اهمیت کیفیسازی سفرهای رییسجمهور
حسین سخندان
بیستوچهارمین روز از دی سال92 و ثبت نخستین سفر حسن روحانی در دوران ریاستجمهوری خود به یک استان؛ «خوزستان» بهعنوان مقصد تعیینشده بود. گفته شد به سازمانها و ادارات اعلام شده حق نصب «تابلو خوشامد» در مسیر و شهر را ندارند. همچنین همانند گذشته که سیستمی برای جمعآوری «نامه» از مردم ایجاد شده بود و آنان را به دادن نامه تشویق میکرد، وجود نخواهد داشت. اینها کنایههایی مستقیم به روشهایی بود که در دولت احمدینژاد به کار گرفته میشد و دولت یازدهم اعلام کرد که نه «موج استقبال مردمی» که «کارآمدی» سفرها را مدنظر قرار خواهد داد. حتی نام «سفر استانی» نیز با عنوانی چون «کاروان تدبیر و امید» جایگزین شده بود و البته «سفر روحانی به خوزستان» بیشتر در رسانهها به چشم خورد. مسوولان دولت بر این نکته تاکید میکردند قرار نیست کل کابینه، راهی این سفرها شود و فراخور وضعیت هر استان، وزرایی که نیاز است بیشتر در جریان وضعیت استان قرار بگیرند، رییسجمهور را همراهی خواهند کرد تا کارهای بااهمیت وزارتخانهها، معطل نبود وزیر نماند. در هشتسال گذشته مشخص نبود مثلا هنگام سفر به یک استان غیرمرزی، حضور وزیر خارجه چه لزومی دارد، یا چرا در
استانهای غیرنفتخیز، وزیر نفت باید حضور مییافت؟ اینها مواردی بود که بعضا در دوران انتخابات ریاستجمهوری سال گذشته نیز مطرح شد و کاندیداها از جمله حسن روحانی، اصل سفر روسایجمهور به استانها که تا پیش از دولت احمدینژاد، با رویهای دیگر و بدون ملزمبودن به دورهکردن ایران انجام میشد را مفید دانسته اما تاکید کردند قصد ندارند روش انتقادبرانگیز احمدینژاد را ادامه دهند. محمدرضا صادق مشاور رسانهای رییسجمهور پیش از آن، در نشستی با دانشجویان دانشکده خبر، تفاوتهای سفرهای روحانی را برشمرد: «جلسه هیاتدولت در این سفر برگزار نمیشود، ضمن اینکه استقبال مردمی نیز در این سفر نخواهیم داشت. وی تاکید کرد این سفرها به آن شکل تبلیغاتی که انجام میشد، مورد نظر دولت نیست؛ چرا که بحث حفظ کرامت مردم و توجه به اینکه دولت در خدمت مردم است موردتوجه است. ما در این سفرها مصوبات چندصدتایی نداریم.» رحمانیفضلی، وزیر کشور در یک برنامه تلویزیونی درباره شکل و محتوای سفرهای استانی دولت توضیحاتی داد: «اصراری بر تبلیغاتیبودن سفرهای استانی نداریم و لزومی ندارد که برای این سفرها مردم را به خیابانها بکشیم. در این سفرها مصوباتی برای
توسعه استانها خواهیم داشت اما پیش از آن، این مصوبات باید کارشناسیشده باشد.» همچنین گفته شده جنبه نظارتی این سفرهاست که دارای اهمیت است و کار اجرا، حتما با مدیران استانی است که بهطور طبیعی در استانها انجام میشود. حتی در این سفرها در غیبت رییسجمهور، جلسه هیاتدولت در تهران برگزار شد. با این حال فردای نخستین روز سفر، روزنامه ابتکار نوشت: «اولین سفر استانی روحانی روز سهشنبه شروع شد. مقصد، خوزستان بود و اگرچه قبل از آغاز سفر اعلام شده بود در این سفر از استقبال مردمی، نامهنگاری و نصب پلاکارد و... خبری نیست، جمعیت زیادی به استقبال رییسجمهور رفتند و عدهای نامه بهدست، خودرو رییسجمهور را همراهی کردند.» این نوید داده شده بود که «همزمان با سفر استانی رییسجمهور هم سامانه تلفنی سامد (سامانه ارتباط مردم و دولت) برای طرح مسایل و مطالبات مردم از دولت و ارتباط با روحانی راهاندازی شود تا ارتباط تلفنی با دولت جایگزین نامهنگاریهای سابق شود» به هر حال اگر سامانه مذکور با شماره تلفن۱۱۱ زودتر به بهرهبرداری میرسید، خوزستانیها با نامههایی در دست، مقابل فرمانداری تجمع نمیکردند. اما همین روزنامه در مطلبی دیگر
«پایان مصوبات فلهای در سفرهای استانی» را مهم دانست:«آنچه از سفرهای استانی احمدینژاد و دولت نهم و دهم به یادگار مانده، عکسهای یادگاری، فیلمهای تبلیغاتی با هزینههای سرسامآور، تعطیلی مدارس و ادارات، شعارهای اجرانشده، گونیهای پر از نامههای بیپاسخ و در یک کلام، هیاهوی بسیار برای هیچ! و همه هم از جیب بیتالمال! ولی آنچه امروز خواسته مردم به شمار میرود و باید مورد نظر دولت تدبیر و امید نیز واقع شود، کاهش هزینههای سفرهای استانی و از همه مهمتر تبلیغاتینبودن آنهاست» با این حال دویدن مردم اطراف خودرو رییسجمهور، انتقادات زیادی را در میان هواداران روحانی نیز در پی داشت. اشکالاتی که روحانی در تبلیغات انتخاباتی به سفرهای استانی احمدینژاد گرفت، حول این موارد است: «1- مداخله در تصمیمهای منطقهای که توسط مدیران منطقهای طراحی و برنامهریزی شده است 2- تصمیمگیریها و مصوبات فلهای که نمونه آن ٢٠٠مصوبه ظرف دوساعت است. 3- بیخاصیتکردن مدیران محلی و استانداران در برنامهریزیهای کلان استان خود. 4- بیاعتمادی سیستم مرکزی از مدیران منطقهای است که مدیر رده دو و سههرگونه تصمیمگیری را منوط به تصمیمهای استانی
میکند. 5- رودرروبودن با مردم بسیار مطلوب است اما زمانی که تبدیل به افراط شود تبدیل به تظاهر میشود. 6- هزینههای اضافی بر بودجه کشور تحمیل میکند. طبق برآوردها در هر سفر استانی بین پنجتا هشتمیلیاردتومان هزینه میشود و 7-تاخیر در اجرای پروژهها، بسیاری از پروژههای آماده اجرا، معطل میماند تا سفر استانی انجام شود و در تصمیمات آن سفر گنجانده شود و بعد از آن اجرا شود.» صادق زیباکلام، استاد علوم سیاسی دانشگاه تهران پس از نخستین سفر گفت: «این سفر بیشباهت به سفرهای استانی آقای احمدینژاد نبود. انتظار اقشار و لایههای فرهیخته این بود تا آنجایی که امکان دارد آقای روحانی از شعارزدگی و پوپولیسم دوری کند و بیشتر به بیان مسایل واقعی جامعه بپردازد.
