|

شبکه خانگي؛ نسخه راحت و ارزان

سيدمجيد حسيني‌زاد

شبکه‌هاي خانگي که با انقلاب ديجيتالي امکان حضور گسترده يافتند، امروزه در ميدان نمايش و در جوامعي که مردمانش را به‌دليل گرفتاري‌هاي کاري و زندگي ماشيني روزبه‌روز بيشتر به روزمرگي مي‌کشاند و از خود غافل می‌کند، ضرورتي حياتي است. مردمي که نيازهاي خود را در جهان ذهني ارايه‌شده از سوي سينما فراموش مي‌کردند يا تلويزيون را چون عضوي از خانواده مي‌نگريستند، اکنون وسيله‌اي قدرتمند در اختيار دارند. اقبال فراوان شرکت‌هاي عظيم توليد فيلم به اين امر و تشکيل شرکت‌هاي ويديويي تحت‌کنترلشان در کنار نوآوري‌هاي سريع در وسايل خانگي نمايش فيلم و ويديو در فرمت‌هاي مدام‌تغييريابنده دليلي بر اقبال مخاطباني است که اين شرکت‌ها نمي‌خواهند از دست بدهند. اين امر در کنار رونق پايدار سينما و گستردگي وسايل گذران اوقات‌فراغت، مساله‌اي است فرهنگي و قابل‌بررسي ولي در اين مقال سر آن است که از زاويه‌اي ديگر و بومي به آن نگاهي بيندازيم.
مثل بسياري از مقولات، وقتي از سينماي خانگي يا شبکه خانگي صحبت مي‌کنيم، بايد بين ماهيت وجودي، شرايط، ضروريات، مقتضيات و... آن در خارج و داخل کشور تمايزي قايل شويم. شبکه توليد و توزيع برنامه‌هاي مختلف در کشورهايي که ده‌هاهزار سينما دارند و فيلم‌هايشان در سالن‌هايي مجهز از نظر نور، وسايل فني نمايش، صدا، وسايل راحتي تماشاگر و... به فروش‌هاي ميليون‌دلاري مي‌رسند، مسلما هدف توليد و توزيع خود را مشخص می‌کنند و به‌سوي برنامه‌هايي با مخاطب خاص از مستند تا movies b و توزيع فيلم‌هايي خاطره‌انگيز و مشهور به تاريخ هنر سينما يا فيلم‌هايي که فروش خود را در سالن‌ها کرده‌اند و موردتوجه عاشقان سينمايي هستند، رو مي‌آورند.
مخاطب در آن فضا به‌دليل نياز به فيلم‌هايي از اين دست رو مي‌آورد، نه اجبار. در فضايي که کشوري با حدود هزار شهر صرفا در 70،60 شهر داراي سالن سينماست - آن هم سالن‌هايي که عمدتا فاقد هرگونه امکانات فنی مناسب و استاندارد هستند- و در سيماي آن فيلم‌هاي بسيار جديد پخش مي‌شوند که در بهترين حالت حدود 70درصد فيلم اصلي آن‌هم با تعديلات پوششي و تمهيدات حذفي هستند و تنها وظيفه‌شان ايجاد انگيزه و رغبت براي مخاطب به ديدن اصل فيلم است، هجوم به سينماي خانگي و شبکه توزيع قانوني و غيرقانوني آن امري بديهي است. اين امر زماني تشديد مي‌شود که مميزي‌هاي سينما و سيما موضوعات و درونمايه برنامه‌هاي خود را هرچه بيشتر از فضاي واقعي و ملموس مخاطب دور مي‌کنند و برنامه‌سازان و فيلمسازان را که به‌دنبال مخاطب هستند به‌سوي کار در اين حيطه سوق مي‌دهند.
