|

به بهانه «روز پدر»

چالش‌های نان‌آور خانه بودن

شرق، سعید برآبادی : نوشتن از روزهایی که نام‌گذاری آنها در تقویم به ثبت رسیده، کلیشه‌ای‌ترین بخش کار روزنامه‌نگاری است و البته سخت‌تر، چون باید از آنچه تا به حال گفته شده فاصله گرفت و به حرمت همان نام‌ها، نان حلالی به خانه برد، خصوصا اگر آن نام و آن روز خاص، روز پدر باشد که سمبل نان آوری است. از پدر، جایگاهش، مزیت‌های مردبودن، اولین و بهترین کادوهای روز پدر و همه و همه سخن بسیار گفته‌اند و می‌گویند، اما شاید هنوز به تعداد پدران، خاطره‌های بازگونشده، نکته‌های فراموش‌شده و حرف‌هایی که تن به کهنگی نمی‌دهند وجود داشته باشند که خواننده این سطور را وادار کند، چشم بچرخاند و متن را تا به آخر بخواند.
سوال اول را از صالح نیکبخت پرسیدیم، از پدر حقوقدانی که به گفته خودش در جریان بعضی پرونده‌ها به موکلانش حسی پدرانه داشته: «ما وکلا وقتی در برابر درخواست موکل‌مان، احساسی پیدا می‌کنیم و به‌شخصه مدعی آن پرونده می‌شویم یا زمانی که درمی‌یابیم، حقی از موکل‌مان ضایع شده، حس پدرانه‌ای به آنها داریم.» او این چالش را خصوصا در مواجهه با نوجوانانی دارد که به گفته خودش پدر و مادرشان فوت کرده: «اگر احساس شود که حق این نوجوانان از طرف خانواده آنها هم تضییع شده، همیشه این احساس را در من زنده می‌کند که اکنون تنها وکیل این افراد نیستم بلکه باید همان کاری را انجام دهم که اگر پدر او می‌بودم انجام می‌دادم.» با این حال، صالح نیکبخت به یاد دارد که گاه این حس پدرانه را بسیار عمیق‌تر احساس کرده: «وقتی تعدادی از موکلان من جوانانی بودند که در مراجعه به ما یک نوع احساس تنهایی کردند، این احساس پدربودن و مانند پدر رفتارکردن بیشتر در من پیدا شد.» او این چالش بزرگ را موفق پشت‌سر گذاشته چراکه می‌گوید برای آنها علاوه بر وکیل، به‌عنوان یک پدر نیز تلاش کرده تا از رنج آنها بکاهد و اینجا دیگر پدر تنها نان‌آور خانه نیست، رنج‌کش فرزندان خود نیز هست.
این گزارش با ورود علیرضا خمسه، لحنش عوض شده، پر از شوخی و استعاره و جمله‌هایی می‌شود که ممکن است چند معنی داشته باشند؛ مثل همین جمله: «من دو تا بچه ندارم، من 17میلیون‌ودوتا بچه دارم! همه بچه‌های ایران‌زمین بچه‌های خود من هستند.» علیرضا خمسه نه نیاز به معرفی دارد و نه این چند خط، جایی برای مرور کارنامه چند دهه‌ای اوست، اما رابطه گذشته‌اش با پدر و رابطه فعلی‌اش با بچه‌هایش بهانه خوبی است برای مرور خمسه در هر دو نقش، نقش پسر و نقش پدر: «پدرم در یک شرکت راه‌سازی مشغول به کار بود و برای همین همیشه در سفر بود و هرچند ماه یک‌بار می‌توانست به خانه بیاید. برای همین هر بار که می‌آمد پیش ما، آن روز برایمان روز پدر بود. شاد بودیم از بازگشتش، هر 12 بچه شاد بودیم.» یک سوال کلیشه‌ای مثل تیری در تاریکی شلیک می‌شود: «بهترین کادویی که به پدرتان دادید و بهترین کادویی که از بچه‌هایتان گرفته‌اید؟» اما پاسخ‌ها به هیچ عنوان تن به کلیشه نمی‌دهند: «بگذارید از یک زاویه دیگر ببینیم. پدرم هیچ‌وقت به من هدیه‌ای نداد، همیشه فکر می‌کرد که نخست‌وزیر می‌شوم و حالا که فکر می‌کنم به نظرم بهترین هدیه‌ای که به من داد، جان‌بخشی بود و حیات. من از پدرم اجازه زیستن گرفتم و فکر می‌کنم این بهترین هدیه‌ای است که یک پدر به فرزندش می‌دهد اما فکر نمی‌کنم فرزندان من از این هدیه چندان راضی باشند.» و بعد یکی از آن خنده‌های معروفش را از پشت تلفن سر می‌دهد و سریع اضافه می‌کند: «در شرایط