|

بخشش مادران؛ نماد عشق و محبت

تقی آزادارمکی . جامعه‌شناس

فرهنگ و جامعه ایرانی براساس اصول و مبانی و جهت‌گیری‌هایی بنیادین، تعریف و با غیر از خودش متمایز شده است. یکی از اصلی‌ترین این اصول و جهت‌گیری‌ها «گذشت» یا «بخشش» است. مردمان ایرانی با همه سختی‌ها و گرفتاری‌هایی که دچار می‌شده‌اند براساس آموخته‌های فرهنگی و دینی و تاریخی‌شان اهل گذشت بوده‌اند. این جهت‌گیری از چندین جهت و نیرو مورد تهاجم قرار گرفته است. عده‌ای که مدافع غرب بوده و هستند، گذشت و بخشش ایرانیان را به معنی تن‌دادن به شرایط و اطاعت از ظلم تعبیر کرده‌اند. عده‌ای هم به دلیل تکیه بر سیاست‌‌زدگی و دوگانه‌گرایی سیاسی، به‌جای فرهنگ‌گرایی و تمدن‌سازی، آن را معامله‌ای اجباری از روی نابرابری شرایط قلمداد کرده‌اند. همین دو گروه کمتر توان این را داشته‌اند تا معنای گذشت و بخشش بزرگان دین و فرهنگ را به‌جای مقابله‌به‌مثل درک کنند. برای اینکه به برابری حضور و اثر تاکید کنند به نقش تلافی در مقابل خلاف توجه کرده و تلاش کرده و می‌کنند تا فرد آسیب‌دیده را به هر نوع اعتراض و واکنشی فراتر از انتقام هم فراخوانند. در این زمینه ادبیات بسیاری تولید کرده و بر طبل انتقام تا گذشت کوفته که نتیجه آن، خشونت در جامعه ایرانی شده است. ورود خشونت در میان مردم ایرانی رازورمز اصلی جرم و جنایت است. در اینکه چرا واقعا این‌همه مجازات مجرمان با خلاف‌های آشکار و مورد وفاق منشأ کاهش جرم و جنایت نشده است، به بقای فرهنگ خشونت تا بخشش برمی‌گردد. ما در جامعه‌ای زندگی می‌کنیم که با بیشترین مجازات‌ها در حوزه موادمخدر روبه‌روست و درعین‌حال شاهد گسترش توزیع و مصرف موادمخدر در جامعه هستیم. بدون توجه به این چرخه معیوب ایجادشده بین جرم و جنایت در ایران مسیر تشخیص و مجازات مجرمان ادامه یافته و همین الگویی شده است بر دیگر فضاهای جرایم. یکی از حوزه‌های جرایم که در ایران دچار چالش شده است، حوزه بین‌فردی و خانوادگی است؛ جرایمی که بین‌فردی و درون‌خانوادگی به وقوع می‌پیوندد روزبه‌روز افزایش یافته است. قتل در جامعه ایرانی الگویی جدید یافته است و مجازات آن هم تکراری. آنچه عمل می‌شود (مجازات مجرم و مسایل آن) بی‌اعتنایی به فرهنگ و اخلاق و تاریخ و سابقه تمدنی مردم مسلمان ایرانی است. قاضی با استناد به شواهد و مدارک، جرم را تشخیص داده و طبق قانون رای را صادر می‌کند. این؛ کار خیلی خوبی است. اما در جامعه‌ای که همه مردم به لحاظ دینی و فرهنگی آموخته‌اند گذشت و ایثار را اساس کار خود قرار دهند، باید به عوامل اجرای این باورها میدان داد. توجه به این وضعیت است که با مردمانی روبه‌رو می‌شویم که در زمانی که قانون به نهایت می‌رسد ظهور کرده، گذشت و ایثار پیشه می‌کنند. بخشش گناهکاری که به پای اعدام آمده است از طرف مادری که به‌جز عشق به فرزند در جهان مادی چیزی را نمی‌شناسد؛ یعنی همه‌چیز. بخشش گناهکاری که گناهش ثابت شده و همه در این زمینه شکی ندارند حتی مادر و پدر و عزیزان مقتول به جرم او واقفند؛ چیزی به‌جز امری الهی و انسانی نیست. با این فعل است که می‌توان مدعی شد در این جهان مادران و مردمانی هستند که برای اجتناب از ادامه مسیر خشونت و درگیری، از حق قانونی و شرعی‌شان می‌گذرند. آنها مادران محبت و عشق هستند. آنها نماد عشق و بخشش و محبت به دیگران و خود هستند.
