|

وقتی شایعه از خبر پیشی می‌گیرد

سعید برآبادی

«وایبر» زنگ می‌خورد؛ خبر مرگ زنی در شهرستان است، «پیامک» می‌آید، از آلوده‌بودن یکی از خوردنی‌های هرروزه شاهد آورده، «ایمیل»‌ها هم پر است از خبرهای هشداردهنده؛ هشدارهایی که همان‌قدر که دروغ هستند، می‌توانند راست باشند. آیا باید داستان مرگ پنج‌نفر در بیمارستان «آ» را آن هم به‌خاطر مصرف سوسیس و کالباس پذیرفت؟ این‌روزها شایعه مرگ پنج‌نفر به‌‌خاطر شیوع ویروسی که از مصرف سوسیس و کالباس ناشی می‌شود مطرح شده و حتی برای تایید آن، به نام بیمارستانی هم اشاره شده است. مسوولان این بیمارستان آنقدر ماجرا را تکذیب کرده‌اند که دیگر خسته شده‌اند و به سوال‌ها جوابی نمی‌دهند. آن‌سو در وسط بلوار کشاورز، جمعیت در حال رفت‌وآمد است و به‌یمن دستگاه‌ها و شیوه‌های جدید، هر لحظه «با خبر» زندگی می‌کنند. مرتضی که کارمند یک شرکت خصوصی است این خبر را به‌صورت ایمیل دریافت کرده: «طبیعی است که هرکدام از ما ایمیلی داشته باشیم برای اینجور خبرها و تبلیغات. وقتی که خواندم اول باور کردم اما خیلی زود با خودم گفتم اگر واقعا پنج‌نفر آدم مرده باشند، رسما اعلام شود که خب نشد و فهمیدم یک شایعه است برای اینکه مردم را بترسانند.» برای مونا - ح، یکی از پرستاران بیمارستان ماجرا به شکل دیگری اتفاق افتاده: «هفته قبل، برادر کوچکم گفت که این خبر را در «اینترنت» خوانده، گفتم چطور ممکن است خبر از بیمارستانی که من در آن کار می‌کنم باشد و من اطلاعی نداشته باشم. اما هرچه گفتم که دروغ است، خانواده باورشان نشد. مردم هم باور نمی‌کنند، فکر می‌کنند اتفاق افتاده و داریم پنهان می‌کنیم. در علم پزشکی، پنهان‌کردن این اتفاق‌ها اتفاقا نتیجه عکس می‌دهد، یعنی پس‌فردا مردم می‌گویند چرا نگفتید فلان ماده آلوده است تا نخوریم.»
یک بیمارستان دیگر هم با همین نام در تهران است؛ بالاتر از ورودی پاسداران. بیمارستان کوچکی است اما معلوم است که تیپ‌های خاصی آنجا می‌روند. مزدک، از کارمندان این بیمارستان است که با شنیدن این پرسش خنده‌اش می‌گیرد: «دوشنبه قبل یک خانم مسن آمد دم در بیمارستان، گفت بدهیم پارچه بنویسند که بچه‌ها نباید سوسیس و کالباس بخورند. این به ما مربوط نیست خود شرکت‌ها باید جواب بدهند که محصولاتشان چقدر استاندارد است.» 815کیلومتر به سمت شرق که برویم، در مشهد هم به همین نام بیمارستانی است. آنها اما خیلی زودتر ماجرا را تکذیب کرده‌اند و آنطور که یکی از پرسنل آن می‌گوید «معمولا آمار مرگ‌های مشابه را در یک بازه زمانی می‌دهند؛ مثلا اینطور نیست که یکهو پنج‌نفر با هم در بیمارستانی مرده باشند؛ ممکن است در طول یک‌ماه چندنفر بیمار در سطح کشور بر اساس یکسری علایم مشترک مرده باشند و این موضوع به رسانه‌ها رسیده باشد.»
