|

به بهانه هشتم اردیبهشت، روز تولد دانشور

سیمین در جزیره سرگردانی

سعید برآبادی

بانوی اردیبهشتی رمان معاصر ایران در آستانه فوت‌کردن شمع تولد 93سالگی‌اش است. هشتم‌اردیبهشت، سالروز تولد زنی است که از میان صدها ترجمه و نگارشش، هنوز مردم رمان سووشون‌اش را دوست دارند و آن را به‌عنوان یکی از زنانه‌ترین داستان‌های ادبیات فارسی می‌خوانند. اما سیمین در کنار این شاهکار، «به کی سلام کنم؟»، «جزیره سرگردانی»، «از پرنده‌های مهاجر بپرس» و «ساربان سرگردان» را هم در ذهن خواننده‌هایش جاودانه کرده. روایتی از سرگردانی که نخستین‌بار در قدوقواره «زری» رمان سووشون طرح انداخته شد و تا روزهای پایانی عمر، سیمین آن را به‌عنوان یکی از مهم‌ترین صفت‌ها در استعاره رمان‌هایش مطرح کرد.
مرگ او در اسفندماه و ماجرای وصیتنامه‌اش اما گویی حالا برای خود سیمین هم سرگردانی‌هایی به‌دنبال داشته که عزیزانش را مدتی است درگیر مناقشه‌ای آرام کرده است. بانو دانشور در حالی پا به 93سالگی می‌گذارد که هنوز دو مساله اساسی پس از مرگش، حل‌نشده باقی مانده:
خانه سیمین و جلال: در هر دو روایت قرار است خانه سیمین دانشور، به یک مرکز فرهنگی با عنوان «خانه جلال و سیمین» بدل شود. از یکسو لیلی ریاحی وصیتنامه‌ای در دست دارد که بر اساسش، او وصی قانونی سیمین است؛ وصیتنامه‌ای که ویکتوریا دانشور، خواهر سیمین آن را هنوز قبول ندارد. بنابراین خانه‌ای که آن را راوی خاموش ادبیات ایران در دهه‌های 30 و 40 می‌دانند با یک چالش جدی مواجه است و آن موضوع مالکیت خانه است وگرنه هر دو طرف، مایلند این خانه به‌عنوان یک مکان فرهنگی، محل گردهمایی دوست‌داران سیمین و جلال باشد. علی خلاقی همسر و وکیل لیلی ریاحی فرزندخوانده سیمین دانشور در گفت‌وگو با «شرق» می‌گوید که «دادگاه هنوز رای نهایی را درباره وصیتنامه خانم دانشور صادر نکرده» و این موضوع به این معناست که پرونده خانه این دو نویسنده هنوز باز است. آن سوی این ماجرا، ویکتوریا دانشور خواهر سیمین است که به این خانه نقل‌مکان کرده تا هم مانع از تخریب احتمالی آن شود و هم خانه را به مکانی فرهنگی بدل کند اما نسبت به دستخط وصیتنامه ارایه‌شده اعتراض کرده و صحت آن را مردود می‌داند، موضوعی که هنوز دادگاه درباره آن رای‌ای صادر نکرده است.
جشن تولد دوگانه: حسینیه‌ارشاد قرار است دهم اردیبهشت یعنی دو روز بعد از سالروز تولد سیمین دانشور، مراسمی را به یاد او برگزار کند. تدارک آن هم تا حدودی انجام شده و آنطور که مهدیزاده، مسوول روابط‌عمومی حسینیه‌ارشاد به «شرق» می‌گوید قرار است در این مراسم، داستان‌نویسان و منتقدانی چون باقر رجبعلی و غلامرضا امامی به نقد و بررسی آثار این نویسنده بپردازند. این مراسم که ساعت‌ چهار عصر در کتابخانه حسینیه‌ارشاد برگزار می‌شود قرار است به مرور خاطرات سیمین دانشور و نقد و بررسی داستان‌های کوتاه این نویسنده اختصاص پیدا کند و در حاشیه آن نمایشگاهی از کتاب‌های سیمین و کتاب‌هایی که درباره او نوشته‌اند برگزار شود. از سوی دیگر ویکتوریا دانشور از چند روز پیش به خبرگزاری‌ها گفته که برای روز تولد سیمین برنامه‌ای در خانه او برگزار خواهد کرد و قطعا دیدار از خانه سیمین و جلال در بن‌بست ارض بهانه خوبی است برای آنها که مشتاق دیدن یکی از پرچالش‌ترین عمارت‌های ادبیات معاصر ایران هستند؛ مکانی که از یکسو، سیمین و جلال‌آل‌احمد را سال‌ها در خود نگه ‌داشته و از سوی دیگر، همسایه دیواربه‌دیوار نیمای شعر ایران و همسرش عالیه بوده است.
پایان‌بندی ماجرای سیمین اما هنوز روشن نیست، دادگاه هم تا رسیدن به حکم نهایی گویی بعد از گذشت بیش از دو سال، هنوز وقت می‌خواهد. اما داستان سیمین انگار چون پیغام درخت‌ها در «سووشون» با باد به گوش مشتاقانش خواهد رسید: «گریه نکن خواهرم! در خانه‌ا‌ت درختی خواهد رویید و درخت‌هایی در شهرت و بسیار درختان در سرزمینت و باد پیغام هر درختی را به درخت دیگر خواهد ‌رسانید و درخت‌ها از باد خواهند پرسید: در راه که می‌آمدی سحر را ندیدی.» و حکایت چاپ مجدد همه آثارش و افزایش تیراژ بعضی رمان‌هایش، حکایت همین پیغامی است که به گوش‌ها رسیده و یاد او را در آستانه تولد دوباره‌اش زنده نگه داشته است.
