احساس راز ماندگاری
بابک زمانی . متخصص مغز و اعصاب
«گابریل گارسیا مارکز» در 87سالگی فوت کرد. شاید آرامش روحی هم برای او نتوان خواست چون احتمالا به روح، آنگونه که ما معتقد هستیم، نبود. از فقدان یک نویسنده بزرگ هم نمیتوان تاسف خورد چراکه بهعنوان یک نویسنده، احتمالا آثار بزرگ دیگری نمینوشت. نمیتوان به مناسبت مرگ او دعوت به خواندن آثارش کرد چون آثار او فاتحهنامه نبودند. بزرگترین و بهترین آرزویی که برای او میتوان کرد، این است که در ٢٠٥٠ یا حتی ٢١٠٠ هم، آنزمان که امتیاز آثارش به مردم تعلق میگیرد، همچنان خواننده داشته باشد، او را به یاد آورند و بهخصوص جوانترها او را بخوانند.
راز ماندگاری نویسندگان در چیست؟ چرا ما هنوز تولستوی را میخوانیم؟ چرا تکرار چاپهای خواهران برونته پایانی ندارد؟ چرا همیشه میل ذرهذره مزهکردن پروست و آرزوی فهم کاملتر جویس از میان ما رخت نمیبندد؟ اما دیگر کسی از گورکی با آن سبیلهای بلند و نامی بلندتر سراغی نمیگیرد چرا بسیاری از برندگان جایزه نوبل ادبیات در سالهای اول قرن بیستم را کسی به یاد نمیآورد؟ همان زمان که پروست و جویس و حتی تولستوی هم زنده بودند و درحال نگرفتن جایزه!
آیا «مارکز» در ذهنها زنده خواهد ماند؟ جواب این سوال به نظر من برمیگردد به آنکه واقعیتی که او آفرید تا چه حد زنده بود و تا چه حد امکان بازتولید دارد؟ آثار بزرگ و ماندگار، آثاری هستند که گوهر جان آدمی را میشکافند و از آنجا که این گوهر قرنهاست بوده و خواهد بود و تغییر ماهوی نخواهد داد قرنها بعد هم بارها و بارها در ذهن خواننده بازتولید میشوند. هملتی که من میخوانم هملت، شاهزاده دانمارکی که چند قرن قبل میزیست، نیست. هملتی است که در درون من زنده میشود و مرا به تفکر پیرامون خودم فرامیخواند. به این اعتبار نویسندگان پرزرقوبرقی که اعتبار آنها ناشی از عجایب و خرایق اوضاع زندگیشان یا ابداع تکنیکهایی نوین بدون ارتباط با آن ذهنیات بوده، نویسندگانی که ادبیات را نه برای زندگی بلکه برای ترویج عقیدهای سیاسی برگزیدهاند بهسرعت از یاد تاریخ خواهند رفت. اقبال هیچ نویسندهای به اندازه اقبال نویسندگان شوروی سابق نبوده است. امکانات زندگی آنان بهترین امکانات زندگی آن دوره شوروی بود و در زمان انتشار کتابهایشان، برای به دستآوردن آنها مردم مسکو باید ساعتها در صف میایستادند. اما همین الان که من خواستم مثالی بزنم با اینکه چندتایی از آنها را در جوانی خواندهام و از آنها بسیار لذت بردهام (چون بهنوعی ادبیات- سینما بودند) نام هیچکدام به یادم نیامد. خود «مارکز» هم هیچگاه خود را نویسنده بزرگی نمیدانست. او معتقد بود واقعیاتی را که دیده، نوشته و دیگران نام آن را «رئالیسم جادویی» گذاشتهاند. شاید همین احساس راز ماندگاری او باشد، اگر ماندگار شود!؟ نمیدانم.
راز ماندگاری نویسندگان در چیست؟ چرا ما هنوز تولستوی را میخوانیم؟ چرا تکرار چاپهای خواهران برونته پایانی ندارد؟ چرا همیشه میل ذرهذره مزهکردن پروست و آرزوی فهم کاملتر جویس از میان ما رخت نمیبندد؟ اما دیگر کسی از گورکی با آن سبیلهای بلند و نامی بلندتر سراغی نمیگیرد چرا بسیاری از برندگان جایزه نوبل ادبیات در سالهای اول قرن بیستم را کسی به یاد نمیآورد؟ همان زمان که پروست و جویس و حتی تولستوی هم زنده بودند و درحال نگرفتن جایزه!