این افراد با این کارشان ندای «خشونت بس است» را سر می‌دهند. ندای مادری که از حق قصاص می‌گذرد به معنی تحقق دفاع از عشق به انسان و حقیقت و زندگی است. این مادر با نوع حضور خود اظهار می‌کند که زندگی جاری است. درست است که فرزند او در این دیار نیست و از حق زندگی‌کردن محروم شده است؛ با بخشش حق زندگی به دیگری که به لحاظ قانونی و شرعی حق زندگی ندارد، غوغایی انسانی راه می‌اندازد. او نمایندگی می‌کند حق را و زندگی دیگری را ممکن می‌کند. این اوج ایثار و انسانیت است. استمرار این رفتار در جامعه ایرانی راهی است در شکستن دور باطل افزایش جرم و افزایش مجازات. اولین اثر این فعل در فروپاشی تابوی مرگ، مرگ می‌آورد است. وجه دیگر این عمل، بخشش به جای قصاص است. دومین نتیجه آن هم دفاع از زندگی است. زیرا استمرار مجازات به معنی دفاع از مرگ است. در حالی که تحقق بخشش، دفاع از زندگی است تا مرگ. این یافته‌ای است که مردم ایرانی نیاز دارند. نیاز دارند تا مادری شعار «درود بر زندگی» و «مرگ بر مرگ» سر بدهد که داد. سومین نتیجه این فعل و جهت‌گیری، ضدیت با فضای بوروکراتیک حوزه جرم و جنایت و مرگ و زندگی است. در این میان است که انسان‌ها در قامت مادرانی بخشنده، فرهنگ و اخلاق و زندگی را به میان می‌آورند. هرچند عده‌ای ممکن است تصور کنند که نظام قانونی و حضور دولت و قاضی کمرنگ می‌شود. اما روی دیگر این رفتار الهی، بازگشت انسان‌ها و بخشندگانی است که جامعه امروز ما به امثال آنان نیاز دارند. بازگشت این مردمان به میان ایرانیان عطری جدید همراه دارد و در نهایت راهی و گامی در دورشدن از عدم گذشت است. مادر عزیز با بخشش قاتل فرزندش زیبابی زندگی و حیات و دوستی را نشان داد. بد نیست کمی هم ما و هم دیگران، بخشش را به جای انتقام و زندگی را به جای خشونت اصل قرار دهیم. درود بر شما مادر و زنده‌باد زندگی و فرهنگ و اخلاق.
فرهنگ و جامعه ایرانی براساس اصول و مبانی و جهت‌گیری‌هایی بنیادین، تعریف و با غیر از خودش متمایز شده است. یکی از اصلی‌ترین این اصول و جهت‌گیری‌ها «گذشت» یا «بخشش» است. مردمان ایرانی با همه سختی‌ها و گرفتاری‌هایی که دچار می‌شده‌اند براساس آموخته‌های فرهنگی و دینی و تاریخی‌شان اهل گذشت بوده‌اند. این جهت‌گیری از چندین جهت و نیرو مورد تهاجم قرار گرفته است. عده‌ای که مدافع غرب بوده و هستند، گذشت و بخشش ایرانیان را به معنی تن‌دادن به شرایط و اطاعت از ظلم تعبیر کرده‌اند. عده‌ای هم به دلیل تکیه بر سیاست‌‌زدگی و دوگانه‌گرایی سیاسی، به‌جای فرهنگ‌گرایی و تمدن‌سازی، آن را معامله‌ای اجباری از روی نابرابری شرایط قلمداد کرده‌اند. همین دو گروه کمتر توان این را داشته‌اند تا معنای گذشت و بخشش بزرگان دین و فرهنگ را به‌جای مقابله‌به‌مثل درک کنند. برای اینکه به برابری حضور و اثر تاکید کنند به نقش تلافی در مقابل خلاف توجه کرده و تلاش کرده و می‌کنند تا فرد آسیب‌دیده را به هر نوع اعتراض و واکنشی فراتر از انتقام هم فراخوانند. در این زمینه ادبیات بسیاری تولید کرده و بر طبل انتقام تا گذشت کوفته که نتیجه آن، خشونت در جامعه ایرانی شده است. ورود خشونت در میان مردم ایرانی رازورمز اصلی جرم و جنایت است. در اینکه چرا واقعا این‌همه مجازات مجرمان با خلاف‌های آشکار و مورد وفاق منشأ کاهش جرم و جنایت نشده است، به بقای فرهنگ خشونت تا بخشش برمی‌گردد. ما در جامعه‌ای زندگی می‌کنیم که با بیشترین مجازات‌ها در حوزه موادمخدر روبه‌روست و درعین‌حال شاهد گسترش توزیع و مصرف موادمخدر در جامعه هستیم. بدون توجه به این چرخه