|

خاطره‌های آخرین راهپیمایی «روز کارگر»

مسالمت‌آمیز برگزار شد

«هفته کارگر» است و «روز جهانی کارگر». از همان روزهایی که در تقویم است و به مناسبتش همه از آن سخن می‌گویند. حتی اگر خبر هم نوشته می‌شود تبدیل می‌شود به اینکه در آستانه «روز کارگر»، کارکنان مترو لندن اعتصاب کردند و پلیس ترکیه خود را برای سرکوب تظاهرات در ترکیه آماده می‌کند. از همان روزهایی که به مناسبت آن می‌توان عضو کتابخانه شد و در کارخانه‌های مختلف جایزه بهترین کارگر را گرفت. از همان روزهایی که سرتیتر خبرها می‌شود سخنان مسوولان که «عدم‌توجه به کارگران باعث شرمندگی است» یا «کارگران موتور محرک اقتصاد مقاومتی‌»، «جایگاه و کرامت کارگر باید به رسمیت شناخته شود» و تاکید می‌شود: «کارگران بازوان توانمند اقتصاد کشور هستند.» از همان روزهایی که مراسم‌های مختلف برگزار می‌شود و خیلی از نام‌های مشهور اکنون بار دیگر به یادمان می‌آورند که کارگر بوده‌اند و یا اینکه کارهای سخت کرده‌اند تا بتوانند به موفقیت و شهرت برسند. بازیگر مشهوری مانند «پرویز پرستویی» از خاطرات دوران کارگری‌اش می‌گوید: «پیش از آنکه هنرپیشه شوم، در کارخانه بلورسازی کار می‌کردم و هنوز هم فکر می‌کنم اگر روزی دیگر نتوانم کار هنرپیشگی را انجام دهم می‌توانم به کارخانه برگردم و با دستان خود در عرصه تولید کالا، خدمت کنم.» اگر مشهورترین صحنه را بازی چارلی‌چاپلین در «عصر جدید» بدانیم در میان فیلمسازان خودمان این صحنه‌ها بیشتر است. از صحنه‌های کارگر یک مرده‌شور‌خانه گرفته تا کارگران کارخانه‌ها در فیلم‌ها و سریال‌های عصر جمعه، از کارگران کشتی در فیلم «دربارانداز» الیا کازان گرفته تا همین نزدیکی‌ها و کارگران راه‌آهن که کالین‌فرث نقشش را بازی کرده است. در عکس‌های بسیاری از عکاسان ایران می‌توان مجموعه‌ای کامل از کارگران آجرپزخانه را یافت.
اما اگر اینها فیلم است و دور از دسترس وقتی به سراغشان می‌رویم آنان حرف‌هایی برای گفتن دارند. «علی» حالا اینجا نشسته تا بگوید تصویر واقعی کارگر، نه چارلی‌چاپلین است و نه مارلون‌براندو: «شنیدن درددل کارگران سخت است. همه یک‌چیز می‌گویند، همه از یک‌سری مساله ناراحت هستند. شاید تکراری باشد.» اما تکراری نیست، برای زندگی کارگران هیچ‌چیز تکراری نیست: «شرایط اقتصادی کارگرها در وضع خوبی نیست. خود من، یک‌میلیون‌تومان از این کارگاه حقوق می‌گیرم. سه تا بچه دارم و خانه‌ام زیر پل روشن‌دلان، 700هزارتومان کرایه دارد. با 300هزارتومان باقیمانده چه کار کنم؟ خرج پسرم را بدهم که دبیرستانی است و می‌خواهد در «روبوکاپ» شرکت کند یا بگذارم دخترم برود کلاس شنا؟» علی می‌گوید که همین حرف‌ها، همین درددل‌ها را باید در روز کارگر زد: «اگر یک معلم در روز معلم حرفش را نزند، کی می‌خواهد بزند؟ مگر شنونده‌ای هست که روزی غیر از «روز کارگر» حرف ما را بشنود؟» و به خاطر همین هم که شده به آن خاطره روز راهپیمایی، «فلاش‌بک» می‌خوریم، حرف‌ها کم‌کم کشیده می‌شود؛ به یازدهم اردیبهشت سال 86 که تا امروز، آخرین راهپیمایی رسمی و مجوز‌دار کارگران در تهران بوده: «همین که شب خبردار شدیم، راهپیمایی برگزار می‌شود با موبایل خودمان به تک‌تک «بچه‌ها» خبر دادیم اما ته دلمان می‌لرزید که نکند طوری بشود که نشود!» اما شده است. صبح می‌روند به سمت طالقانی. علی می‌گوید: «قرار شد بیاییم در مغازه. اگر مشکلی پیش آمد بگوییم داریم می‌رویم سرکارمان که خب دروغ هم نبود. اگر مشکلی پیش نیامد از همین‌جا می‌رویم سر طالقانی مفتح. وقتی رسیدیم