فیلم به‌خصوص، می‌توانند مایه امیدواری دوستداران سینمای کیمیایی و مهرجویی باشند؟ این پرسش‌ها و ده‌ها پرسش دیگر، به بهانه نمایش واپسین ساخته‌هایشان، می‌تواند مورد بررسی و پژوهش‌های ژرفی درباره موقعیت سینمای امروز ما قرار گیرد تا هم به رشد و ارتقای سلیقه مخاطبان بینجامد و هم چنان‌که گفته شد، هشدار و تبذیری باشد برای این دو که سینمای ایران و نسل تازه سینماگران فرهیخته امروز ما، بسیار مدیون حضورشان هستند. اینان معلمان عملی این سینماگران بوده‌اند. به پاس این پیشکسوتی، رواست که درباره آثارشان چه دوست داشته باشیم و چه نه، بگوییم و بنویسیم. این یک وظیفه تاریخی است.
اکران همزمان دو فیلم «متروپل» ساخته مسعود کیمیایی و «اشباح» اثر داریوش مهرجویی، یک اتفاق مهم تاریخی در سینمای این سال‌هاست، که متاسفانه هم از سوی مسوولان و مدیران سینمایی و هم توسط همکاران مطبوعاتی ما، به شکل نگران‌کننده‌ای با سکوت مواجه شده است. این اتفاق می‌توانست باعث پدیدآمدن فضایی شود که سینمای خواب‌آلوده ما را از رخوت به در آورد. واقعا این مهم است که دو اثر از دو سینماگر مهم و تاثیرگذاری که در سال‌های سلطه سینمای پوک و بی‌معنای ایران، در اواخر دهه 1340 هر یک به نوبه خود باعث تحولی شگرف در سینمای ما شدند، به‌صورت همزمان به نمایش درآید و سینمادوستان ایرانی، این امکان را به دست آورند که این دو فیلم را، هم با هم و هم با ساخته‌های درخشان گذشته این دو فیلمساز مقایسه کنند. اینکه می‌گویم با هم مقایسه شوند، ممکن است کمی عجیب به نظر برسد. چون دنیای این دو فیلمساز شباهت زیادی با هم ندارد. اما می‌توان برای سنجش میزان دوری یا نزدیکی آنها از سینمای جدی و راستین ما که خود پیشتازش بوده‌اند، محکی به دست دهد. کدام‌یک هنوز پرتوان و «به روزند» و کدام، نیستند. مقایسه این دو فیلم با دیگر آثار سازندگانشان هم می‌تواند برای مخاطبان جدی سینما و هم برای خود این دوسینماگر جالب و آموزنده باشد. آیا در «متروپل» می‌توان اثری از «قیصر»، «گوزن‌ها»، «داش آکل»، «سرب»، «دندان مار»، «گروهبان» و... را دید؟ آیا «اشباح» به اندازه «گاو»، «پستچی»، «دایره مینا»، «اجاره‌نشین‌ها»، «هامون» و... متقاعد‌کننده است؟ آیا ما باید همواره از بزرگان سینما انتظار شاهکار داشته باشیم؟ آیا سن و سال و شرایط نابسامان حاکم بر سینمای این سال‌ها بر روح و روان ذهن این دو تاثیر گذاشته؟ آیا باید از آنان قطع امید کرد یا این دو فیلم به‌خصوص، می‌توانند مایه امیدواری دوستداران سینمای کیمیایی و مهرجویی باشند؟ این پرسش‌ها و ده‌ها پرسش دیگر، به بهانه نمایش واپسین ساخته‌هایشان، می‌تواند مورد بررسی و پژوهش‌های ژرفی درباره موقعیت سینمای امروز ما قرار گیرد تا هم به رشد و ارتقای سلیقه مخاطبان بینجامد و هم چنان‌که گفته شد، هشدار و تبذیری باشد برای این دو که سینمای ایران و نسل تازه سینماگران فرهیخته امروز ما، بسیار مدیون حضورشان هستند. اینان معلمان عملی این سینماگران بوده‌اند. به پاس این پیشکسوتی، رواست که درباره آثارشان چه دوست داشته باشیم و چه نه، بگوییم و بنویسیم. این یک وظیفه تاریخی است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.