طنزپردازي قدرتمند و صاحب‌سبک در اين حيطه وارد مي‌شود و فضايي را که در آن با مخاطب ارتباط داشته و اکنون در آن جايي ندارد با طنزي تلخ به تازيانه مي‌بندد و کارگرداناني با سريال‌ها و فيلم‌هاي موفق به‌دليل وجود مخاطب رانده‌شده از سينما و سيما، به اين حيطه ورود مي‌کنند و جملگي با استقبال مخاطباني روبه‌رو مي‌شوند که هرروز از سينما و سيما دور مي‌شوند. متوليان حيطه فرهنگ که بايد به‌دنبال تحليل علل تمام موارد فوق و دلايل روي‌گرداندن مخاطب از معادلات رايج در ميدان سينما و سيما باشند، با پافشاري بر روش آزمايش‌شده خود و روش‌هاي سلبي که بعضا به ناتمام‌ماندن برخي برنامه‌ها يا کنارگذاشتن برخي فيلمسازان و توليد‌کنندگان منجر مي‌شوند، فضا را پيچيده‌تر می‌کنند و بسياري از توليد‌کنندگان را به خنثي‌سازي براي فرار از مميزي مي‌کشانند که روزبه‌روز با کاهش کيفيت کارهاي توليدي، مخاطب دورشده از سينما و سيما را يا به سهل‌گيري فرهنگي عادت مي‌دهد يا مشتري شبکه‌هاي توزيع قاچاق و به‌دور از کنترل مي‌کند. در ميان اين موارد، گراني و پرخرج‌بودن سينمارفتن را نيز لحاظ بايد کرد. گراني بليت و مخلفات طبيعي سينمارفتن يک خانواده که به‌دنبال تفريحي سالم هستند، منطقا آنها را به ورسيون راحت‌تر و ارزان‌تر آن مي‌کشاند. پدر خانواده‌اي را تصور کنيد که با همسر و فرزندانش به سينما مي‌رود، در کنار قيمت بالاي بليت اگر قصد کند که تنقلات يا حداقل ساندويچي به فرزندانش بدهد، مطمئنا حقوق چندروز خود را بايد هزينه کند. نتيجه منطقي اين دو به‌علاوه دو، نشستن در خانه و تماشاي يک فيلم ارزان است که به‌دلايل فوق‌الذکر تهيه‌اش از شبکه قاچاق بهتر است.
باز به مقايسه اول بازمي‌گرديم. اگر شبکه‌هاي خانگي به‌صورت ضرورتي تاريخي درآمده‌ و بسياري از شرکت‌هاي مشهور را به اين حيطه وارد کرده‌اند و در کنار خود سينمايي موفق و سيمايي پربيننده را چون رقيبي قدرتمند تجربه مي‌کنند، در حيطه خودي شبکه خانگي رسمي که نه به‌دليل احساس نياز مخاطب و ميدان نمايش که براي مبارزه با شبکه قاچاق وارد ميدان شده - شبکه‌اي بسيار قدرتمند و به‌دور از مميزي که شبکه خانگي رسمي توان رودررويي با آن را ندارد- با گرفتاري در پيچيدگي مناسباتي که سينما و سيما را از مخاطب دور کرده، روزبه‌روز کيفيت خود را براي حفظ مخاطب از دست مي‌دهد و او را به‌سوي شبکه قاچاق مي‌راند، نقض‌غرضي آشکار که دليلي واضح دارد، هجوم توليد‌کننده و مخاطب به اين حيطه - چه در شبکه قانوني و چه قاچاق- نه از سر ضرورت که به‌دليل ناچاري است.
شبکه‌هاي خانگي که با انقلاب ديجيتالي امکان حضور گسترده يافتند، امروزه در ميدان نمايش و در جوامعي که مردمانش را به‌دليل گرفتاري‌هاي کاري و زندگي ماشيني روزبه‌روز بيشتر به روزمرگي مي‌کشاند و از خود غافل می‌کند، ضرورتي حياتي است. مردمي که نيازهاي خود را در جهان ذهني ارايه‌شده از سوي سينما فراموش مي‌کردند يا تلويزيون را چون عضوي از خانواده مي‌نگريستند، اکنون وسيله‌اي قدرتمند در اختيار دارند. اقبال فراوان شرکت‌هاي عظيم توليد فيلم به اين امر و تشکيل شرکت‌هاي ويديويي تحت‌کنترلشان در کنار نوآوري‌هاي سريع در وسايل خانگي نمايش فيلم و ويديو در فرمت‌هاي مدام‌تغييريابنده دليلي بر اقبال مخاطباني است که اين شرکت‌ها نمي‌خواهند از دست بدهند. اين امر در کنار رونق پايدار سينما و گستردگي وسايل گذران اوقات‌فراغت، مساله‌اي است فرهنگي و قابل‌بررسي ولي در اين مقال سر آن است که از زاويه‌اي ديگر و بومي به آن نگاهي بيندازيم.
مثل بسياري از مقولات، وقتي از سينماي خانگي يا شبکه خانگي صحبت مي‌کنيم، بايد بين ماهيت وجودي، شرايط، ضروريات، مقتضيات و... آن در خارج و داخل کشور تمايزي قايل شويم. شبکه توليد و توزيع برنامه‌هاي مختلف در کشورهايي که ده‌هاهزار سينما دارند و فيلم‌هايشان در سالن‌هايي مجهز از نظر نور، وسايل فني نمايش، صدا، وسايل راحتي تماشاگر و... به فروش‌هاي ميليون‌دلاري مي‌رسند، مسلما هدف توليد و توزيع خود را مشخص می‌کنند و به‌سوي برنامه‌هايي با مخاطب خاص از مستند تا movies b و توزيع فيلم‌هايي خاطره‌انگيز و مشهور به تاريخ هنر سينما يا فيلم‌هايي که فروش خود را در سالن‌ها کرده‌اند و موردتوجه عاشقان سينمايي هستند، رو مي‌آورند.