بانوی اردیبهشتی رمان معاصر ایران در آستانه فوت‌کردن شمع تولد 93سالگی‌اش است. هشتم‌اردیبهشت، سالروز تولد زنی است که از میان صدها ترجمه و نگارشش، هنوز مردم رمان سووشون‌اش را دوست دارند و آن را به‌عنوان یکی از زنانه‌ترین داستان‌های ادبیات فارسی می‌خوانند. اما سیمین در کنار این شاهکار، «به کی سلام کنم؟»، «جزیره سرگردانی»، «از پرنده‌های مهاجر بپرس» و «ساربان سرگردان» را هم در ذهن خواننده‌هایش جاودانه کرده. روایتی از سرگردانی که نخستین‌بار در قدوقواره «زری» رمان سووشون طرح انداخته شد و تا روزهای پایانی عمر، سیمین آن را به‌عنوان یکی از مهم‌ترین صفت‌ها در استعاره رمان‌هایش مطرح کرد.
مرگ او در اسفندماه و ماجرای وصیتنامه‌اش اما گویی حالا برای خود سیمین هم سرگردانی‌هایی به‌دنبال داشته که عزیزانش را مدتی است درگیر مناقشه‌ای آرام کرده است. بانو دانشور در حالی پا به 93سالگی می‌گذارد که هنوز دو مساله اساسی پس از مرگش، حل‌نشده باقی مانده:
خانه سیمین و جلال: در هر دو روایت قرار است خانه سیمین دانشور، به یک مرکز فرهنگی با عنوان «خانه جلال و سیمین» بدل شود. از یکسو لیلی ریاحی وصیتنامه‌ای در دست دارد که بر اساسش، او وصی قانونی سیمین است؛ وصیتنامه‌ای که ویکتوریا دانشور، خواهر سیمین آن را هنوز قبول ندارد. بنابراین خانه‌ای که آن را راوی خاموش ادبیات ایران در دهه‌های 30 و 40 می‌دانند با یک چالش جدی مواجه است و آن موضوع مالکیت خانه است وگرنه هر دو طرف، مایلند این خانه به‌عنوان یک مکان فرهنگی، محل گردهمایی دوست‌داران سیمین و جلال باشد. علی خلاقی همسر و وکیل لیلی ریاحی فرزندخوانده سیمین دانشور در گفت‌وگو با «شرق» می‌گوید که «دادگاه هنوز رای نهایی را درباره وصیتنامه خانم دانشور صادر نکرده» و این موضوع به این معناست که پرونده خانه این دو نویسنده هنوز باز است. آن سوی این ماجرا، ویکتوریا دانشور خواهر سیمین است که به این خانه نقل‌مکان کرده تا هم مانع از تخریب احتمالی آن شود و هم خانه را به مکانی فرهنگی بدل کند اما نسبت به دستخط وصیتنامه ارایه‌شده اعتراض کرده و صحت آن را مردود می‌داند، موضوعی که هنوز دادگاه درباره آن رای‌ای صادر نکرده است.
جشن تولد دوگانه: حسینیه‌ارشاد قرار است دهم اردیبهشت یعنی دو روز بعد از سالروز تولد سیمین دانشور، مراسمی را به یاد او برگزار کند. تدارک آن هم تا حدودی انجام شده و آنطور که مهدیزاده، مسوول روابط‌عمومی حسینیه‌ارشاد به «شرق» می‌گوید قرار است در این مراسم، داستان‌نویسان و منتقدانی چون باقر رجبعلی و غلامرضا امامی به نقد و بررسی آثار این نویسنده بپردازند. این مراسم که ساعت‌ چهار عصر در کتابخانه حسینیه‌ارشاد برگزار می‌شود قرار است به مرور خاطرات سیمین دانشور و نقد و بررسی داستان‌های کوتاه این نویسنده اختصاص پیدا کند و در حاشیه آن نمایشگاهی از کتاب‌های سیمین و کتاب‌هایی که درباره او نوشته‌اند برگزار شود. از سوی دیگر ویکتوریا دانشور از چند روز پیش به خبرگزاری‌ها گفته که برای روز تولد سیمین برنامه‌ای در خانه او برگزار خواهد کرد و قطعا دیدار از خانه سیمین و جلال در بن‌بست ارض بهانه خوبی است برای آنها که مشتاق دیدن یکی از پرچالش‌ترین عمارت‌های ادبیات معاصر ایران هستند؛ مکانی که از یکسو، سیمین و جلال‌آل‌احمد را سال‌ها در خود نگه ‌داشته و از سوی دیگر، همسایه دیواربه‌دیوار نیمای شعر ایران و همسرش عالیه بوده است.
پایان‌بندی ماجرای سیمین اما هنوز روشن نیست، دادگاه هم تا رسیدن به حکم نهایی گویی بعد از گذشت بیش از دو سال، هنوز وقت می‌خواهد. اما داستان سیمین انگار چون پیغام درخت‌ها در «سووشون» با باد به گوش مشتاقانش خواهد رسید: «گریه نکن خواهرم! در خانه‌ا‌ت درختی خواهد رویید و درخت‌هایی در شهرت و بسیار درختان در سرزمینت و باد پیغام هر درختی را به درخت دیگر خواهد ‌رسانید و درخت‌ها از باد خواهند پرسید: در راه که می‌آمدی سحر را ندیدی.» و حکایت چاپ مجدد همه آثارش و افزایش تیراژ بعضی رمان‌هایش، حکایت همین پیغامی است که به گوش‌ها رسیده و یاد او را در آستانه تولد دوباره‌اش زنده نگه داشته است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.