|

درباره بازتاب رسانه‌ای روایت یک بخشش

«گاردین»، ستایش جهانی و باقی قضایا

پژمان موسوی

افکار عمومی جهان روز پنجشنبه روایتی را از ایران خواند که الزاما نیازی به «خواندن» نداشت؛ هر آنچه بود، تصویر بود و تصویر نیز بی «خوانش» متن، به تنهایی برای بازخوانی روایت کافی بود. «سوژه» به اندازه‌ای قدرت «دربرگیری» و «شگفتی» داشت که حتی سردبیران ارشد رسانه‌های مهمی چون گاردین نیز مجاب شوند در روزی که جهان آبستن حوادث مختلفی از انتخابات اوکراین و حوادث ریز و درشت فراوان تا غرق شدن کشتی کره‌ای با چندصد سرنشین بود، تصویری را به‌عنوان «عکس یک» خود برگزینند که بازتاب آن می‌توانست «ستایش جهانی» را برانگیزد. از همین‌رو هم دو فریم از «روایت یک بخششِ» آرش خاموشی انتخاب شد و همان‌طور که انتظارش هم می‌رفت، انتشار آن با بازتاب‌های گسترده‌ای در داخل و خارج از ایران همراه بود. این دو تصویر که یکی لحظه باز کردن طناب‌دار از گردن قاتل عبدالله حسین‌زاده و دیگری در آغوش گرفتن مادران مقتول و قاتل را نشان می‌داد، برای نخستین بار پس از مدت‌ها، روایتی را از ایران به جهان مخابره کرد که نه‌تنها تلخ نبود، که حاوی یک پیام بزرگ اخلاقی برای انسان‌ها در جای جای جهان هم بود. در واقع رسانه‌ها به‌عنوان فراگیرترین و موثرترین نهاد تولید، بازتولید و توزیع «آگاهی» در جهان مدرنِ ارتباطی ما، از این رویداد به بهترین شکل برای ساختن تصویری دیگرگونه از ایران که اتفاقا قابلیت درک و فهم مشترک را هم داشت بهره بردند و یک پیام مهم انسانی با نام «بخشش» را به جهان مخابره کردند. این موضوع وقتی اهمیت مضاعف پیدا می‌کند که ما می‌دانیم جایگاه و نقش رسانه‌ها هیچ‌گاه به آنها اجازه نمی‌دهد که ابزاری خنثی و میانجی‌ای بی‌طرف در ارایه تصویر به حساب آیند زیرا همان‌طور که پیش از این نیز گفته شده است، رسانه‌ها، متکی به زبان و معنا هستند و زبان و معنا نیز در چارچوب گفتمان، همواره متکی به قدرت است. لذا بازنمایی حوادث توسط رسانه‌ها همواره دارای سو‌گیری ایدئولوژیک است و در راستای تضعیف یا تثبیت گفتمان ویژه‌ای گام برمی‌دارد. در اینجا نیز، هم انتخاب سردبیران گاردین و هم انتخاب سایر سردبیران رسانه‌های معتبر دنیا (از جمله برخی رسانه‌های داخلی) برای پوشش گسترده این روایت بخشش، گامی در جهت تثبیت روحیه و گفتمان صلح‌طلبی، بخشش و مدارا، در کنار تضعیف گفتمان‌هایی است که در روزگار ما، باز هم بر خشونت تاکید کرده و گفتمان خشونت را بازتولید و بازنمایی می‌کنند.
افکار عمومی جهان روز پنجشنبه روایتی را از ایران خواند که الزاما نیازی به «خواندن» نداشت؛ هر آنچه بود، تصویر بود و تصویر نیز بی «خوانش» متن، به تنهایی برای بازخوانی روایت کافی بود. «سوژه» به اندازه‌ای قدرت «دربرگیری» و «شگفتی» داشت که حتی سردبیران ارشد رسانه‌های مهمی چون گاردین نیز مجاب شوند در روزی که جهان آبستن حوادث مختلفی از انتخابات اوکراین و حوادث ریز و درشت فراوان تا غرق شدن کشتی کره‌ای با چندصد سرنشین بود، تصویری را به‌عنوان «عکس یک» خود برگزینند که بازتاب آن می‌توانست «ستایش جهانی» را برانگیزد. از همین‌رو هم دو فریم از «روایت یک بخششِ» آرش خاموشی انتخاب شد و همان‌طور که انتظارش هم می‌رفت، انتشار آن با بازتاب‌های گسترده‌ای در داخل و خارج از ایران همراه بود. این دو تصویر که یکی لحظه باز کردن طناب‌دار از گردن قاتل عبدالله حسین‌زاده و دیگری در آغوش گرفتن مادران مقتول و قاتل را نشان می‌داد، برای نخستین بار پس از مدت‌ها، روایتی را از ایران به جهان مخابره کرد که نه‌تنها تلخ نبود، که حاوی یک پیام بزرگ اخلاقی برای انسان‌ها در جای جای جهان هم بود. در واقع رسانه‌ها به‌عنوان فراگیرترین و موثرترین نهاد تولید، بازتولید و توزیع «آگاهی» در جهان مدرنِ ارتباطی ما، از این رویداد به بهترین شکل برای ساختن تصویری دیگرگونه از ایران که اتفاقا قابلیت درک و فهم مشترک را هم داشت بهره بردند و یک پیام مهم انسانی با نام «بخشش» را به جهان مخابره کردند. این موضوع وقتی اهمیت مضاعف پیدا می‌کند که ما می‌دانیم جایگاه و نقش رسانه‌ها هیچ‌گاه به آنها اجازه نمی‌دهد که ابزاری خنثی و میانجی‌ای بی‌طرف در ارایه تصویر به حساب آیند زیرا همان‌طور که پیش از این نیز گفته شده است، رسانه‌ها، متکی به زبان و معنا هستند و زبان و معنا نیز در چارچوب گفتمان، همواره متکی به قدرت است. لذا بازنمایی حوادث توسط رسانه‌ها همواره دارای سو‌گیری ایدئولوژیک است و در راستای تضعیف یا تثبیت گفتمان ویژه‌ای گام برمی‌دارد. در اینجا نیز، هم انتخاب سردبیران گاردین و هم انتخاب سایر سردبیران رسانه‌های معتبر دنیا (از جمله برخی رسانه‌های داخلی) برای پوشش گسترده این روایت بخشش، گامی در جهت تثبیت روحیه و گفتمان صلح‌طلبی، بخشش و مدارا، در کنار تضعیف گفتمان‌هایی است که در روزگار ما، باز هم بر خشونت تاکید کرده و گفتمان خشونت را بازتولید و بازنمایی می‌کنند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.