به نظر من این سخن آقای روحانی که گفتند مقاومت شما در جریان هستهای باعث بهزانودرآمدن کشورهای غربی شد بهشدت یادآور زمان احمدینژاد بود. تکلیف خود را مشخص کند که قصد دارد چگونه حکومت کند. آیا قصد دارد یک هوگو چاوز و یا احمدینژاد دیگر باشد و با جمعکردن مردم در خیابانها برایش هورا بکشند و یا اینکه رفتار دولت در حوزه عمومی را تغییر دهد.» با این حال این ماجرا سوی دیگری هم داشت؛ اصحاب رسانه با کنکاش در رفتارهای مسوولان استانی در قبل و حین سفر دریافتند که هیچ دستوری برای حضور مثلا کارکنان دولت به شکل موظف، به آنها داده نشده بود. پس حضور مردم خوزستان در خیابان بدون دعوت از سوی دولت نشان میداد تغییر در نحوه اجرای سفرهای رییسجمهور، کار دشواری است و احتیاج به مطالعه فراوان دارد. به هر حال جمعآوری بیش از 35میلیون نامه در ششسال اولیه حضور احمدینژاد در سفرهای موسوم به استانی وی و انتقادات مکرر به آن، شاید از مهمترین دلایلی بود که دولت یازدهم بهعنوان منتقد رفتارهای پوپولیستی از سوی مقام ارشد اجرایی کشور، به دنبال تمهیدات و تدابیری باشد تا چنین رویههایی ادامه پیدا نکند. اگرچه این رویه همواره در کشور ما وجود داشته است، ولی در دولت احمدینژاد با این تفکر که حجم نامهها نشاندهنده رابطه خوب مردم با دولت است، رو به فزونی نهاد و گسترش فرهنگ نامهنویسی به احمدینژاد، موجب شد فقط در دور اول سفرهای استانی هیاتدولت او، دومیلیونو۲۰۰هزار فقره از این قبیل نامهها به کمیته امداد ارجاع شود و دولت مجبور باشد ۲۵۰میلیاردتومان اعتبار برای رسیدگی و پاسخگویی به این نامهها در نظر بگیرد.
سخنان آقای معاون
محمد شریعتمداری که در جایگاه وزیر بازرگانی دولت اصلاحات، برای مردم آشناست، این روزها معاون اجرایی حسن روحانی است. او درباره سفرها، چند نکته را مدنظر دارد:
- میتوان در آینده سامانههای ارتباطی ۱۱۱ را جایگزین نامههای مردمی کرد. انتظار داریم فرهنگ صدور نامه یا نامهنویسیهای کلیشهای در حوالی مناطقی که دولت در استانها حضور مییابد را تغییر دهیم و معتقدیم این روش، روش مناسبی نیست.
- تلاش میکنیم هر دو ماه یکبار سفری داشته باشیم.
- نقاط ضعف و قوت این سفرها را در قالب یک مطالعه علمی بررسی کردیم. بر اساس آسیبشناسی صورتگرفته پیشنهاد و راهکارهای عملی برای بهبود آن ارایه شد. علاوه بر این جلسات متعددی با برخی خبرگان و مجریان سفرهای استانی مقاممعظمرهبری و در دولتهای سازندگی و اصلاحات ترتیب دادیم و نتیجه آن را در قالب یک نوشتار درآوردیم. جلسات متعددی هم با دکتر روحانی و جمعی از همراهانشان داشتم. تمام این کارها و بررسیها باعث شد تا بنیانهای انجام این کار مستحکم شود.
- «منشور کاروان تدبیر و امید» را تنظیم کردیم که امیدواریم بتوانیم بهزودی آن را منتشر کنیم. در این منشور بایدها و نبایدهای کاروان تدبیر و امید را برشمردیم و متناسب با آن نیز یک ساختار تعریف کردیم. از اینرو ستاد کاروان تدبیر و امید با تصمیم رییسجمهوری و با مسوولیت معاون اجرایی رییسجمهوری تشکیل شد. در این ستاد تمام ارکان ستادی دولت، یعنی دفتر رییسجمهوری، سازمان برنامهریزی و نظارت راهبردی رییسجمهوری و مجموعه اطلاعرسانی دولت عضو هستند. این ستاد به طور منظم تشکیل جلسه داده و برنامهریزی و هماهنگی بر هدایت و نظارت مربوط به همه مسایل کاروان تدبیر و امید را راهبری میکند.
