حافظه جمعی نسل ما
محسن راستانی . عکاس
وقتی خبر مرگ او را میشنوی، در ذهنت آثار حیات یک رویداد بزرگ تاریخی را کمرنگ حس میکنی. تکههای این واقعه یکی پس از دیگری از تو و از کف دست فاصله میگیرند. مثل برگهای آخرین نوشتههای مقدس که به ضرب بادی بیامان به هوا میروند. روزمرگی مرگآور به هیچ قیمتی آدمها، خاطرات و عکسهای یک دوره خاطرهانگیز را از تو میستانند. کمکم حس زندگی بیتکلیف بر تو چیره میشود و ما با خاطراتمان تنها میشویم. نمیدانم چرا برای پیداکردن آدرس صداقت آدمهای باارزش در این سرزمین ارزشی باید به زحمت بیفتیم. نمیدانم چرا نسل تازه ما و جوان امروز، حقایق آن روزگار را بهسختی میپذیرند. کمکم خود را سرزنش میکنم. مسلما بیاعتنایی به حیات ارزشمند آدمها، از تغییر در قرائت ارزشها حاصل میشود. حافظه جمعی ما نمیتواند دستخوش بایدها و نبایدهای مصلحت روز عدهای شود. انقلاب، لحظهها و عکسهایش حافظه جمعی نسل ما از یک دوره تاریخی است. حسین پرتوی و عکس سرنوشتسازش نقطه باور عمومی برای پیروزی یک انقلاب بزرگ است. او حافظه جمعی ما از یک صحنه تاریخی است. ابعاد تاثیرگذار عکس و روزهای انقلاب آنگونه بود که بسیاری آن را سمبل پیروزی مردم و
تسلیم دیکتاتورها میدانستند. وضوح و قاطعیت این عکس آنقدر قوی و تعیینکننده است که موافقان انقلاب را خوشحال و مخالفان آن را غمگین میکرد. آنها در اوج ناباوری ناگزیر بودند که این سند را دستخوش ترفند اعلام کنند تا حقیقت آن را زیر سوال ببرند. به یقین این سند یکی از تاثیرگذارترین عکسهای این عکاس ایرانی است و از منزلت یک هوشمندی ژورنالیستی از سطح بالایی از تاثیرگذاری اجتماعی بر مخاطب برخوردار است. از طرفی این سند به شکل واضحی مدافع ارزشهای یک عکاس خبری در اوج بحرانهای تاریخی یک ملت و همراهی عکاس با مبارزه آحاد جامعه است. این مرگ اگرچه ناگوار اما افتخارآمیز است چرا که زندگی پرتوی یک سند پرافتخار اجتماعی برای تاریخ این سرزمین و یک نشان بیبدیل برای تاریخ عکاسی معاصر ایران است. بعدها هوشمندی و تسلط این عکاس سرشناس را در تهیه پرترههای بهیادماندنی از فرهیختگان ادب و هنر این سرزمین در مجله وزین کیهان فرهنگی آن دوره شاهد بودم. شاید برای اولینبار بود که با دیدن پرترههای زنده و تاثیرگذار او در آغاز فعالیتم دچار یک باور بومی برای تهیه عکسهای تاثیرگذار در ایران شدم. نور کنترلشده عکسها که در محل زندگی خصوصی آنها
تهیه شده بود مرا به وجد میآورد. من در درون خود این قابلیت را تحسین میکردم. شاید به جرات بتوانم بگویم خاطره این عکسها روی جلد مجلات ایران تا به امروز دیگر تکرار نشده است. خلوص و تواضع این عکاس شهیر باعث شده بود نام پرتوی در پشت عظمت این عکس پنهان بماند. او روزهای سختی را در تنهایی و سکوت بهسر برد. از او تصویری مات و متوقف به یاد دارم. زبانش سنگین و بیکلام مانده بود. از هوشیاریاش بیخبر بودم. نمیتوانستم بفهمم چه میگوید و به چه چیزی اشاره دارد و به چه سویی مینگرد. مرگ او را تکهتکه با خود میبرد. و این لحظه تراژیک یک عکاس بزرگ انقلاب بود. مرگ او را با خود برد. اما مرگ حریف خاطرات ما از این مرد بزرگ نمیشود.
