|

نگاهی به آیین سنتی حاکمیت زنان بر روستای اسک مازندران

«زن شاهی» در «ورف چال»

حمیدرضا محمدی: روستای «اَسک» را دوشنبه هفتم اردیبهشت، «زنان» اداره کردند و حاکمش بودند. هرساله در دهه دوم یا سوم اردیبهشت، در روزی غیرتعطیل، مراسمی تحت عنوان محلی «وَرفِ چال» در این روستا که از توابع بخش لاریجانِ شهرستان آمل است، برگزار می‌شود. هرچند امسال، در دهه نخستِ ماه دوم بهار، مردان روستا به دامنه دماوند رفته و آب مورد نیازشان برای تابستان را از آخرین برف زمستانی آورده تا در چاه ذخیره کنند. چاهی که حفر آن منسوب به «سیدحسن ولی» است؛ عارف و زاهد قرن نهم هجری که در میان مردم منطقه محترم بوده و حتی پایه‌گذاری این رسم را هم به او نسبت می‌دهند. به همین جهت نیز بسیاری از نذورات اهالی در این روز ادا شده و گفته می‌شود: «اجر شما با سیدحسن ولی». در واقع روز و شب پیش از جشن، غذاهای نذری توسط زنان پخته شده و مردان آنها را در کنار چاه، صرف می‌کنند. این سنت دیرینه 600 ساله که نسبت مستقیمی با آب در مازندران دارد و تاکنون پا برجای مانده است، براساس اعلام نظر بزرگان روستا برگزار می‌شود. در واقع، آنان وقتی اطمینان می‌یابند که برف‌ها شروع به آب‌شدن کرده‌اند، ورف چال را به اجرا درمی‌آورند که طی آن صبح زود، معمولا تا پیش از ساعت 9، خوراکی برداشته و زنان، بر جای آنان در روستا حاکم می‌شوند. در واقع، مردان، قطعات برف و یخ را از یک کیلومتر آن‌سو‌تر به چاهی می‌برند که 10 متر ارتفاع دارد. پس از انباشته‌شدن گودال از برف، آن را با گیاهی به نام کَرَف می‌پوشانند و در آغاز فصل گرما از آن استفاده می‌کنند. اما از آن سو، مردان روستا که عازم کوه و دشت می‌شوند، زمام امور روستا در این روز را زنان عهده‌دار می‌شوند. همانگونه که هیچ زنی اجازه حضور در «ورف چال» را ندارد، از میان مردان هم کسی نمی‌تواند در این روز، در روستا بماند. در مراسم «زن شاهی» زنان، از میان خود حاکمی برمی‌گزینند تا امور را، تا بعدازظهر (حدود ساعت یک بعدازظهر) که مردان بازمی‌گردند، به انجام رساند. در افواه مردم رایج است که اگر مردی در این روز وارد روستا شود، با چوبدستی تنبیه می‌شود! حتی خانواده مردان بیمار و ناتوانی که نمی‌توانند از خانه خارج شوند باید جریمه‌اش را بپردازند. زنان، در مراسم خود، البسه سنتی به تن کرده و دختران را به نگهبانی و پاسبانی، می‌گمارند. جالب آنکه آنگاه که «ورف چال» پایان می‌گیرد و مردان عازم روستا می‌شوند، «شاهِ زن» هم به همراه بقیه، به خانه‌ها رفته و هیچ استقبالی از شوی خود به عمل نمی‌آورند.
حمیدرضا محمدی: روستای «اَسک» را دوشنبه هفتم اردیبهشت، «زنان» اداره کردند و حاکمش بودند. هرساله در دهه دوم یا سوم اردیبهشت، در روزی غیرتعطیل، مراسمی تحت عنوان محلی «وَرفِ چال» در این روستا که از توابع بخش لاریجانِ شهرستان آمل است، برگزار می‌شود. هرچند امسال، در دهه نخستِ ماه دوم بهار، مردان روستا به دامنه دماوند رفته و آب مورد نیازشان برای تابستان را از آخرین برف زمستانی آورده تا در چاه ذخیره کنند. چاهی که حفر آن منسوب به «سیدحسن ولی» است؛ عارف و زاهد قرن نهم هجری که در میان مردم منطقه محترم بوده و حتی پایه‌گذاری این رسم را هم به او نسبت می‌دهند. به همین جهت نیز بسیاری از نذورات اهالی در این روز ادا شده و گفته می‌شود: «اجر شما با سیدحسن ولی». در واقع روز و شب پیش از جشن، غذاهای نذری توسط زنان پخته شده و مردان آنها را در کنار چاه، صرف می‌کنند. این سنت دیرینه 600 ساله که نسبت مستقیمی با آب در مازندران دارد و تاکنون پا برجای مانده است، براساس اعلام نظر بزرگان روستا برگزار می‌شود. در واقع، آنان وقتی اطمینان می‌یابند که برف‌ها شروع به آب‌شدن کرده‌اند، ورف چال را به اجرا درمی‌آورند که طی آن صبح زود، معمولا تا پیش از ساعت 9، خوراکی برداشته و زنان، بر جای آنان در روستا حاکم می‌شوند. در واقع، مردان، قطعات برف و یخ را از یک کیلومتر آن‌سو‌تر به چاهی می‌برند که 10 متر ارتفاع دارد. پس از انباشته‌شدن گودال از برف، آن را با گیاهی به نام کَرَف می‌پوشانند و در آغاز فصل گرما از آن استفاده می‌کنند. اما از آن سو، مردان روستا که عازم کوه و دشت می‌شوند، زمام امور روستا در این روز را زنان عهده‌دار می‌شوند. همانگونه که هیچ زنی اجازه حضور در «ورف چال» را ندارد، از میان مردان هم کسی نمی‌تواند در این روز، در روستا بماند. در مراسم «زن شاهی» زنان، از میان خود حاکمی برمی‌گزینند تا امور را، تا بعدازظهر (حدود ساعت یک بعدازظهر) که مردان بازمی‌گردند، به انجام رساند. در افواه مردم رایج است که اگر مردی در این روز وارد روستا شود، با چوبدستی تنبیه می‌شود! حتی خانواده مردان بیمار و ناتوانی که نمی‌توانند از خانه خارج شوند باید جریمه‌اش را بپردازند. زنان، در مراسم خود، البسه سنتی به تن کرده و دختران را به نگهبانی و پاسبانی، می‌گمارند. جالب آنکه آنگاه که «ورف چال» پایان می‌گیرد و مردان عازم روستا می‌شوند، «شاهِ زن» هم به همراه بقیه، به خانه‌ها رفته و هیچ استقبالی از شوی خود به عمل نمی‌آورند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.