فعلی، مهم‌ترین چالش پدران و فرزندان، قرارگرفتن در دوره ‌گذار است. چینی‌ها از این دوره به‌عنوان یک نفرین یاد می‌کنند: الهی که گرفتار دوران ‌گذار بشی. یعنی دورانی که نه سنت در جای خودش است و نه مدرنیسم و تفکر نو. دوران شترمرغی که هر طور رفتار کنیم، مورد محاکمه قرار می‌گیریم. ما خودمان زاده سنت‌ها هستیم و بچه‌هایمان از جنس روزگار نو و فکر می‌کنم همه پدرها در درون‌شان با این چالش جدی مواجه‌اند که باید سنتی رفتار کنند یا مدرن.» فرمی هست که باید پر شود و بعد یک شماره حساب برای واریز وجه. تا اینجا، همه‌چیز عین زندگی عادی یک پدر و فرزند است اما جایی این رابطه خطی شکسته می‌شود و بُعد احساسی به خود می‌گیرد. آنجا که باید برای کودکی که شاید هرگز نبینی‌اش، نامه بنویسی، به نامه‌هایش که دوچرخه و ماشین و هزینه ثبت‌نام در مدرسه می‌خواهد جواب بدهی و گاهی اوقات هم غمخوارش باشی. چند موسسه خصوصی یا زیر نظر سازمان بهزیستی و کمیته امداد، مسوولیت این کار را برعهده دارند؛ اینکه بچه‌های بی‌سرپرست را سامان بدهند و آن هم با استفاده از خیران. اما حالا به گفته یکی از اعضای موسسه خیریه امام حسن مجتبی (ع) چند سالی است که دیگر فقط خیران و ثروتمندان برای قبول مسوولیت فرزندان بی‌سرپرست داوطلب نمی‌شوند؛ آدم‌های معمولی، کارمندهایی با حقوق نزدیک به خط فقر و خیلی‌ها که شاید هیچ‌وقت در زندگی‌شان نتوانند، فرزندخوانده خود را ببینند، دوست دارند پدری معنوی برای کودکی باشند که پا به زندگی گذاشته و چون «دندان دهد»، باید نانی هم در کار باشد.
شرق، سعید برآبادی : نوشتن از روزهایی که نام‌گذاری آنها در تقویم به ثبت رسیده، کلیشه‌ای‌ترین بخش کار روزنامه‌نگاری است و البته سخت‌تر، چون باید از آنچه تا به حال گفته شده فاصله گرفت و به حرمت همان نام‌ها، نان حلالی به خانه برد، خصوصا اگر آن نام و آن روز خاص، روز پدر باشد که سمبل نان آوری است. از پدر، جایگاهش، مزیت‌های مردبودن، اولین و بهترین کادوهای روز پدر و همه و همه سخن بسیار گفته‌اند و می‌گویند، اما شاید هنوز به تعداد پدران، خاطره‌های بازگونشده، نکته‌های فراموش‌شده و حرف‌هایی که تن به کهنگی نمی‌دهند وجود داشته باشند که خواننده این سطور را وادار کند، چشم بچرخاند و متن را تا به آخر بخواند.
سوال اول را از صالح نیکبخت پرسیدیم، از پدر حقوقدانی که به گفته خودش در جریان بعضی پرونده‌ها به موکلانش حسی پدرانه داشته: «ما وکلا وقتی در برابر درخواست موکل‌مان، احساسی پیدا می‌کنیم و به‌شخصه مدعی آن پرونده می‌شویم یا زمانی که درمی‌یابیم، حقی از موکل‌مان ضایع شده، حس پدرانه‌ای به آنها داریم.» او این چالش را خصوصا در مواجهه با نوجوانانی دارد که به گفته خودش پدر و مادرشان فوت کرده: «اگر احساس شود که حق این نوجوانان از طرف خانواده آنها هم تضییع شده، همیشه این احساس را در من زنده می‌کند که اکنون تنها وکیل این افراد نیستم بلکه باید همان کاری را انجام دهم که اگر پدر او می‌بودم انجام می‌دادم.» با این حال، صالح نیکبخت به یاد دارد که گاه این حس پدرانه را بسیار عمیق‌تر احساس کرده: «وقتی تعدادی از موکلان من جوانانی بودند که در مراجعه به ما یک نوع احساس تنهایی کردند، این احساس پدربودن و مانند پدر رفتارکردن بیشتر در من پیدا شد.» او این چالش بزرگ را موفق پشت‌سر گذاشته چراکه می‌گوید برای آنها علاوه بر وکیل، به‌عنوان یک پدر نیز تلاش کرده تا از رنج آنها بکاهد و اینجا دیگر پدر تنها نان‌آور خانه نیست، رنج‌کش فرزندان خود نیز هست.