- شاید مهمترین شاخصهای این سفر این است که به هیچوجه نمیخواهیم در این سفرها به جای مقامات محلی بنشینیم و نمیخواهیم اقتدار مقامات محلی کشور تحتالشعاع تصمیمات دولت در آن مناطق قرار گیرد و اختیارات و مسوولیتهای آنان مخدوش شود.
محمد نهاوندیان، رییسدفتر حسن روحانی نیز که با ریاست «اتاق ایران» و البته عضویت در دانشکده مطالعات جهان دانشگاه تهران، چهرهای اقتصادی و دیپلماتمسلک دارد، درباره این سفرها معتقد است: «رشد درونزا یعنی استعدادهای استانی را بشناسیم و وسایلی برای رشد درونزای استانها فراهم کنیم. حیف است اسم این برنامهها را سفرهای استانی بگذاریم چون استانها با یک سفر یا چند سفر شکوفا نمیشوند و اسم این برنامه را باید برنامه پایش و پویش استانها بگذاریم.»
محمد هاشمی، مسوولدفتر رییس مجمع تشخیص مصلحت نظام نیز بر این باور است که: «در دولتهای آقایان هاشمی و خاتمی برای انجام سفرهای استانی ابتدا گروههایی به استان هدف فرستاده میشدند تا نیازها و تقاضاهای آن استان بررسی شود. پس از آن در تهران طرحها و برنامههای استان هدف با برنامه پنجساله و لایحه بودجه تطبیق داده میشد و با در نظرگرفتن اینکه چه اعتباری برای استان منظور شده است، برای رفع کاستیها برنامهریزی میشد. بهاینترتیب به دور از جنبه شعاری، برنامهای تهیه و در شورای اداری مرکز استان، تصمیمات رییسجمهور و تیم همراه در حضور استاندار اعلام میشد که این تصمیمات معمولا امکان عملی و اعتبار لازم را برای اجراییشدن داشتند. این روش میتوانست رابطه بهتری بین مردم و دولت ایجاد و سفرهای استانی را مفیدتر کند. باید از انجام سفرهای استانی در فاصلههای زمانی کوتاهمدت پرهیز شود. طبیعی است که هیات وزیران مسوولیتهای بسیاری دارد و اینکه اعضا مثلا دوهفته یکبار درگیر سفرهای استانی شوند، هزینههای زیادی به بار میآورد.»
تصحیح تدریجی
دو سفر بعدی حسن روحانی، شکل و شمایل بهتری به خود گرفت. او باز هم دو استان جنوبی کمتر برخوردار را برگزید. در اواخر سال گذشته به هرمزگان سفر کرد، به جاسک رفت و از احیای جزایر «مکران» و تبدیلشدن آن به قطب صنعتی سخن گفت و وضعیت استقبال نیز شرایط کنترلشدهتری داشت. اما سفر سوم وی به استان سیستانوبلوچستان در سال جدید، با استقبال بهتری در میان اصحاب سیاست و رسانه مواجه شد. پس از واقعه گروگانگیری پنجمرزبان ایرانی و تلاشهای بزرگان اهل سنت منطقه برای آزادی آنان، سفر رییسجمهور به این استان، دارای ابعاد دیگری هم بود ضمن اینکه تلاش شده تا حد امکان، به مسایل کلانتر این سه استان پرداخته شود و سایر مسایل با محوریت مدیریت استانی به پیش برود. فعالان سیاسی، نمایندگان مجلس و تعدادی از استادان دانشگاه که پس از این سفرها در قالب یادداشت، گفتوگو یا پستهایی که روی صفحات خود در شبکههای اجتماعی قرار دادهاند، همچنان نظرات بااهمیتی دارند که تغییرات شکلی و محتوایی از سفر اول تا سوم روحانی نشان میدهد گوش شنوایی برای شنیدن آنها وجود دارد.
به نظر من این سخن آقای روحانی که گفتند مقاومت شما در جریان هستهای باعث بهزانودرآمدن کشورهای غربی شد بهشدت یادآور زمان احمدینژاد بود. تکلیف خود را مشخص کند که قصد دارد چگونه حکومت کند. آیا قصد دارد یک هوگو چاوز و یا احمدینژاد دیگر باشد و با جمعکردن مردم در خیابانها برایش هورا بکشند و یا اینکه رفتار دولت در حوزه عمومی را تغییر دهد.» با این حال این ماجرا سوی دیگری هم داشت؛ اصحاب رسانه با کنکاش در رفتارهای مسوولان استانی در قبل و حین سفر دریافتند که هیچ دستوری برای حضور مثلا کارکنان دولت به شکل موظف، به آنها داده نشده بود. پس حضور مردم خوزستان در خیابان بدون دعوت از سوی دولت نشان میداد تغییر در نحوه اجرای سفرهای رییسجمهور، کار دشواری است و احتیاج به مطالعه فراوان دارد. به هر حال جمعآوری بیش از 35میلیون نامه در ششسال اولیه حضور احمدینژاد در سفرهای موسوم به استانی وی و انتقادات مکرر به آن، شاید از مهمترین دلایلی بود که دولت یازدهم بهعنوان منتقد رفتارهای پوپولیستی از سوی مقام ارشد اجرایی کشور، به دنبال تمهیدات و تدابیری باشد تا چنین رویههایی ادامه پیدا نکند. اگرچه این رویه همواره در کشور ما وجود داشته است، ولی در دولت احمدینژاد با این تفکر که حجم نامهها نشاندهنده رابطه خوب مردم با دولت است، رو به فزونی نهاد و گسترش فرهنگ نامهنویسی به احمدینژاد، موجب شد فقط در دور اول سفرهای استانی هیاتدولت او، دومیلیونو۲۰۰هزار فقره از این قبیل نامهها به کمیته امداد ارجاع شود و دولت مجبور باشد ۲۵۰میلیاردتومان اعتبار برای رسیدگی و پاسخگویی به این نامهها در نظر بگیرد.
