|

به‌مناسبت برپایی «نمایشگاه» کتاب

شأن کتاب و نمایش آن

احسان شریعتی

برای تمدن و فرهنگی که «دین»اش دین «کتاب و کتابت»، نوشتن و نوشتار است، و متن مقدسش با «سوگند به قلم و آنچه می‌نویسند»، آغاز می‌شود، سرنوشت کتاب و کتابخوانی آیا در کشور ما رقت‌انگیز نیست؟
هر ایرانی به طور متوسط در سال چه اندازه کتاب می‌خواند؟ و میزان آن در مقیاس جهانی چقدر است؟ هرچند پس از انقلاب با نوعی جهش بزرگ فرهنگی و علمی و به راه‌افتادن نوعی «جنبش ترجمه نوین» و کوشش‌های ارجمند پژوهندگان و مترجمان مواجه بوده‌ایم، اما همزمان نیز همه شنیده‌ایم، به‌ویژه در سال‌های اخیر که در بازار کتاب، کتابفروشی و انتشارات بود که پی‌درپی بسته و مجوزش لغو می‌شد و به‌جای آنها «جگرفروشی‌ها» رونق می‌گرفتند! ‌اما جگرسوزتر از این، افزایش بهای کتاب است که مانند سایر «کالا»ها، چندبرابر شد و با توجه به کاهش روزافزون «قدرت خرید» مردم، بیش از پیش از دسترس آنها دور شده است. جگرسوزتر از این مورد باز اینکه، به نمایشگاه کتاب اگر بروید، با حجم عظیمی از کتاب‌هایی مواجه می‌شویم که فاقد محتوا و معنا هستند، و به خرافه‌پرستی، سطحی‌اندیشی و ادبیات مبتذل احساساتی و عامیانه و سرگرمی و اطلاعات کلی و... دامن می‌زنند و اینگونه کالاهای شبه‌فرهنگی چنان فضا را اشغال کرده‌اند که به سهولت نمی‌توان به آثار ارزشمند دست یافت؛ به گونه‌ای که دل آدمی برای درختان جنگل‌هایی که در جهت تولید این کالاها از میان رفته‌اند، خون می‌شود و این تبعیضی است انکارناپذیر که برای تولید این نوع کالاهای شبه‌فرهنگی، مسوولان دولتی سابق از بودجه ملی بذل و بخشش کرده‌اند. این تبعیض در تخصیص غرفه‌ها به ناشران نیز مشهود است. جای خالی کتاب‌های خارجی نیز واقعا اسف‌آور است. تحریم‌ها نمی‌توانند و نباید توجیهی برای این غیاب بوده باشد زیرا وظیفه ملت و دولت ما بوده است که در سطح جهانی این حق طبیعی و مشروع را مطالبه می‌کردند که کتاب و کلیه کالاها و ابزار فرهنگی و علمی، چنان که دارو و درمان، خارج از همه معادلات و محاسبات سیاسی و دولتی قرار گیرد.
آیا روزی فراخواهد رسید که دیگر شاهد چنین تبعیضاتی نباشیم؟ کتاب با قیمت مناسب در دسترس عموم قرار گیرد؟ و کالاهای شبه‌فرهنگی به حاشیه رانده شود؟ و کتاب و کتابخوانی شأن و ارج راستین خود را از نو بازیابد؟ امید و نوید گشایش و اعتلای فرهنگ باید هم از اینجا، آغاز شود و جامه‌عمل پوشد.
برای تمدن و فرهنگی که «دین»اش دین «کتاب و کتابت»، نوشتن و نوشتار است، و متن مقدسش با «سوگند به قلم و آنچه می‌نویسند»، آغاز می‌شود، سرنوشت کتاب و کتابخوانی آیا در کشور ما رقت‌انگیز نیست؟
هر ایرانی به طور متوسط در سال چه اندازه کتاب می‌خواند؟ و میزان آن در مقیاس جهانی چقدر است؟ هرچند پس از انقلاب با نوعی جهش بزرگ فرهنگی و علمی و به راه‌افتادن نوعی «جنبش ترجمه نوین» و کوشش‌های ارجمند پژوهندگان و مترجمان مواجه بوده‌ایم، اما همزمان نیز همه شنیده‌ایم، به‌ویژه در سال‌های اخیر که در بازار کتاب، کتابفروشی و انتشارات بود که پی‌درپی بسته و مجوزش لغو می‌شد و به‌جای آنها «جگرفروشی‌ها» رونق می‌گرفتند! ‌اما جگرسوزتر از این، افزایش بهای کتاب است که مانند سایر «کالا»ها، چندبرابر شد و با توجه به کاهش روزافزون «قدرت خرید» مردم، بیش از پیش از دسترس آنها دور شده است. جگرسوزتر از این مورد باز اینکه، به نمایشگاه کتاب اگر بروید، با حجم عظیمی از کتاب‌هایی مواجه می‌شویم که فاقد محتوا و معنا هستند، و به خرافه‌پرستی، سطحی‌اندیشی و ادبیات مبتذل احساساتی و عامیانه و سرگرمی و اطلاعات کلی و... دامن می‌زنند و اینگونه کالاهای شبه‌فرهنگی چنان فضا را اشغال کرده‌اند که به سهولت نمی‌توان به آثار ارزشمند دست یافت؛ به گونه‌ای که دل آدمی برای درختان جنگل‌هایی که در جهت تولید این کالاها از میان رفته‌اند، خون می‌شود و این تبعیضی است انکارناپذیر که برای تولید این نوع کالاهای شبه‌فرهنگی، مسوولان دولتی سابق از بودجه ملی بذل و بخشش کرده‌اند. این تبعیض در تخصیص غرفه‌ها به ناشران نیز مشهود است. جای خالی کتاب‌های خارجی نیز واقعا اسف‌آور است. تحریم‌ها نمی‌توانند و نباید توجیهی برای این غیاب بوده باشد زیرا وظیفه ملت و دولت ما بوده است که در سطح جهانی این حق طبیعی و مشروع را مطالبه می‌کردند که کتاب و کلیه کالاها و ابزار فرهنگی و علمی، چنان که دارو و درمان، خارج از همه معادلات و محاسبات سیاسی و دولتی قرار گیرد.
آیا روزی فراخواهد رسید که دیگر شاهد چنین تبعیضاتی نباشیم؟ کتاب با قیمت مناسب در دسترس عموم قرار گیرد؟ و کالاهای شبه‌فرهنگی به حاشیه رانده شود؟ و کتاب و کتابخوانی شأن و ارج راستین خود را از نو بازیابد؟ امید و نوید گشایش و اعتلای فرهنگ باید هم از اینجا، آغاز شود و جامه‌عمل پوشد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.