وقتی خبر مرگ او را میشنوی، در ذهنت آثار حیات یک رویداد بزرگ تاریخی را کمرنگ حس میکنی. تکههای این واقعه یکی پس از دیگری از تو و از کف دست فاصله میگیرند. مثل برگهای آخرین نوشتههای مقدس که به ضرب بادی بیامان به هوا میروند. روزمرگی مرگآور به هیچ قیمتی آدمها، خاطرات و عکسهای یک دوره خاطرهانگیز را از تو میستانند. کمکم حس زندگی بیتکلیف بر تو چیره میشود و ما با خاطراتمان تنها میشویم. نمیدانم چرا برای پیداکردن آدرس صداقت آدمهای باارزش در این سرزمین ارزشی باید به زحمت بیفتیم. نمیدانم چرا نسل تازه ما و جوان امروز، حقایق آن روزگار را بهسختی میپذیرند. کمکم خود را سرزنش میکنم. مسلما بیاعتنایی به حیات ارزشمند آدمها، از تغییر در قرائت ارزشها حاصل میشود. حافظه جمعی ما نمیتواند دستخوش بایدها و نبایدهای مصلحت روز عدهای شود. انقلاب، لحظهها و عکسهایش حافظه جمعی نسل ما از یک دوره تاریخی است. حسین پرتوی و عکس سرنوشتسازش نقطه باور عمومی برای پیروزی یک انقلاب بزرگ است. او حافظه جمعی ما از یک صحنه تاریخی است. ابعاد تاثیرگذار عکس و روزهای انقلاب آنگونه بود که بسیاری آن را سمبل پیروزی مردم و
تسلیم دیکتاتورها میدانستند. وضوح و قاطعیت این عکس آنقدر قوی و تعیینکننده است که موافقان انقلاب را خوشحال و مخالفان آن را غمگین میکرد. آنها در اوج ناباوری ناگزیر بودند که این سند را دستخوش ترفند اعلام کنند تا حقیقت آن را زیر سوال ببرند. به یقین این سند یکی از تاثیرگذارترین عکسهای این عکاس ایرانی است و از منزلت یک هوشمندی ژورنالیستی از سطح بالایی از تاثیرگذاری اجتماعی بر مخاطب برخوردار است. از طرفی این سند به شکل واضحی مدافع ارزشهای یک عکاس خبری در اوج بحرانهای تاریخی یک ملت و همراهی عکاس با مبارزه آحاد جامعه است. این مرگ اگرچه ناگوار اما افتخارآمیز است چرا که زندگی پرتوی یک سند پرافتخار اجتماعی برای تاریخ این سرزمین و یک نشان بیبدیل برای تاریخ عکاسی معاصر ایران است. بعدها هوشمندی و تسلط این عکاس سرشناس را در تهیه پرترههای بهیادماندنی از فرهیختگان ادب و هنر این سرزمین در مجله وزین کیهان فرهنگی آن دوره شاهد بودم. شاید برای اولینبار بود که با دیدن پرترههای زنده و تاثیرگذار او در آغاز فعالیتم دچار یک باور بومی برای تهیه عکسهای تاثیرگذار در ایران شدم. نور کنترلشده عکسها که در محل زندگی خصوصی آنها
تهیه شده بود مرا به وجد میآورد. من در درون خود این قابلیت را تحسین میکردم. شاید به جرات بتوانم بگویم خاطره این عکسها روی جلد مجلات ایران تا به امروز دیگر تکرار نشده است. خلوص و تواضع این عکاس شهیر باعث شده بود نام پرتوی در پشت عظمت این عکس پنهان بماند. او روزهای سختی را در تنهایی و سکوت بهسر برد. از او تصویری مات و متوقف به یاد دارم. زبانش سنگین و بیکلام مانده بود. از هوشیاریاش بیخبر بودم. نمیتوانستم بفهمم چه میگوید و به چه چیزی اشاره دارد و به چه سویی مینگرد. مرگ او را تکهتکه با خود میبرد. و این لحظه تراژیک یک عکاس بزرگ انقلاب بود. مرگ او را با خود برد. اما مرگ حریف خاطرات ما از این مرد بزرگ نمیشود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.