سخنان آقای معاون
محمد شریعتمداری که در جایگاه وزیر بازرگانی دولت اصلاحات، برای مردم آشناست، این روزها معاون اجرایی حسن روحانی است. او درباره سفرها، چند نکته را مدنظر دارد:
- میتوان در آینده سامانههای ارتباطی ۱۱۱ را جایگزین نامههای مردمی کرد. انتظار داریم فرهنگ صدور نامه یا نامهنویسیهای کلیشهای در حوالی مناطقی که دولت در استانها حضور مییابد را تغییر دهیم و معتقدیم این روش، روش مناسبی نیست.
- تلاش میکنیم هر دو ماه یکبار سفری داشته باشیم.
- نقاط ضعف و قوت این سفرها را در قالب یک مطالعه علمی بررسی کردیم. بر اساس آسیبشناسی صورتگرفته پیشنهاد و راهکارهای عملی برای بهبود آن ارایه شد. علاوه بر این جلسات متعددی با برخی خبرگان و مجریان سفرهای استانی مقاممعظمرهبری و در دولتهای سازندگی و اصلاحات ترتیب دادیم و نتیجه آن را در قالب یک نوشتار درآوردیم. جلسات متعددی هم با دکتر روحانی و جمعی از همراهانشان داشتم. تمام این کارها و بررسیها باعث شد تا بنیانهای انجام این کار مستحکم شود.
- «منشور کاروان تدبیر و امید» را تنظیم کردیم که امیدواریم بتوانیم بهزودی آن را منتشر کنیم. در این منشور بایدها و نبایدهای کاروان تدبیر و امید را برشمردیم و متناسب با آن نیز یک ساختار تعریف کردیم. از اینرو ستاد کاروان تدبیر و امید با تصمیم رییسجمهوری و با مسوولیت معاون اجرایی رییسجمهوری تشکیل شد. در این ستاد تمام ارکان ستادی دولت، یعنی دفتر رییسجمهوری، سازمان برنامهریزی و نظارت راهبردی رییسجمهوری و مجموعه اطلاعرسانی دولت عضو هستند. این ستاد به طور منظم تشکیل جلسه داده و برنامهریزی و هماهنگی بر هدایت و نظارت مربوط به همه مسایل کاروان تدبیر و امید را راهبری میکند.
- شاید مهمترین شاخصهای این سفر این است که به هیچوجه نمیخواهیم در این سفرها به جای مقامات محلی بنشینیم و نمیخواهیم اقتدار مقامات محلی کشور تحتالشعاع تصمیمات دولت در آن مناطق قرار گیرد و اختیارات و مسوولیتهای آنان مخدوش شود.
محمد نهاوندیان، رییسدفتر حسن روحانی نیز که با ریاست «اتاق ایران» و البته عضویت در دانشکده مطالعات جهان دانشگاه تهران، چهرهای اقتصادی و دیپلماتمسلک دارد، درباره این سفرها معتقد است: «رشد درونزا یعنی استعدادهای استانی را بشناسیم و وسایلی برای رشد درونزای استانها فراهم کنیم. حیف است اسم این برنامهها را سفرهای استانی بگذاریم چون استانها با یک سفر یا چند سفر شکوفا نمیشوند و اسم این برنامه را باید برنامه پایش و پویش استانها بگذاریم.»
محمد هاشمی، مسوولدفتر رییس مجمع تشخیص مصلحت نظام نیز بر این باور است که: «در دولتهای آقایان هاشمی و خاتمی برای انجام سفرهای استانی ابتدا گروههایی به استان هدف فرستاده میشدند تا نیازها و تقاضاهای آن استان بررسی شود. پس از آن در تهران طرحها و برنامههای استان هدف با برنامه پنجساله و لایحه بودجه تطبیق داده میشد و با در نظرگرفتن اینکه چه اعتباری برای استان منظور شده است، برای رفع کاستیها برنامهریزی میشد. بهاینترتیب به دور از جنبه شعاری، برنامهای تهیه و در شورای اداری مرکز استان، تصمیمات رییسجمهور و تیم همراه در حضور استاندار اعلام میشد که این تصمیمات معمولا امکان عملی و اعتبار لازم را برای اجراییشدن داشتند. این روش میتوانست رابطه بهتری بین مردم و دولت ایجاد و سفرهای استانی را مفیدتر کند. باید از انجام سفرهای استانی در فاصلههای زمانی کوتاهمدت پرهیز شود. طبیعی است که هیات وزیران مسوولیتهای بسیاری دارد و اینکه اعضا مثلا دوهفته یکبار درگیر سفرهای استانی شوند، هزینههای زیادی به بار میآورد.»
تصحیح تدریجی
دو سفر بعدی حسن روحانی، شکل و شمایل بهتری به خود گرفت. او باز هم دو استان جنوبی کمتر برخوردار را برگزید. در اواخر سال گذشته به هرمزگان سفر کرد، به جاسک رفت و از احیای جزایر «مکران» و تبدیلشدن آن به قطب صنعتی سخن گفت و وضعیت استقبال نیز شرایط کنترلشدهتری داشت. اما سفر سوم وی به استان سیستانوبلوچستان در سال جدید، با استقبال بهتری در میان اصحاب سیاست و رسانه مواجه شد. پس از واقعه گروگانگیری پنجمرزبان ایرانی و تلاشهای بزرگان اهل سنت منطقه برای آزادی آنان، سفر رییسجمهور به این استان، دارای ابعاد دیگری هم بود ضمن اینکه تلاش شده تا حد امکان، به مسایل کلانتر این سه استان پرداخته شود و سایر مسایل با محوریت مدیریت استانی به پیش برود. فعالان سیاسی، نمایندگان مجلس و تعدادی از استادان دانشگاه که پس از این سفرها در قالب یادداشت، گفتوگو یا پستهایی که روی صفحات خود در شبکههای اجتماعی قرار دادهاند، همچنان نظرات بااهمیتی دارند که تغییرات شکلی و محتوایی از سفر اول تا سوم روحانی نشان میدهد گوش شنوایی برای شنیدن آنها وجود دارد.