معیوب ایجادشده بین جرم و جنایت در ایران مسیر تشخیص و مجازات مجرمان ادامه یافته و همین الگویی شده است بر دیگر فضاهای جرایم. یکی از حوزه‌های جرایم که در ایران دچار چالش شده است، حوزه بین‌فردی و خانوادگی است؛ جرایمی که بین‌فردی و درون‌خانوادگی به وقوع می‌پیوندد روزبه‌روز افزایش یافته است. قتل در جامعه ایرانی الگویی جدید یافته است و مجازات آن هم تکراری. آنچه عمل می‌شود (مجازات مجرم و مسایل آن) بی‌اعتنایی به فرهنگ و اخلاق و تاریخ و سابقه تمدنی مردم مسلمان ایرانی است. قاضی با استناد به شواهد و مدارک، جرم را تشخیص داده و طبق قانون رای را صادر می‌کند. این؛ کار خیلی خوبی است. اما در جامعه‌ای که همه مردم به لحاظ دینی و فرهنگی آموخته‌اند گذشت و ایثار را اساس کار خود قرار دهند، باید به عوامل اجرای این باورها میدان داد. توجه به این وضعیت است که با مردمانی روبه‌رو می‌شویم که در زمانی که قانون به نهایت می‌رسد ظهور کرده، گذشت و ایثار پیشه می‌کنند. بخشش گناهکاری که به پای اعدام آمده است از طرف مادری که به‌جز عشق به فرزند در جهان مادی چیزی را نمی‌شناسد؛ یعنی همه‌چیز. بخشش گناهکاری که گناهش ثابت شده و همه در این زمینه شکی ندارند حتی مادر و پدر و عزیزان مقتول به جرم او واقفند؛ چیزی به‌جز امری الهی و انسانی نیست. با این فعل است که می‌توان مدعی شد در این جهان مادران و مردمانی هستند که برای اجتناب از ادامه مسیر خشونت و درگیری، از حق قانونی و شرعی‌شان می‌گذرند. آنها مادران محبت و عشق هستند. آنها نماد عشق و بخشش و محبت به دیگران و خود هستند.
این افراد با این کارشان ندای «خشونت بس است» را سر می‌دهند. ندای مادری که از حق قصاص می‌گذرد به معنی تحقق دفاع از عشق به انسان و حقیقت و زندگی است. این مادر با نوع حضور خود اظهار می‌کند که زندگی جاری است. درست است که فرزند او در این دیار نیست و از حق زندگی‌کردن محروم شده است؛ با بخشش حق زندگی به دیگری که به لحاظ قانونی و شرعی حق زندگی ندارد، غوغایی انسانی راه می‌اندازد. او نمایندگی می‌کند حق را و زندگی دیگری را ممکن می‌کند. این اوج ایثار و انسانیت است. استمرار این رفتار در جامعه ایرانی راهی است در شکستن دور باطل افزایش جرم و افزایش مجازات. اولین اثر این فعل در فروپاشی تابوی مرگ، مرگ می‌آورد است. وجه دیگر این عمل، بخشش به جای قصاص است. دومین نتیجه آن هم دفاع از زندگی است. زیرا استمرار مجازات به معنی دفاع از مرگ است. در حالی که تحقق بخشش، دفاع از زندگی است تا مرگ. این یافته‌ای است که مردم ایرانی نیاز دارند. نیاز دارند تا مادری شعار «درود بر زندگی» و «مرگ بر مرگ» سر بدهد که داد. سومین نتیجه این فعل و جهت‌گیری، ضدیت با فضای بوروکراتیک حوزه جرم و جنایت و مرگ و زندگی است. در این میان است که انسان‌ها در قامت مادرانی بخشنده، فرهنگ و اخلاق و زندگی را به میان می‌آورند. هرچند عده‌ای ممکن است تصور کنند که نظام قانونی و حضور دولت و قاضی کمرنگ می‌شود. اما روی دیگر این رفتار الهی، بازگشت انسان‌ها و بخشندگانی است که جامعه امروز ما به امثال آنان نیاز دارند. بازگشت این مردمان به میان ایرانیان عطری جدید همراه دارد و در نهایت راهی و گامی در دورشدن از عدم گذشت است. مادر عزیز با بخشش قاتل فرزندش زیبابی زندگی و حیات و دوستی را نشان داد. بد نیست کمی هم ما و هم دیگران، بخشش را به جای انتقام و زندگی را به جای خشونت اصل قرار دهیم. درود بر شما مادر و زنده‌باد زندگی و فرهنگ و اخلاق.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.