آنهایی که در این گزارش به سوال‌ها جواب دادند، همه‌شان بدون ‌استثنا به ماجرای انگشتی که در همبرگر پیدا شده بود اشاره کردند؛ ماجرایی که دوسال بعد از شایع‌شدن آن، هنوز معلوم نیست که راست بوده یا «فتوشاپ.» ماجرای مرگ این پنج‌نفر هم همین‌طور، به قول مزدک: «اینقدر خبر و شایعه می‌شنویم که اگر خبر راستی هم باشد باور نمی‌کنیم، در تبریز یک بلوک سیمانی افتاده روی یک دختر. کی باورش می‌شود؟ من که تا جسد دختر را نبینم باور نمی‌کنم.» هرچند خونی که در کنار بتون بود نه مورد تایید مسوولان قرار گرفت، نه تکذیب آنها. تقصیری هم در کار نیست. خیلی از خبرهای راست، وسط همین شایعه‌پراکنی‌ها گم می‌شود، مثلا خبر مریضی قلب یک انسان و بستری‌شدنش در بیمارستان، خبر کشته‌شدن یک جنگلبان، حتی خبر کشف جنازه بوگرفته یک پیرزن در همسایگی ما، یک‌ماه بعد از مرگش.
بازار شایعه و خبر زرد گاهی به سلامت آدم‌ها کمک می‌کند، مثلا مصرف کمتر سوسیس و کالباس و «فست‌فود»که بلای جان سلامتی هستند، گاهی هم مخل مطرح‌شدن خبرهای مهم‌ترند همان‌طور که مونا- ح که خودش پرستار بیمارستان است، مدعی می‌شود: «اینقدر از آلودگی برنج و سوسیس و کالباس حرف می‌زنند اما از خبرهای مهم‌تر کمتر می‌گویند.» و در آخر هم یک پیام تبلیغاتی می‌دهد، «تابستان فصل مسمومیت‌های گوارشی است، خیلی نگران نباشید و خبرها را باور نکنید.» مرگ آن دختر در تبریز، کشته‌شدن یک محیط‌بان و مریضی قلب اما واقعیت‌های امروز اخبار گفته‌شده و نشده هستند.
«وایبر» دوباره زنگ می‌خورد... .
«وایبر» زنگ می‌خورد؛ خبر مرگ زنی در شهرستان است، «پیامک» می‌آید، از آلوده‌بودن یکی از خوردنی‌های هرروزه شاهد آورده، «ایمیل»‌ها هم پر است از خبرهای هشداردهنده؛ هشدارهایی که همان‌قدر که دروغ هستند، می‌توانند راست باشند. آیا باید داستان مرگ پنج‌نفر در بیمارستان «آ» را آن هم به‌خاطر مصرف سوسیس و کالباس پذیرفت؟ این‌روزها شایعه مرگ پنج‌نفر به‌‌خاطر شیوع ویروسی که از مصرف سوسیس و کالباس ناشی می‌شود مطرح شده و حتی برای تایید آن، به نام بیمارستانی هم اشاره شده است. مسوولان این بیمارستان آنقدر ماجرا را تکذیب کرده‌اند که دیگر خسته شده‌اند و به سوال‌ها جوابی نمی‌دهند. آن‌سو در وسط بلوار کشاورز، جمعیت در حال رفت‌وآمد است و به‌یمن دستگاه‌ها و شیوه‌های جدید، هر لحظه «با خبر» زندگی می‌کنند. مرتضی که کارمند یک شرکت خصوصی است این خبر را به‌صورت ایمیل دریافت کرده: «طبیعی است که هرکدام از ما ایمیلی داشته باشیم برای اینجور خبرها و تبلیغات. وقتی که خواندم اول باور کردم اما خیلی زود با خودم گفتم اگر واقعا پنج‌نفر آدم مرده باشند، رسما اعلام شود که خب نشد و فهمیدم یک شایعه است برای اینکه مردم را بترسانند.» برای مونا - ح، یکی از پرستاران بیمارستان ماجرا به شکل دیگری اتفاق افتاده: «هفته قبل، برادر کوچکم گفت که این خبر را در «اینترنت» خوانده، گفتم چطور ممکن است خبر از بیمارستانی که من در آن کار می‌کنم باشد و من اطلاعی نداشته باشم. اما هرچه گفتم که دروغ است، خانواده باورشان نشد. مردم هم باور نمی‌کنند، فکر می‌کنند اتفاق افتاده و داریم پنهان می‌کنیم. در علم پزشکی، پنهان‌کردن این اتفاق‌ها اتفاقا نتیجه عکس می‌دهد، یعنی پس‌فردا مردم می‌گویند چرا نگفتید فلان ماده آلوده است تا نخوریم.»