بیستوچهارمین روز از دی سال92 و ثبت نخستین سفر حسن روحانی در دوران ریاستجمهوری خود به یک استان؛ «خوزستان» بهعنوان مقصد تعیینشده بود. گفته شد به سازمانها و ادارات اعلام شده حق نصب «تابلو خوشامد» در مسیر و شهر را ندارند. همچنین همانند گذشته که سیستمی برای جمعآوری «نامه» از مردم ایجاد شده بود و آنان را به دادن نامه تشویق میکرد، وجود نخواهد داشت. اینها کنایههایی مستقیم به روشهایی بود که در دولت احمدینژاد به کار گرفته میشد و دولت یازدهم اعلام کرد که نه «موج استقبال مردمی» که «کارآمدی» سفرها را مدنظر قرار خواهد داد. حتی نام «سفر استانی» نیز با عنوانی چون «کاروان تدبیر و امید» جایگزین شده بود و البته «سفر روحانی به خوزستان» بیشتر در رسانهها به چشم خورد. مسوولان دولت بر این نکته تاکید میکردند قرار نیست کل کابینه، راهی این سفرها شود و فراخور وضعیت هر استان، وزرایی که نیاز است بیشتر در جریان وضعیت استان قرار بگیرند، رییسجمهور را همراهی خواهند کرد تا کارهای بااهمیت وزارتخانهها، معطل نبود وزیر نماند. در هشتسال گذشته مشخص نبود مثلا هنگام سفر به یک استان غیرمرزی، حضور وزیر خارجه چه لزومی دارد، یا چرا در
استانهای غیرنفتخیز، وزیر نفت باید حضور مییافت؟ اینها مواردی بود که بعضا در دوران انتخابات ریاستجمهوری سال گذشته نیز مطرح شد و کاندیداها از جمله حسن روحانی، اصل سفر روسایجمهور به استانها که تا پیش از دولت احمدینژاد، با رویهای دیگر و بدون ملزمبودن به دورهکردن ایران انجام میشد را مفید دانسته اما تاکید کردند قصد ندارند روش انتقادبرانگیز احمدینژاد را ادامه دهند. محمدرضا صادق مشاور رسانهای رییسجمهور پیش از آن، در نشستی با دانشجویان دانشکده خبر، تفاوتهای سفرهای روحانی را برشمرد: «جلسه هیاتدولت در این سفر برگزار نمیشود، ضمن اینکه استقبال مردمی نیز در این سفر نخواهیم داشت. وی تاکید کرد این سفرها به آن شکل تبلیغاتی که انجام میشد، مورد نظر دولت نیست؛ چرا که بحث حفظ کرامت مردم و توجه به اینکه دولت در خدمت مردم است موردتوجه است. ما در این سفرها مصوبات چندصدتایی نداریم.» رحمانیفضلی، وزیر کشور در یک برنامه تلویزیونی درباره شکل و محتوای سفرهای استانی دولت توضیحاتی داد: «اصراری بر تبلیغاتیبودن سفرهای استانی نداریم و لزومی ندارد که برای این سفرها مردم را به خیابانها بکشیم. در این سفرها مصوباتی برای
توسعه استانها خواهیم داشت اما پیش از آن، این مصوبات باید کارشناسیشده باشد.» همچنین گفته شده جنبه نظارتی این سفرهاست که دارای اهمیت است و کار اجرا، حتما با مدیران استانی است که بهطور طبیعی در استانها انجام میشود. حتی در این سفرها در غیبت رییسجمهور، جلسه هیاتدولت در تهران برگزار شد. با این حال فردای نخستین روز سفر، روزنامه ابتکار نوشت: «اولین سفر استانی روحانی روز سهشنبه شروع شد. مقصد، خوزستان بود و اگرچه قبل از آغاز سفر اعلام شده بود در این سفر از استقبال مردمی، نامهنگاری و نصب پلاکارد و... خبری نیست، جمعیت زیادی به استقبال رییسجمهور رفتند و عدهای نامه بهدست، خودرو رییسجمهور را همراهی کردند.» این نوید داده شده بود که «همزمان با سفر استانی رییسجمهور هم سامانه تلفنی سامد (سامانه ارتباط مردم و دولت) برای طرح مسایل و مطالبات مردم از دولت و ارتباط با روحانی راهاندازی شود تا ارتباط تلفنی با دولت جایگزین نامهنگاریهای سابق شود» به هر حال اگر سامانه مذکور با شماره تلفن۱۱۱ زودتر به بهرهبرداری میرسید، خوزستانیها با نامههایی در دست، مقابل فرمانداری تجمع نمیکردند. اما همین روزنامه در مطلبی دیگر
«پایان مصوبات فلهای در سفرهای استانی» را مهم دانست:«آنچه از سفرهای استانی احمدینژاد و دولت نهم و دهم به یادگار مانده، عکسهای یادگاری، فیلمهای تبلیغاتی با هزینههای سرسامآور، تعطیلی مدارس و ادارات، شعارهای اجرانشده، گونیهای پر از نامههای بیپاسخ و در یک کلام، هیاهوی بسیار برای هیچ! و همه هم از جیب بیتالمال! ولی آنچه امروز خواسته مردم به شمار میرود و باید مورد نظر دولت تدبیر و امید نیز واقع شود، کاهش هزینههای سفرهای استانی و از همه مهمتر تبلیغاتینبودن آنهاست» با این حال دویدن مردم اطراف خودرو رییسجمهور، انتقادات زیادی را در میان هواداران روحانی نیز در پی داشت. اشکالاتی که روحانی در تبلیغات انتخاباتی به سفرهای استانی احمدینژاد گرفت، حول این موارد است: «1- مداخله در تصمیمهای منطقهای که توسط مدیران منطقهای طراحی و برنامهریزی شده است 2- تصمیمگیریها و مصوبات فلهای که نمونه آن ٢٠٠مصوبه ظرف دوساعت است. 3- بیخاصیتکردن مدیران محلی و استانداران در برنامهریزیهای کلان استان خود. 4- بیاعتمادی سیستم مرکزی از مدیران منطقهای است که مدیر رده دو و سههرگونه تصمیمگیری را منوط به تصمیمهای استانی
میکند. 5- رودرروبودن با مردم بسیار مطلوب است اما زمانی که تبدیل به افراط شود تبدیل به تظاهر میشود. 6- هزینههای اضافی بر بودجه کشور تحمیل میکند. طبق برآوردها در هر سفر استانی بین پنجتا هشتمیلیاردتومان هزینه میشود و 7-تاخیر در اجرای پروژهها، بسیاری از پروژههای آماده اجرا، معطل میماند تا سفر استانی انجام شود و در تصمیمات آن سفر گنجانده شود و بعد از آن اجرا شود.» صادق زیباکلام، استاد علوم سیاسی دانشگاه تهران پس از نخستین سفر گفت: «این سفر بیشباهت به سفرهای استانی آقای احمدینژاد نبود. انتظار اقشار و لایههای فرهیخته این بود تا آنجایی که امکان دارد آقای روحانی از شعارزدگی و پوپولیسم دوری کند و بیشتر به بیان مسایل واقعی جامعه بپردازد.