طالقانی، دیدیم خیابان یک‌دست پر از آدمه. به حدی که جایی برای ماشین‌ها نبود. راننده‌ها غر ‌می‌زدن که چرا وسط خیابان راه می‌روید! شنیدم که یکی از کارگرها می‌گفت: «داداش حالا یه روز هم مال ما باشه.» همه چیز مسالمت‌آمیز برگزار شده. در مسیر طالقانی راه رفته‌اند و شعار داده‌اند و بعد در شیرودی جمع شده‌اند، سخنرانی شنیده‌اند و به خانه رفته‌اند اما خوشحال، چرا‌که برای یک‌بار هم که شده توانسته‌اند برای روز کارگر، کاری بکنند: «کمی که راه رفتیم، مجوز آمد. یعنی ما آنجا بودیم که از آقای صادقی که آن زمان در خانه کارگر صدای کارگران بود، خبر آمد که خیالتان راحت باشد، وزارت کشور مجوز داده.» علی با دست آرام خرده‌های بربری و لیقوان روی میز را جمع می‌کند که صبحانه روی میز بوده. می‌پرسم روی پلاکاردها چه شعارهایی نوشته شده بود؟ «پلاکاردها همه دست‌ساز بود. هیچ پوستری یا برگه‌ای نبود که بالا بگیرند. هر کارگر، شب قبلش در خانه با ماژیک چیزی نوشته بود و با خودش آورده بود. خیلی‌ها ماژیک و اسپری آورده بودند و همان‌جا روی در و دیوار شعار می‌نوشتند. خیلی شعار بود اما یکی‌اش مهم‌تر از بقیه بود: «ایرانی جنس ایرانی بخر.» وقتی بود که آقای احمدی‌نژاد بازار را پر کرده بود از جنس چینی. کارگرها بیکار بودند. برادر خودم که در بوتان کار می‌کند داشت بیکار می‌شد. این آقا که الان یکی از بهترین سیم‌کش‌های تهران است داشت بیکار می‌شد چون لوازم الکتریکی چینی بازار را گرفته بود و نیروهای تاسیساتی بلد نبودند چطور با این جنس‌ها کار کنند.» بعد بلند می‌شود می‌رود سمت کارگاه، می‌گوید: «این حال ما بود، حالا اگه می‌خوای فیلم چارلی‌چاپلین ببینی بیا تو کارگاه» و آرام می‌خندد.
«هفته کارگر» است و «روز جهانی کارگر». از همان روزهایی که در تقویم است و به مناسبتش همه از آن سخن می‌گویند. حتی اگر خبر هم نوشته می‌شود تبدیل می‌شود به اینکه در آستانه «روز کارگر»، کارکنان مترو لندن اعتصاب کردند و پلیس ترکیه خود را برای سرکوب تظاهرات در ترکیه آماده می‌کند. از همان روزهایی که به مناسبت آن می‌توان عضو کتابخانه شد و در کارخانه‌های مختلف جایزه بهترین کارگر را گرفت. از همان روزهایی که سرتیتر خبرها می‌شود سخنان مسوولان که «عدم‌توجه به کارگران باعث شرمندگی است» یا «کارگران موتور محرک اقتصاد مقاومتی‌»، «جایگاه و کرامت کارگر باید به رسمیت شناخته شود» و تاکید می‌شود: «کارگران بازوان توانمند اقتصاد کشور هستند.» از همان روزهایی که مراسم‌های مختلف برگزار می‌شود و خیلی از نام‌های مشهور اکنون بار دیگر به یادمان می‌آورند که کارگر بوده‌اند و یا اینکه کارهای سخت کرده‌اند تا بتوانند به موفقیت و شهرت برسند. بازیگر مشهوری مانند «پرویز پرستویی» از خاطرات دوران کارگری‌اش می‌گوید: «پیش از آنکه هنرپیشه شوم، در کارخانه بلورسازی کار می‌کردم و هنوز هم فکر می‌کنم اگر روزی دیگر نتوانم کار هنرپیشگی را انجام دهم می‌توانم به کارخانه برگردم و با دستان خود در عرصه تولید کالا، خدمت کنم.» اگر مشهورترین صحنه را بازی چارلی‌چاپلین در «عصر جدید» بدانیم در میان فیلمسازان خودمان این صحنه‌ها بیشتر است. از صحنه‌های کارگر یک مرده‌شور‌خانه گرفته تا کارگران کارخانه‌ها در فیلم‌ها و سریال‌های عصر جمعه، از کارگران کشتی در فیلم «دربارانداز» الیا کازان گرفته تا همین نزدیکی‌ها و کارگران راه‌آهن که کالین‌فرث نقشش را بازی کرده است. در عکس‌های بسیاری از عکاسان ایران می‌توان مجموعه‌ای کامل از کارگران آجرپزخانه را یافت.