آیا «مارکز» در ذهنها زنده خواهد ماند؟ جواب این سوال به نظر من برمیگردد به آنکه واقعیتی که او آفرید تا چه حد زنده بود و تا چه حد امکان بازتولید دارد؟ آثار بزرگ و ماندگار، آثاری هستند که گوهر جان آدمی را میشکافند و از آنجا که این گوهر قرنهاست بوده و خواهد بود و تغییر ماهوی نخواهد داد قرنها بعد هم بارها و بارها در ذهن خواننده بازتولید میشوند. هملتی که من میخوانم هملت، شاهزاده دانمارکی که چند قرن قبل میزیست، نیست. هملتی است که در درون من زنده میشود و مرا به تفکر پیرامون خودم فرامیخواند. به این اعتبار نویسندگان پرزرقوبرقی که اعتبار آنها ناشی از عجایب و خرایق اوضاع زندگیشان یا ابداع تکنیکهایی نوین بدون ارتباط با آن ذهنیات بوده، نویسندگانی که ادبیات را نه برای زندگی بلکه برای ترویج عقیدهای سیاسی برگزیدهاند بهسرعت از یاد تاریخ خواهند رفت. اقبال هیچ نویسندهای به اندازه اقبال نویسندگان شوروی سابق نبوده است. امکانات زندگی آنان بهترین امکانات زندگی آن دوره شوروی بود و در زمان انتشار کتابهایشان، برای به دستآوردن آنها مردم مسکو باید ساعتها در صف میایستادند. اما همین الان که من خواستم مثالی بزنم با اینکه چندتایی از آنها را در جوانی خواندهام و از آنها بسیار لذت بردهام (چون بهنوعی ادبیات- سینما بودند) نام هیچکدام به یادم نیامد. خود «مارکز» هم هیچگاه خود را نویسنده بزرگی نمیدانست. او معتقد بود واقعیاتی را که دیده، نوشته و دیگران نام آن را «رئالیسم جادویی» گذاشتهاند. شاید همین احساس راز ماندگاری او باشد، اگر ماندگار شود!؟ نمیدانم.
«گابریل گارسیا مارکز» در 87سالگی فوت کرد. شاید آرامش روحی هم برای او نتوان خواست چون احتمالا به روح، آنگونه که ما معتقد هستیم، نبود. از فقدان یک نویسنده بزرگ هم نمیتوان تاسف خورد چراکه بهعنوان یک نویسنده، احتمالا آثار بزرگ دیگری نمینوشت. نمیتوان به مناسبت مرگ او دعوت به خواندن آثارش کرد چون آثار او فاتحهنامه نبودند. بزرگترین و بهترین آرزویی که برای او میتوان کرد، این است که در ٢٠٥٠ یا حتی ٢١٠٠ هم، آنزمان که امتیاز آثارش به مردم تعلق میگیرد، همچنان خواننده داشته باشد، او را به یاد آورند و بهخصوص جوانترها او را بخوانند.
راز ماندگاری نویسندگان در چیست؟ چرا ما هنوز تولستوی را میخوانیم؟ چرا تکرار چاپهای خواهران برونته پایانی ندارد؟ چرا همیشه میل ذرهذره مزهکردن پروست و آرزوی فهم کاملتر جویس از میان ما رخت نمیبندد؟ اما دیگر کسی از گورکی با آن سبیلهای بلند و نامی بلندتر سراغی نمیگیرد چرا بسیاری از برندگان جایزه نوبل ادبیات در سالهای اول قرن بیستم را کسی به یاد نمیآورد؟ همان زمان که پروست و جویس و حتی تولستوی هم زنده بودند و درحال نگرفتن جایزه!