به نظر من این سخن آقای روحانی که گفتند مقاومت شما در جریان هستهای باعث بهزانودرآمدن کشورهای غربی شد بهشدت یادآور زمان احمدینژاد بود. تکلیف خود را مشخص کند که قصد دارد چگونه حکومت کند. آیا قصد دارد یک هوگو چاوز و یا احمدینژاد دیگر باشد و با جمعکردن مردم در خیابانها برایش هورا بکشند و یا اینکه رفتار دولت در حوزه عمومی را تغییر دهد.» با این حال این ماجرا سوی دیگری هم داشت؛ اصحاب رسانه با کنکاش در رفتارهای مسوولان استانی در قبل و حین سفر دریافتند که هیچ دستوری برای حضور مثلا کارکنان دولت به شکل موظف، به آنها داده نشده بود. پس حضور مردم خوزستان در خیابان بدون دعوت از سوی دولت نشان میداد تغییر در نحوه اجرای سفرهای رییسجمهور، کار دشواری است و احتیاج به مطالعه فراوان دارد. به هر حال جمعآوری بیش از 35میلیون نامه در ششسال اولیه حضور احمدینژاد در سفرهای موسوم به استانی وی و انتقادات مکرر به آن، شاید از مهمترین دلایلی بود که دولت یازدهم بهعنوان منتقد رفتارهای پوپولیستی از سوی مقام ارشد اجرایی کشور، به دنبال تمهیدات و تدابیری باشد تا چنین رویههایی ادامه پیدا نکند. اگرچه این رویه همواره در کشور ما وجود داشته است، ولی در دولت احمدینژاد با این تفکر که حجم نامهها نشاندهنده رابطه خوب مردم با دولت است، رو به فزونی نهاد و گسترش فرهنگ نامهنویسی به احمدینژاد، موجب شد فقط در دور اول سفرهای استانی هیاتدولت او، دومیلیونو۲۰۰هزار فقره از این قبیل نامهها به کمیته امداد ارجاع شود و دولت مجبور باشد ۲۵۰میلیاردتومان اعتبار برای رسیدگی و پاسخگویی به این نامهها در نظر بگیرد.
سخنان آقای معاون
محمد شریعتمداری که در جایگاه وزیر بازرگانی دولت اصلاحات، برای مردم آشناست، این روزها معاون اجرایی حسن روحانی است. او درباره سفرها، چند نکته را مدنظر دارد:
- میتوان در آینده سامانههای ارتباطی ۱۱۱ را جایگزین نامههای مردمی کرد. انتظار داریم فرهنگ صدور نامه یا نامهنویسیهای کلیشهای در حوالی مناطقی که دولت در استانها حضور مییابد را تغییر دهیم و معتقدیم این روش، روش مناسبی نیست.
- تلاش میکنیم هر دو ماه یکبار سفری داشته باشیم.
- نقاط ضعف و قوت این سفرها را در قالب یک مطالعه علمی بررسی کردیم. بر اساس آسیبشناسی صورتگرفته پیشنهاد و راهکارهای عملی برای بهبود آن ارایه شد. علاوه بر این جلسات متعددی با برخی خبرگان و مجریان سفرهای استانی مقاممعظمرهبری و در دولتهای سازندگی و اصلاحات ترتیب دادیم و نتیجه آن را در قالب یک نوشتار درآوردیم. جلسات متعددی هم با دکتر روحانی و جمعی از همراهانشان داشتم. تمام این کارها و بررسیها باعث شد تا بنیانهای انجام این کار مستحکم شود.
- «منشور کاروان تدبیر و امید» را تنظیم کردیم که امیدواریم بتوانیم بهزودی آن را منتشر کنیم. در این منشور بایدها و نبایدهای کاروان تدبیر و امید را برشمردیم و متناسب با آن نیز یک ساختار تعریف کردیم. از اینرو ستاد کاروان تدبیر و امید با تصمیم رییسجمهوری و با مسوولیت معاون اجرایی رییسجمهوری تشکیل شد. در این ستاد تمام ارکان ستادی دولت، یعنی دفتر رییسجمهوری، سازمان برنامهریزی و نظارت راهبردی رییسجمهوری و مجموعه اطلاعرسانی دولت عضو هستند. این ستاد به طور منظم تشکیل جلسه داده و برنامهریزی و هماهنگی بر هدایت و نظارت مربوط به همه مسایل کاروان تدبیر و امید را راهبری میکند.
- شاید مهمترین شاخصهای این سفر این است که به هیچوجه نمیخواهیم در این سفرها به جای مقامات محلی بنشینیم و نمیخواهیم اقتدار مقامات محلی کشور تحتالشعاع تصمیمات دولت در آن مناطق قرار گیرد و اختیارات و مسوولیتهای آنان مخدوش شود.