اما اگر اینها فیلم است و دور از دسترس وقتی به سراغشان می‌رویم آنان حرف‌هایی برای گفتن دارند. «علی» حالا اینجا نشسته تا بگوید تصویر واقعی کارگر، نه چارلی‌چاپلین است و نه مارلون‌براندو: «شنیدن درددل کارگران سخت است. همه یک‌چیز می‌گویند، همه از یک‌سری مساله ناراحت هستند. شاید تکراری باشد.» اما تکراری نیست، برای زندگی کارگران هیچ‌چیز تکراری نیست: «شرایط اقتصادی کارگرها در وضع خوبی نیست. خود من، یک‌میلیون‌تومان از این کارگاه حقوق می‌گیرم. سه تا بچه دارم و خانه‌ام زیر پل روشن‌دلان، 700هزارتومان کرایه دارد. با 300هزارتومان باقیمانده چه کار کنم؟ خرج پسرم را بدهم که دبیرستانی است و می‌خواهد در «روبوکاپ» شرکت کند یا بگذارم دخترم برود کلاس شنا؟» علی می‌گوید که همین حرف‌ها، همین درددل‌ها را باید در روز کارگر زد: «اگر یک معلم در روز معلم حرفش را نزند، کی می‌خواهد بزند؟ مگر شنونده‌ای هست که روزی غیر از «روز کارگر» حرف ما را بشنود؟» و به خاطر همین هم که شده به آن خاطره روز راهپیمایی، «فلاش‌بک» می‌خوریم، حرف‌ها کم‌کم کشیده می‌شود؛ به یازدهم اردیبهشت سال 86 که تا امروز، آخرین راهپیمایی رسمی و مجوز‌دار کارگران در تهران بوده: «همین که شب خبردار شدیم، راهپیمایی برگزار می‌شود با موبایل خودمان به تک‌تک «بچه‌ها» خبر دادیم اما ته دلمان می‌لرزید که نکند طوری بشود که نشود!» اما شده است. صبح می‌روند به سمت طالقانی. علی می‌گوید: «قرار شد بیاییم در مغازه. اگر مشکلی پیش آمد بگوییم داریم می‌رویم سرکارمان که خب دروغ هم نبود. اگر مشکلی پیش نیامد از همین‌جا می‌رویم سر طالقانی مفتح. وقتی رسیدیم طالقانی، دیدیم خیابان یک‌دست پر از آدمه. به حدی که جایی برای ماشین‌ها نبود. راننده‌ها غر ‌می‌زدن که چرا وسط خیابان راه می‌روید! شنیدم که یکی از کارگرها می‌گفت: «داداش حالا یه روز هم مال ما باشه.» همه چیز مسالمت‌آمیز برگزار شده. در مسیر طالقانی راه رفته‌اند و شعار داده‌اند و بعد در شیرودی جمع شده‌اند، سخنرانی شنیده‌اند و به خانه رفته‌اند اما خوشحال، چرا‌که برای یک‌بار هم که شده توانسته‌اند برای روز کارگر، کاری بکنند: «کمی که راه رفتیم، مجوز آمد. یعنی ما آنجا بودیم که از آقای صادقی که آن زمان در خانه کارگر صدای کارگران بود، خبر آمد که خیالتان راحت باشد، وزارت کشور مجوز داده.» علی با دست آرام خرده‌های بربری و لیقوان روی میز را جمع می‌کند که صبحانه روی میز بوده. می‌پرسم روی پلاکاردها چه شعارهایی نوشته شده بود؟ «پلاکاردها همه دست‌ساز بود. هیچ پوستری یا برگه‌ای نبود که بالا بگیرند. هر کارگر، شب قبلش در خانه با ماژیک چیزی نوشته بود و با خودش آورده بود. خیلی‌ها ماژیک و اسپری آورده بودند و همان‌جا روی در و دیوار شعار می‌نوشتند. خیلی شعار بود اما یکی‌اش مهم‌تر از بقیه بود: «ایرانی جنس ایرانی بخر.» وقتی بود که آقای احمدی‌نژاد بازار را پر کرده بود از جنس چینی. کارگرها بیکار بودند. برادر خودم که در بوتان کار می‌کند داشت بیکار می‌شد. این آقا که الان یکی از بهترین سیم‌کش‌های تهران است داشت بیکار می‌شد چون لوازم الکتریکی چینی بازار را گرفته بود و نیروهای تاسیساتی بلد نبودند چطور با این جنس‌ها کار کنند.» بعد بلند می‌شود می‌رود سمت کارگاه، می‌گوید: «این حال ما بود، حالا اگه می‌خوای فیلم چارلی‌چاپلین ببینی بیا تو کارگاه» و آرام می‌خندد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.