|

تار ایران، دیگر «لطفی» ندارد

امیرحسن سعیدی .روزنامه‌نگار و عضو کانون پژوهشگران خانه موسیقی ایران

نمی‌دانم چرا اینقدر کوشیدند خبر را از مردم مخفی نگه‌دارند که قلندر تار، استاد محمدرضا لطفی سخت بیمار است و سرطان دارد. حتی دوستان و همکارانش مانند حسین علیزاده و داریوش طلایی رفتند به عیادتش و آمدند مصاحبه کردند که استاد سلام می‌رساند و حالش روبه‌بهبود است. اما همین خبررسانی دوپهلو نشان می‌داد که بیماری لطفی برخلاف آنچه می‌گویند، سخت‌تر و جانکاه‌تر از شکستگی کمر و ناراحتی ستون‌فقرات است. تا خبر رسید که استاد بی‌بدیل تار در 68سالگی و بر اثر ابتلا به بیماری سرطان در بیمارستان لاله در تهران درگذشته است. چه خوب گفت فرهاد فخرالدینی که هنوز برای ازدست‌دادن «محمدرضا لطفی» زود بود؛ او می‌توانست بماند، کار کند و در موسیقی سنتی ایران تاثیرگذار باشد.
لطفی را من در آخرین کنسرتش با شجریان از نزدیک شناختم؛ پاییز سال 1374 این دو پس از سال‌ها دوری از هم؛ به‌هم آمدند و همراه با نی افشارنیا و تنبک همایون شجریان، در توری یک‌ماهه در شهرهای مختلف اروپا، برای آخرین‌بار با هم روی صحنه رفتند. من به‌عنوان عضوی از گروه برگزار‌کننده این کنسرت‌ها، در این همسفری فرصت یافتم که قلندر تار را از نزدیک ببینم.
مگر نه‌اینکه می‌گویند سفر یکی از بهترین راه‌های شناخت انسان‌ها از یکدیگر است؟ وقتی مقدمات این کنسرت فراهم شد، شجریان در گپ‌وگفتی برایم از همکاری‌هایش با لطفی گفت و اینکه هیچ‌کس چون او نمی‌تواند جواب آواز بدهد. این‌ را در جریان آن تور خود به چشم دیدم؛ همچنان که دیدم فاصله‌ای را که بین آن‌ دو افتاده بود و دیگر هم ترمیم‌پذیر نشد.
ماجراهای این سفر را یک‌روز با جزییات خواهم نوشت، اما آنچه امروز می‌خواهم در روز مرگ لطفی بنویسم شاید بتواند موردتوجه جوانانی قرار گیرد که دوست دارند در موسیقی ایران جایگاهی همچون لطفی پیدا کنند. برای تور اروپایی سال 1374 که از سوی موسسه فرهنگی-هنری «آوا» در آلمان برگزار می‌شد، ما دو اردو یکی پیش از برنامه‌ها در محل باصفایی نزدیک کلن داشتیم و دومی در فرانکفورت که پانسیونی بود به میزبانی یک بانوی مهربان ایرانی. در هر دو این مکان‌ها می‌دیدم که لطفی همه روز را یا ساز می‌زند و با شجریان تمرین می‌کند یا با تارش ور می‌رود و نوازشش می‌کند. تار را جز وقتی که به گرمابه می‌رفت یا می‌خوابید، از دست وانمی‌نهاد. حتی هنگام صرف غذا نیز ساز را به آغوش می‌کشید و با خود سر سفره می‌آورد. بالاخره کنجکاوی امانم را برید و یک‌روز از او پرسیدم: «استاد، اینگونه که غذا از گلویتان پایین نمی‌رود، یک دست ساز و یک دست قاشق!» با خنده‌ای پاسخ داد: «نوازندگی هم مثل ورزش است. اگر بخواهی در سطح قهرمانی بمانی، باید حرفه‌ای تمرین کنی و این یعنی چندساعت ساززدن در روز. من مدتی پیش از کنسرت‌ها کم ساز زده‌ام و حالا باید جبران کنم تا آماده روی صحنه بروم!»

