|

«همه‌پرسی» تشدید تنش غرب و شرق

بهرام امیراحمدیان . کارشناس مسایل آسیای میانه و قفقاز

هنگامی که در آگوست سال 2008 ارتش روسیه وارد خاک گرجستان شد و به اوستیای‌جنوبی و آبخازیا برای اعلام استقلال از خاک گرجستان یاری رساند و متعاقب آن دومای روسیه و شورای فدراسیون آن را تصویب و بعد رییس‌جمهور روسیه آن را امضا کرد، دولت‌های جهان این مساله را جدی نگرفتند. جهان در تلاطم برگزاری المپیک پکن بود، اروپا با بحران مالی درگیر بود و ایالات متحده در تب‌وتاب انتخابات به اوج خود رسیده بود. روسیه با استفاده از این فرصت ضرب شستی به جهانیان نشان داد. حق وتو به روسیه این امکان را داده است تا در تحولات بین‌المللی منافع حداکثری خود را دنبال کند؛ زیرا به‌خوبی می‌داند هر نوع مداخله نظامی بین‌المللی نیاز به رای شورای امنیتی دارد که با حق وتو روبه‌رو نشود. اکنون روسیه با اشغال نظامی کریمه و برگزاری رفراندوم در زیر چکمه سربازان آن، منطقه را قهرا از اوکراین جدا و به خاک خود ضمیمه کرده است. روسیه در بهره‌گیری از اغتشاشات داخلی همسایگان سابقه تاریخی دارد؛ در شرق اوکراین نیز در بحران اخیر روسیه از روس‌تباران حمایت می‌کند. اکنون در شهرهای لوهانسک و دونتسک رفراندوم استقلال برگزار می‌شود و سناریوی کریمه پیاده می‌شود. در حالی که رییس‌جمهور روسیه از آنها خواسته بود برگزاری رفراندوم را به تعلیق درآورند (و نه ملغی کنند) زیرا روسیه شرایط را مناسب نمی‌دانست. جالب آن است که روسیه در دکترین نظامی خود حق دفاع از روس‌تباران در جمهوری‌های شوروی سابق را برای خود محفوظ نگه داشته و اعلام کرده است به آنها پاسپورت روسی خواهد داد. این تحولات سبب شده است که آمریکا برای نخستین‌بار روسیه را تهدید نظامی کند. اما در روسیه گوش شنوایی وجود ندارد و همگان مست پیروزی‌اند و می‌دانند تا زمانی که اروپا نیازمند انرژی روسیه است، به نوعی نرمش نشان خواهند داد. همچنین ساختار حقوقی سازمان‌ملل نشان می‌دهد که این سازمان کارایی مقابله با بحران‌های بین‌المللی را در برابر دارندگان حق وتو ندارد. اکنون غرب به‌خوبی پی برده است که چرا بسیاری از کشورهای مستقل جهان (از جمله ایران) به این ساختار غیردموکراتیک اعتراض دارند. از طرفی دیگر برای هر نوع تغییری نیاز به رای شورای امنیت است و این یعنی ثابت‌ماندن این ساختار پوسیده که برای دوران جنگ‌سرد کاربرد داشته است.
هنگامی که در آگوست سال 2008 ارتش روسیه وارد خاک گرجستان شد و به اوستیای‌جنوبی و آبخازیا برای اعلام استقلال از خاک گرجستان یاری رساند و متعاقب آن دومای روسیه و شورای فدراسیون آن را تصویب و بعد رییس‌جمهور روسیه آن را امضا کرد، دولت‌های جهان این مساله را جدی نگرفتند. جهان در تلاطم برگزاری المپیک پکن بود، اروپا با بحران مالی درگیر بود و ایالات متحده در تب‌وتاب انتخابات به اوج خود رسیده بود. روسیه با استفاده از این فرصت ضرب شستی به جهانیان نشان داد. حق وتو به روسیه این امکان را داده است تا در تحولات بین‌المللی منافع حداکثری خود را دنبال کند؛ زیرا به‌خوبی می‌داند هر نوع مداخله نظامی بین‌المللی نیاز به رای شورای امنیتی دارد که با حق وتو روبه‌رو نشود. اکنون روسیه با اشغال نظامی کریمه و برگزاری رفراندوم در زیر چکمه سربازان آن، منطقه را قهرا از اوکراین جدا و به خاک خود ضمیمه کرده است. روسیه در بهره‌گیری از اغتشاشات داخلی همسایگان سابقه تاریخی دارد؛ در شرق اوکراین نیز در بحران اخیر روسیه از روس‌تباران حمایت می‌کند. اکنون در شهرهای لوهانسک و دونتسک رفراندوم استقلال برگزار می‌شود و سناریوی کریمه پیاده می‌شود. در حالی که رییس‌جمهور روسیه از آنها خواسته بود برگزاری رفراندوم را به تعلیق درآورند (و نه ملغی کنند) زیرا روسیه شرایط را مناسب نمی‌دانست. جالب آن است که روسیه در دکترین نظامی خود حق دفاع از روس‌تباران در جمهوری‌های شوروی سابق را برای خود محفوظ نگه داشته و اعلام کرده است به آنها پاسپورت روسی خواهد داد. این تحولات سبب شده است که آمریکا برای نخستین‌بار روسیه را تهدید نظامی کند. اما در روسیه گوش شنوایی وجود ندارد و همگان مست پیروزی‌اند و می‌دانند تا زمانی که اروپا نیازمند انرژی روسیه است، به نوعی نرمش نشان خواهند داد. همچنین ساختار حقوقی سازمان‌ملل نشان می‌دهد که این سازمان کارایی مقابله با بحران‌های بین‌المللی را در برابر دارندگان حق وتو ندارد. اکنون غرب به‌خوبی پی برده است که چرا بسیاری از کشورهای مستقل جهان (از جمله ایران) به این ساختار غیردموکراتیک اعتراض دارند. از طرفی دیگر برای هر نوع تغییری نیاز به رای شورای امنیت است و این یعنی ثابت‌ماندن این ساختار پوسیده که برای دوران جنگ‌سرد کاربرد داشته است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.