محمد نهاوندیان، رییسدفتر حسن روحانی نیز که با ریاست «اتاق ایران» و البته عضویت در دانشکده مطالعات جهان دانشگاه تهران، چهرهای اقتصادی و دیپلماتمسلک دارد، درباره این سفرها معتقد است: «رشد درونزا یعنی استعدادهای استانی را بشناسیم و وسایلی برای رشد درونزای استانها فراهم کنیم. حیف است اسم این برنامهها را سفرهای استانی بگذاریم چون استانها با یک سفر یا چند سفر شکوفا نمیشوند و اسم این برنامه را باید برنامه پایش و پویش استانها بگذاریم.»
محمد هاشمی، مسوولدفتر رییس مجمع تشخیص مصلحت نظام نیز بر این باور است که: «در دولتهای آقایان هاشمی و خاتمی برای انجام سفرهای استانی ابتدا گروههایی به استان هدف فرستاده میشدند تا نیازها و تقاضاهای آن استان بررسی شود. پس از آن در تهران طرحها و برنامههای استان هدف با برنامه پنجساله و لایحه بودجه تطبیق داده میشد و با در نظرگرفتن اینکه چه اعتباری برای استان منظور شده است، برای رفع کاستیها برنامهریزی میشد. بهاینترتیب به دور از جنبه شعاری، برنامهای تهیه و در شورای اداری مرکز استان، تصمیمات رییسجمهور و تیم همراه در حضور استاندار اعلام میشد که این تصمیمات معمولا امکان عملی و اعتبار لازم را برای اجراییشدن داشتند. این روش میتوانست رابطه بهتری بین مردم و دولت ایجاد و سفرهای استانی را مفیدتر کند. باید از انجام سفرهای استانی در فاصلههای زمانی کوتاهمدت پرهیز شود. طبیعی است که هیات وزیران مسوولیتهای بسیاری دارد و اینکه اعضا مثلا دوهفته یکبار درگیر سفرهای استانی شوند، هزینههای زیادی به بار میآورد.»
تصحیح تدریجی
دو سفر بعدی حسن روحانی، شکل و شمایل بهتری به خود گرفت. او باز هم دو استان جنوبی کمتر برخوردار را برگزید. در اواخر سال گذشته به هرمزگان سفر کرد، به جاسک رفت و از احیای جزایر «مکران» و تبدیلشدن آن به قطب صنعتی سخن گفت و وضعیت استقبال نیز شرایط کنترلشدهتری داشت. اما سفر سوم وی به استان سیستانوبلوچستان در سال جدید، با استقبال بهتری در میان اصحاب سیاست و رسانه مواجه شد. پس از واقعه گروگانگیری پنجمرزبان ایرانی و تلاشهای بزرگان اهل سنت منطقه برای آزادی آنان، سفر رییسجمهور به این استان، دارای ابعاد دیگری هم بود ضمن اینکه تلاش شده تا حد امکان، به مسایل کلانتر این سه استان پرداخته شود و سایر مسایل با محوریت مدیریت استانی به پیش برود. فعالان سیاسی، نمایندگان مجلس و تعدادی از استادان دانشگاه که پس از این سفرها در قالب یادداشت، گفتوگو یا پستهایی که روی صفحات خود در شبکههای اجتماعی قرار دادهاند، همچنان نظرات بااهمیتی دارند که تغییرات شکلی و محتوایی از سفر اول تا سوم روحانی نشان میدهد گوش شنوایی برای شنیدن آنها وجود دارد.
به نظر من این سخن آقای روحانی که گفتند مقاومت شما در جریان هستهای باعث بهزانودرآمدن کشورهای غربی شد بهشدت یادآور زمان احمدینژاد بود. تکلیف خود را مشخص کند که قصد دارد چگونه حکومت کند. آیا قصد دارد یک هوگو چاوز و یا احمدینژاد دیگر باشد و با جمعکردن مردم در خیابانها برایش هورا بکشند و یا اینکه رفتار دولت در حوزه عمومی را تغییر دهد.» با این حال این ماجرا سوی دیگری هم داشت؛ اصحاب رسانه با کنکاش در رفتارهای مسوولان استانی در قبل و حین سفر دریافتند که هیچ دستوری برای حضور مثلا کارکنان دولت به شکل موظف، به آنها داده نشده بود. پس حضور مردم خوزستان در خیابان بدون دعوت از سوی دولت نشان میداد تغییر در نحوه اجرای سفرهای رییسجمهور، کار دشواری است و احتیاج به مطالعه فراوان دارد. به هر حال جمعآوری بیش از 35میلیون نامه در ششسال اولیه حضور احمدینژاد در سفرهای موسوم به استانی وی و انتقادات مکرر به آن، شاید از مهمترین دلایلی بود که دولت یازدهم بهعنوان منتقد رفتارهای پوپولیستی از سوی مقام ارشد اجرایی کشور، به دنبال تمهیدات و تدابیری باشد تا چنین رویههایی ادامه پیدا نکند. اگرچه این رویه همواره در کشور ما وجود داشته است، ولی در دولت احمدینژاد با این تفکر که حجم نامهها نشاندهنده رابطه خوب مردم با دولت است، رو به فزونی نهاد و گسترش فرهنگ نامهنویسی به احمدینژاد، موجب شد فقط در دور اول سفرهای استانی هیاتدولت او، دومیلیونو۲۰۰هزار فقره از این قبیل نامهها به کمیته امداد ارجاع شود و دولت مجبور باشد ۲۵۰میلیاردتومان اعتبار برای رسیدگی و پاسخگویی به این نامهها در نظر بگیرد.