نمی‌دانم چرا اینقدر کوشیدند خبر را از مردم مخفی نگه‌دارند که قلندر تار، استاد محمدرضا لطفی سخت بیمار است و سرطان دارد. حتی دوستان و همکارانش مانند حسین علیزاده و داریوش طلایی رفتند به عیادتش و آمدند مصاحبه کردند که استاد سلام می‌رساند و حالش روبه‌بهبود است. اما همین خبررسانی دوپهلو نشان می‌داد که بیماری لطفی برخلاف آنچه می‌گویند، سخت‌تر و جانکاه‌تر از شکستگی کمر و ناراحتی ستون‌فقرات است. تا خبر رسید که استاد بی‌بدیل تار در 68سالگی و بر اثر ابتلا به بیماری سرطان در بیمارستان لاله در تهران درگذشته است. چه خوب گفت فرهاد فخرالدینی که هنوز برای ازدست‌دادن «محمدرضا لطفی» زود بود؛ او می‌توانست بماند، کار کند و در موسیقی سنتی ایران تاثیرگذار باشد.
لطفی را من در آخرین کنسرتش با شجریان از نزدیک شناختم؛ پاییز سال 1374 این دو پس از سال‌ها دوری از هم؛ به‌هم آمدند و همراه با نی افشارنیا و تنبک همایون شجریان، در توری یک‌ماهه در شهرهای مختلف اروپا، برای آخرین‌بار با هم روی صحنه رفتند. من به‌عنوان عضوی از گروه برگزار‌کننده این کنسرت‌ها، در این همسفری فرصت یافتم که قلندر تار را از نزدیک ببینم.
مگر نه‌اینکه می‌گویند سفر یکی از بهترین راه‌های شناخت انسان‌ها از یکدیگر است؟ وقتی مقدمات این کنسرت فراهم شد، شجریان در گپ‌وگفتی برایم از همکاری‌هایش با لطفی گفت و اینکه هیچ‌کس چون او نمی‌تواند جواب آواز بدهد. این‌ را در جریان آن تور خود به چشم دیدم؛ همچنان که دیدم فاصله‌ای را که بین آن‌ دو افتاده بود و دیگر هم ترمیم‌پذیر نشد.
ماجراهای این سفر را یک‌روز با جزییات خواهم نوشت، اما آنچه امروز می‌خواهم در روز مرگ لطفی بنویسم شاید بتواند موردتوجه جوانانی قرار گیرد که دوست دارند در موسیقی ایران جایگاهی همچون لطفی پیدا کنند. برای تور اروپایی سال 1374 که از سوی موسسه فرهنگی-هنری «آوا» در آلمان برگزار می‌شد، ما دو اردو یکی پیش از برنامه‌ها در محل باصفایی نزدیک کلن داشتیم و دومی در فرانکفورت که پانسیونی بود به میزبانی یک بانوی مهربان ایرانی. در هر دو این مکان‌ها می‌دیدم که لطفی همه روز را یا ساز می‌زند و با شجریان تمرین می‌کند یا با تارش ور می‌رود و نوازشش می‌کند. تار را جز وقتی که به گرمابه می‌رفت یا می‌خوابید، از دست وانمی‌نهاد. حتی هنگام صرف غذا نیز ساز را به آغوش می‌کشید و با خود سر سفره می‌آورد. بالاخره کنجکاوی امانم را برید و یک‌روز از او پرسیدم: «استاد، اینگونه که غذا از گلویتان پایین نمی‌رود، یک دست ساز و یک دست قاشق!» با خنده‌ای پاسخ داد: «نوازندگی هم مثل ورزش است. اگر بخواهی در سطح قهرمانی بمانی، باید حرفه‌ای تمرین کنی و این یعنی چندساعت ساززدن در روز. من مدتی پیش از کنسرت‌ها کم ساز زده‌ام و حالا باید جبران کنم تا آماده روی صحنه بروم!»

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.