یک بیمارستان دیگر هم با همین نام در تهران است؛ بالاتر از ورودی پاسداران. بیمارستان کوچکی است اما معلوم است که تیپ‌های خاصی آنجا می‌روند. مزدک، از کارمندان این بیمارستان است که با شنیدن این پرسش خنده‌اش می‌گیرد: «دوشنبه قبل یک خانم مسن آمد دم در بیمارستان، گفت بدهیم پارچه بنویسند که بچه‌ها نباید سوسیس و کالباس بخورند. این به ما مربوط نیست خود شرکت‌ها باید جواب بدهند که محصولاتشان چقدر استاندارد است.» 815کیلومتر به سمت شرق که برویم، در مشهد هم به همین نام بیمارستانی است. آنها اما خیلی زودتر ماجرا را تکذیب کرده‌اند و آنطور که یکی از پرسنل آن می‌گوید «معمولا آمار مرگ‌های مشابه را در یک بازه زمانی می‌دهند؛ مثلا اینطور نیست که یکهو پنج‌نفر با هم در بیمارستانی مرده باشند؛ ممکن است در طول یک‌ماه چندنفر بیمار در سطح کشور بر اساس یکسری علایم مشترک مرده باشند و این موضوع به رسانه‌ها رسیده باشد.»
آنهایی که در این گزارش به سوال‌ها جواب دادند، همه‌شان بدون ‌استثنا به ماجرای انگشتی که در همبرگر پیدا شده بود اشاره کردند؛ ماجرایی که دوسال بعد از شایع‌شدن آن، هنوز معلوم نیست که راست بوده یا «فتوشاپ.» ماجرای مرگ این پنج‌نفر هم همین‌طور، به قول مزدک: «اینقدر خبر و شایعه می‌شنویم که اگر خبر راستی هم باشد باور نمی‌کنیم، در تبریز یک بلوک سیمانی افتاده روی یک دختر. کی باورش می‌شود؟ من که تا جسد دختر را نبینم باور نمی‌کنم.» هرچند خونی که در کنار بتون بود نه مورد تایید مسوولان قرار گرفت، نه تکذیب آنها. تقصیری هم در کار نیست. خیلی از خبرهای راست، وسط همین شایعه‌پراکنی‌ها گم می‌شود، مثلا خبر مریضی قلب یک انسان و بستری‌شدنش در بیمارستان، خبر کشته‌شدن یک جنگلبان، حتی خبر کشف جنازه بوگرفته یک پیرزن در همسایگی ما، یک‌ماه بعد از مرگش.
بازار شایعه و خبر زرد گاهی به سلامت آدم‌ها کمک می‌کند، مثلا مصرف کمتر سوسیس و کالباس و «فست‌فود»که بلای جان سلامتی هستند، گاهی هم مخل مطرح‌شدن خبرهای مهم‌ترند همان‌طور که مونا- ح که خودش پرستار بیمارستان است، مدعی می‌شود: «اینقدر از آلودگی برنج و سوسیس و کالباس حرف می‌زنند اما از خبرهای مهم‌تر کمتر می‌گویند.» و در آخر هم یک پیام تبلیغاتی می‌دهد، «تابستان فصل مسمومیت‌های گوارشی است، خیلی نگران نباشید و خبرها را باور نکنید.» مرگ آن دختر در تبریز، کشته‌شدن یک محیط‌بان و مریضی قلب اما واقعیت‌های امروز اخبار گفته‌شده و نشده هستند.
«وایبر» دوباره زنگ می‌خورد... .

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.