سخنان آقای معاون
محمد شریعتمداری که در جایگاه وزیر بازرگانی دولت اصلاحات، برای مردم آشناست، این روزها معاون اجرایی حسن روحانی است. او درباره سفرها، چند نکته را مدنظر دارد:
- میتوان در آینده سامانههای ارتباطی ۱۱۱ را جایگزین نامههای مردمی کرد. انتظار داریم فرهنگ صدور نامه یا نامهنویسیهای کلیشهای در حوالی مناطقی که دولت در استانها حضور مییابد را تغییر دهیم و معتقدیم این روش، روش مناسبی نیست.
- تلاش میکنیم هر دو ماه یکبار سفری داشته باشیم.
- نقاط ضعف و قوت این سفرها را در قالب یک مطالعه علمی بررسی کردیم. بر اساس آسیبشناسی صورتگرفته پیشنهاد و راهکارهای عملی برای بهبود آن ارایه شد. علاوه بر این جلسات متعددی با برخی خبرگان و مجریان سفرهای استانی مقاممعظمرهبری و در دولتهای سازندگی و اصلاحات ترتیب دادیم و نتیجه آن را در قالب یک نوشتار درآوردیم. جلسات متعددی هم با دکتر روحانی و جمعی از همراهانشان داشتم. تمام این کارها و بررسیها باعث شد تا بنیانهای انجام این کار مستحکم شود.
- «منشور کاروان تدبیر و امید» را تنظیم کردیم که امیدواریم بتوانیم بهزودی آن را منتشر کنیم. در این منشور بایدها و نبایدهای کاروان تدبیر و امید را برشمردیم و متناسب با آن نیز یک ساختار تعریف کردیم. از اینرو ستاد کاروان تدبیر و امید با تصمیم رییسجمهوری و با مسوولیت معاون اجرایی رییسجمهوری تشکیل شد. در این ستاد تمام ارکان ستادی دولت، یعنی دفتر رییسجمهوری، سازمان برنامهریزی و نظارت راهبردی رییسجمهوری و مجموعه اطلاعرسانی دولت عضو هستند. این ستاد به طور منظم تشکیل جلسه داده و برنامهریزی و هماهنگی بر هدایت و نظارت مربوط به همه مسایل کاروان تدبیر و امید را راهبری میکند.
- شاید مهمترین شاخصهای این سفر این است که به هیچوجه نمیخواهیم در این سفرها به جای مقامات محلی بنشینیم و نمیخواهیم اقتدار مقامات محلی کشور تحتالشعاع تصمیمات دولت در آن مناطق قرار گیرد و اختیارات و مسوولیتهای آنان مخدوش شود.
محمد نهاوندیان، رییسدفتر حسن روحانی نیز که با ریاست «اتاق ایران» و البته عضویت در دانشکده مطالعات جهان دانشگاه تهران، چهرهای اقتصادی و دیپلماتمسلک دارد، درباره این سفرها معتقد است: «رشد درونزا یعنی استعدادهای استانی را بشناسیم و وسایلی برای رشد درونزای استانها فراهم کنیم. حیف است اسم این برنامهها را سفرهای استانی بگذاریم چون استانها با یک سفر یا چند سفر شکوفا نمیشوند و اسم این برنامه را باید برنامه پایش و پویش استانها بگذاریم.»
محمد هاشمی، مسوولدفتر رییس مجمع تشخیص مصلحت نظام نیز بر این باور است که: «در دولتهای آقایان هاشمی و خاتمی برای انجام سفرهای استانی ابتدا گروههایی به استان هدف فرستاده میشدند تا نیازها و تقاضاهای آن استان بررسی شود. پس از آن در تهران طرحها و برنامههای استان هدف با برنامه پنجساله و لایحه بودجه تطبیق داده میشد و با در نظرگرفتن اینکه چه اعتباری برای استان منظور شده است، برای رفع کاستیها برنامهریزی میشد. بهاینترتیب به دور از جنبه شعاری، برنامهای تهیه و در شورای اداری مرکز استان، تصمیمات رییسجمهور و تیم همراه در حضور استاندار اعلام میشد که این تصمیمات معمولا امکان عملی و اعتبار لازم را برای اجراییشدن داشتند. این روش میتوانست رابطه بهتری بین مردم و دولت ایجاد و سفرهای استانی را مفیدتر کند. باید از انجام سفرهای استانی در فاصلههای زمانی کوتاهمدت پرهیز شود. طبیعی است که هیات وزیران مسوولیتهای بسیاری دارد و اینکه اعضا مثلا دوهفته یکبار درگیر سفرهای استانی شوند، هزینههای زیادی به بار میآورد.»
تصحیح تدریجی
دو سفر بعدی حسن روحانی، شکل و شمایل بهتری به خود گرفت. او باز هم دو استان جنوبی کمتر برخوردار را برگزید. در اواخر سال گذشته به هرمزگان سفر کرد، به جاسک رفت و از احیای جزایر «مکران» و تبدیلشدن آن به قطب صنعتی سخن گفت و وضعیت استقبال نیز شرایط کنترلشدهتری داشت. اما سفر سوم وی به استان سیستانوبلوچستان در سال جدید، با استقبال بهتری در میان اصحاب سیاست و رسانه مواجه شد. پس از واقعه گروگانگیری پنجمرزبان ایرانی و تلاشهای بزرگان اهل سنت منطقه برای آزادی آنان، سفر رییسجمهور به این استان، دارای ابعاد دیگری هم بود ضمن اینکه تلاش شده تا حد امکان، به مسایل کلانتر این سه استان پرداخته شود و سایر مسایل با محوریت مدیریت استانی به پیش برود. فعالان سیاسی، نمایندگان مجلس و تعدادی از استادان دانشگاه که پس از این سفرها در قالب یادداشت، گفتوگو یا پستهایی که روی صفحات خود در شبکههای اجتماعی قرار دادهاند، همچنان نظرات بااهمیتی دارند که تغییرات شکلی و محتوایی از سفر اول تا سوم روحانی نشان میدهد گوش شنوایی برای شنیدن آنها وجود دارد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.