مخاطب در آن فضا به‌دليل نياز به فيلم‌هايي از اين دست رو مي‌آورد، نه اجبار. در فضايي که کشوري با حدود هزار شهر صرفا در 70،60 شهر داراي سالن سينماست - آن هم سالن‌هايي که عمدتا فاقد هرگونه امکانات فنی مناسب و استاندارد هستند- و در سيماي آن فيلم‌هاي بسيار جديد پخش مي‌شوند که در بهترين حالت حدود 70درصد فيلم اصلي آن‌هم با تعديلات پوششي و تمهيدات حذفي هستند و تنها وظيفه‌شان ايجاد انگيزه و رغبت براي مخاطب به ديدن اصل فيلم است، هجوم به سينماي خانگي و شبکه توزيع قانوني و غيرقانوني آن امري بديهي است. اين امر زماني تشديد مي‌شود که مميزي‌هاي سينما و سيما موضوعات و درونمايه برنامه‌هاي خود را هرچه بيشتر از فضاي واقعي و ملموس مخاطب دور مي‌کنند و برنامه‌سازان و فيلمسازان را که به‌دنبال مخاطب هستند به‌سوي کار در اين حيطه سوق مي‌دهند.
طنزپردازي قدرتمند و صاحب‌سبک در اين حيطه وارد مي‌شود و فضايي را که در آن با مخاطب ارتباط داشته و اکنون در آن جايي ندارد با طنزي تلخ به تازيانه مي‌بندد و کارگرداناني با سريال‌ها و فيلم‌هاي موفق به‌دليل وجود مخاطب رانده‌شده از سينما و سيما، به اين حيطه ورود مي‌کنند و جملگي با استقبال مخاطباني روبه‌رو مي‌شوند که هرروز از سينما و سيما دور مي‌شوند. متوليان حيطه فرهنگ که بايد به‌دنبال تحليل علل تمام موارد فوق و دلايل روي‌گرداندن مخاطب از معادلات رايج در ميدان سينما و سيما باشند، با پافشاري بر روش آزمايش‌شده خود و روش‌هاي سلبي که بعضا به ناتمام‌ماندن برخي برنامه‌ها يا کنارگذاشتن برخي فيلمسازان و توليد‌کنندگان منجر مي‌شوند، فضا را پيچيده‌تر می‌کنند و بسياري از توليد‌کنندگان را به خنثي‌سازي براي فرار از مميزي مي‌کشانند که روزبه‌روز با کاهش کيفيت کارهاي توليدي، مخاطب دورشده از سينما و سيما را يا به سهل‌گيري فرهنگي عادت مي‌دهد يا مشتري شبکه‌هاي توزيع قاچاق و به‌دور از کنترل مي‌کند. در ميان اين موارد، گراني و پرخرج‌بودن سينمارفتن را نيز لحاظ بايد کرد. گراني بليت و مخلفات طبيعي سينمارفتن يک خانواده که به‌دنبال تفريحي سالم هستند، منطقا آنها را به ورسيون راحت‌تر و ارزان‌تر آن مي‌کشاند. پدر خانواده‌اي را تصور کنيد که با همسر و فرزندانش به سينما مي‌رود، در کنار قيمت بالاي بليت اگر قصد کند که تنقلات يا حداقل ساندويچي به فرزندانش بدهد، مطمئنا حقوق چندروز خود را بايد هزينه کند. نتيجه منطقي اين دو به‌علاوه دو، نشستن در خانه و تماشاي يک فيلم ارزان است که به‌دلايل فوق‌الذکر تهيه‌اش از شبکه قاچاق بهتر است.
باز به مقايسه اول بازمي‌گرديم. اگر شبکه‌هاي خانگي به‌صورت ضرورتي تاريخي درآمده‌ و بسياري از شرکت‌هاي مشهور را به اين حيطه وارد کرده‌اند و در کنار خود سينمايي موفق و سيمايي پربيننده را چون رقيبي قدرتمند تجربه مي‌کنند، در حيطه خودي شبکه خانگي رسمي که نه به‌دليل احساس نياز مخاطب و ميدان نمايش که براي مبارزه با شبکه قاچاق وارد ميدان شده - شبکه‌اي بسيار قدرتمند و به‌دور از مميزي که شبکه خانگي رسمي توان رودررويي با آن را ندارد- با گرفتاري در پيچيدگي مناسباتي که سينما و سيما را از مخاطب دور کرده، روزبه‌روز کيفيت خود را براي حفظ مخاطب از دست مي‌دهد و او را به‌سوي شبکه قاچاق مي‌راند، نقض‌غرضي آشکار که دليلي واضح دارد، هجوم توليد‌کننده و مخاطب به اين حيطه - چه در شبکه قانوني و چه قاچاق- نه از سر ضرورت که به‌دليل ناچاري است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.