آیا «مارکز» در ذهنها زنده خواهد ماند؟ جواب این سوال به نظر من برمیگردد به آنکه واقعیتی که او آفرید تا چه حد زنده بود و تا چه حد امکان بازتولید دارد؟ آثار بزرگ و ماندگار، آثاری هستند که گوهر جان آدمی را میشکافند و از آنجا که این گوهر قرنهاست بوده و خواهد بود و تغییر ماهوی نخواهد داد قرنها بعد هم بارها و بارها در ذهن خواننده بازتولید میشوند. هملتی که من میخوانم هملت، شاهزاده دانمارکی که چند قرن قبل میزیست، نیست. هملتی است که در درون من زنده میشود و مرا به تفکر پیرامون خودم فرامیخواند. به این اعتبار نویسندگان پرزرقوبرقی که اعتبار آنها ناشی از عجایب و خرایق اوضاع زندگیشان یا ابداع تکنیکهایی نوین بدون ارتباط با آن ذهنیات بوده، نویسندگانی که ادبیات را نه برای زندگی بلکه برای ترویج عقیدهای سیاسی برگزیدهاند بهسرعت از یاد تاریخ خواهند رفت. اقبال هیچ نویسندهای به اندازه اقبال نویسندگان شوروی سابق نبوده است. امکانات زندگی آنان بهترین امکانات زندگی آن دوره شوروی بود و در زمان انتشار کتابهایشان، برای به دستآوردن آنها مردم مسکو باید ساعتها در صف میایستادند. اما همین الان که من خواستم مثالی بزنم با اینکه چندتایی از آنها را در جوانی خواندهام و از آنها بسیار لذت بردهام (چون بهنوعی ادبیات- سینما بودند) نام هیچکدام به یادم نیامد. خود «مارکز» هم هیچگاه خود را نویسنده بزرگی نمیدانست. او معتقد بود واقعیاتی را که دیده، نوشته و دیگران نام آن را «رئالیسم جادویی» گذاشتهاند. شاید همین احساس راز ماندگاری او باشد، اگر ماندگار شود!؟ نمیدانم.
راز ماندگاری نویسندگان در چیست؟ چرا ما هنوز تولستوی را میخوانیم؟ چرا تکرار چاپهای خواهران برونته پایانی ندارد؟ چرا همیشه میل ذرهذره مزهکردن پروست و آرزوی فهم کاملتر جویس از میان ما رخت نمیبندد؟ اما دیگر کسی از گورکی با آن سبیلهای بلند و نامی بلندتر سراغی نمیگیرد چرا بسیاری از برندگان جایزه نوبل ادبیات در سالهای اول قرن بیستم را کسی به یاد نمیآورد؟ همان زمان که پروست و جویس و حتی تولستوی هم زنده بودند و درحال نگرفتن جایزه!
آیا «مارکز» در ذهنها زنده خواهد ماند؟ جواب این سوال به نظر من برمیگردد به آنکه واقعیتی که او آفرید تا چه حد زنده بود و تا چه حد امکان بازتولید دارد؟ آثار بزرگ و ماندگار، آثاری هستند که گوهر جان آدمی را میشکافند و از آنجا که این گوهر قرنهاست بوده و خواهد بود و تغییر ماهوی نخواهد داد قرنها بعد هم بارها و بارها در ذهن خواننده بازتولید میشوند. هملتی که من میخوانم هملت، شاهزاده دانمارکی که چند قرن قبل میزیست، نیست. هملتی است که در درون من زنده میشود و مرا به تفکر پیرامون خودم فرامیخواند. به این اعتبار نویسندگان پرزرقوبرقی که اعتبار آنها ناشی از عجایب و خرایق اوضاع زندگیشان یا ابداع تکنیکهایی نوین بدون ارتباط با آن ذهنیات بوده، نویسندگانی که ادبیات را نه برای زندگی بلکه برای ترویج عقیدهای سیاسی برگزیدهاند بهسرعت از یاد تاریخ خواهند رفت. اقبال هیچ نویسندهای به اندازه اقبال نویسندگان شوروی سابق نبوده است. امکانات زندگی آنان بهترین امکانات زندگی آن دوره شوروی بود و در زمان انتشار کتابهایشان، برای به دستآوردن آنها مردم مسکو باید ساعتها در صف میایستادند. اما همین الان که من خواستم مثالی بزنم با اینکه چندتایی از آنها را در جوانی خواندهام و از آنها بسیار لذت بردهام (چون بهنوعی ادبیات- سینما بودند) نام هیچکدام به یادم نیامد. خود «مارکز» هم هیچگاه خود را نویسنده بزرگی نمیدانست. او معتقد بود واقعیاتی را که دیده، نوشته و دیگران نام آن را «رئالیسم جادویی» گذاشتهاند. شاید همین احساس راز ماندگاری او باشد، اگر ماندگار شود!؟ نمیدانم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.