این گزارش با ورود علیرضا خمسه، لحنش عوض شده، پر از شوخی و استعاره و جمله‌هایی می‌شود که ممکن است چند معنی داشته باشند؛ مثل همین جمله: «من دو تا بچه ندارم، من 17میلیون‌ودوتا بچه دارم! همه بچه‌های ایران‌زمین بچه‌های خود من هستند.» علیرضا خمسه نه نیاز به معرفی دارد و نه این چند خط، جایی برای مرور کارنامه چند دهه‌ای اوست، اما رابطه گذشته‌اش با پدر و رابطه فعلی‌اش با بچه‌هایش بهانه خوبی است برای مرور خمسه در هر دو نقش، نقش پسر و نقش پدر: «پدرم در یک شرکت راه‌سازی مشغول به کار بود و برای همین همیشه در سفر بود و هرچند ماه یک‌بار می‌توانست به خانه بیاید. برای همین هر بار که می‌آمد پیش ما، آن روز برایمان روز پدر بود. شاد بودیم از بازگشتش، هر 12 بچه شاد بودیم.» یک سوال کلیشه‌ای مثل تیری در تاریکی شلیک می‌شود: «بهترین کادویی که به پدرتان دادید و بهترین کادویی که از بچه‌هایتان گرفته‌اید؟» اما پاسخ‌ها به هیچ عنوان تن به کلیشه نمی‌دهند: «بگذارید از یک زاویه دیگر ببینیم. پدرم هیچ‌وقت به من هدیه‌ای نداد، همیشه فکر می‌کرد که نخست‌وزیر می‌شوم و حالا که فکر می‌کنم به نظرم بهترین هدیه‌ای که به من داد، جان‌بخشی بود و حیات. من از پدرم اجازه زیستن گرفتم و فکر می‌کنم این بهترین هدیه‌ای است که یک پدر به فرزندش می‌دهد اما فکر نمی‌کنم فرزندان من از این هدیه چندان راضی باشند.» و بعد یکی از آن خنده‌های معروفش را از پشت تلفن سر می‌دهد و سریع اضافه می‌کند: «در شرایط فعلی، مهم‌ترین چالش پدران و فرزندان، قرارگرفتن در دوره ‌گذار است. چینی‌ها از این دوره به‌عنوان یک نفرین یاد می‌کنند: الهی که گرفتار دوران ‌گذار بشی. یعنی دورانی که نه سنت در جای خودش است و نه مدرنیسم و تفکر نو. دوران شترمرغی که هر طور رفتار کنیم، مورد محاکمه قرار می‌گیریم. ما خودمان زاده سنت‌ها هستیم و بچه‌هایمان از جنس روزگار نو و فکر می‌کنم همه پدرها در درون‌شان با این چالش جدی مواجه‌اند که باید سنتی رفتار کنند یا مدرن.» فرمی هست که باید پر شود و بعد یک شماره حساب برای واریز وجه. تا اینجا، همه‌چیز عین زندگی عادی یک پدر و فرزند است اما جایی این رابطه خطی شکسته می‌شود و بُعد احساسی به خود می‌گیرد. آنجا که باید برای کودکی که شاید هرگز نبینی‌اش، نامه بنویسی، به نامه‌هایش که دوچرخه و ماشین و هزینه ثبت‌نام در مدرسه می‌خواهد جواب بدهی و گاهی اوقات هم غمخوارش باشی. چند موسسه خصوصی یا زیر نظر سازمان بهزیستی و کمیته امداد، مسوولیت این کار را برعهده دارند؛ اینکه بچه‌های بی‌سرپرست را سامان بدهند و آن هم با استفاده از خیران. اما حالا به گفته یکی از اعضای موسسه خیریه امام حسن مجتبی (ع) چند سالی است که دیگر فقط خیران و ثروتمندان برای قبول مسوولیت فرزندان بی‌سرپرست داوطلب نمی‌شوند؛ آدم‌های معمولی، کارمندهایی با حقوق نزدیک به خط فقر و خیلی‌ها که شاید هیچ‌وقت در زندگی‌شان نتوانند، فرزندخوانده خود را ببینند، دوست دارند پدری معنوی برای کودکی باشند که پا به زندگی گذاشته و چون «دندان دهد»، باید نانی هم در کار باشد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.