|

بداهه‌نوازی کنار خیابان

سعید برآبادی





از آخرین دیدارمان پنج‌سال گذشته. اوایل سال88 بود که آنها را در حاشیه بلوار کشاورز ملاقات کردم. ملاقات سردی بود در آن هوای بهاری و چه‌چه پرندگان پارک لاله. سر به مصاحبه نداد آن دیدار. شماره‌ای رد و بدل شد و باقی ایستادن من بود به بداهه‌نوازی چهارنفری آنها از یک ملودی بلوز و شاید هم جاز. اواخر خرداد، پلیس گروهشان را بازداشت کرد و شب بعد از آزادی برای مصاحبه با من تماس گرفتند و همان موقع بود که می‌شد حس کرد، موزیک خیابانی جان به جانش کنند، برآمده از اعتراض است. حالا از آن روزها چهارسال
پر فرازونشیب گذشته، برخورد با گروه‌های موزیک خیابانی کمتر و کمتر شده و تهران مأوای نوازندگان حرفه‌ای که می‌خواهند سلیقه عمومی را در خیابان تلنگری بزنند. آنها هم دیگر بلوار کشاورز نیستند؛ پاتوقشان حالا گاهی کنار «اکسیر» است بالاتر از ونک و گاهی روبه‌روی موزه سینما.
دست‌های مرتعش‌شان روی سیم‌های گیتار می‌خورد و سرمای کم‌جان بهاری رگ‌هایشان را برآماسیده می‌کند. هنوز می‌خوانند و هربار که با آوایی، دهانشان باز می‌شود، بخار ولرمی می‌پاشد بیرون و تصویر عابران را محو می‌کند. کنار خیابان ساز می‌زنند؛ دوگیتار و یک‌سازبادی عجیب و غریب که بعد با ترمپتی طلایی‌رنگ جایگزین می‌شود. چه می‌نوازند؟ خبری از «گل‌ گلدون من»، «یه دیواره» و آهنگ‌های درخواستی نیست، قطعه‌ای است از ریچاردز با اجرایی دستکاری‌شده اما هماهنگ. روزبه می‌گوید: «مردم این آهنگ‌ها را نشنیده‌اند اما بعید نیست که با آن ارتباط برقرار کنند و ما بهانه‌ای باشیم برای اینکه بروند دنبال این نوع موسیقی که کمتر در ایران طرفدار دارد.» مردم با نگاه از هم می‌پرسند که باید به آنها پولی داد یا نه. همه‌شان حرفه‌ای ساز می‌زنند، هر چهارنفر، کارشناسی نوازندگی سازهای جهانی دارند و از قیافه‌شان برمی‌آید که چندان محتاج پول نباشند اما شب نشده، کاور سازهایشان، صدهزارتومانی دشت کرده!
تهران تا به حال این موزیک را تجربه نکرده، مخاطب اگر اهل باشد لابد این آهنگ‌ها را روی تصاویری از فیلم‌های نیویورکی جارموش شنیده و شاید هم پاریس آلن را اینطور تصور کرده. با این همه پایتخت حالا در پرتوی این آهنگ‌های جاز و بلوز، این بداهه‌نوازی‌های شبانه، چهره‌ای دیگر به خود گرفته. چهره‌ای که یاسمن آن را اینطور توصیف می‌کند: «مردم تهران اهل ماهواره هستند و تقریبا موسیقی روز جهان را به اختیار یا اجبار می‌شنوند؛ موسیقی خیابانی درست آنها را با موسیقی مهم آمریکا و خصوصا سیاه‌پوست‌ها آشنا می‌کند که به حال‌وهوای ایرانی‌ها هم نزدیک است. مثلا 30سال قبل شاملو اشعار یک شاعر سیاه‌پوست را ترجمه کرده، یا فرهاد بسیاری از آهنگ‌های این سبک را بازخوانی کرده چون مخاطب ایرانی رنج‌کشیده است و این را در موسیقی جاز و بلوز می‌تواند حس کند.»
بعضی از این نوازنده‌ها حالا برای خودشان بندهایی هم درست کرده‌اند؛ بندهایی که هنوز مجوز نگرفته و شاید هم آدم‌هایش اصلا نخواهند که دنبال این چیزها باشند. مثلا بابک که اهل سازدهنی است و در یکی از همین راسته‌ها، تک‌نوازی می‌کند، می‌گوید: «دو سال پیش قرار شد به نام «کوچه» گروهی راه بیندازیم اما به مشکل برخوردیم، مثلا اینکه اسپانسر نداشتیم. موسسات می‌گفتند دلیلی ندارد آلبوم موسیقی خالی در بین مردم فروش داشته باشد. حتی یکی از استادان که در خیابان صدای ساز گروهمان را شنید، گفت این نوع موسیقی، محل اجرایش همین خیابان‌هاست.»
اردوان اما خاطره خوبی از این خیابان‌ها ندارد، چندباری با شهرداری برای سد معبر سرشاخ شده و چندباری هم... . حالا او از موسیقی خیابانی به سالن‌های ضبط موسیقی رفته اما هنوز دلش تنگ می‌شود برای ساززدن در دمای منهای چنددرجه زمستان‌های تهران. دلش تنگ می‌شود برای عابرانی که در دادن یا ندادن پول به آنها تعلل می‌کردند. از تولد موسیقی خیابانی در تهران می‌گذرد، حالا تهران هم لوکیشن‌هایی دارد شبیه استانبول و پاریس، با نوازندگان جوانی که نه گدا هستند و نه بی‌دانش. موسیقی جدیدی در کف خیابان‌های این شهر با شکل تازه‌ای دوباره دارد متولد می‌شود.




از آخرین دیدارمان پنج‌سال گذشته. اوایل سال88 بود که آنها را در حاشیه بلوار کشاورز ملاقات کردم. ملاقات سردی بود در آن هوای بهاری و چه‌چه پرندگان پارک لاله. سر به مصاحبه نداد آن دیدار. شماره‌ای رد و بدل شد و باقی ایستادن من بود به بداهه‌نوازی چهارنفری آنها از یک ملودی بلوز و شاید هم جاز. اواخر خرداد، پلیس گروهشان را بازداشت کرد و شب بعد از آزادی برای مصاحبه با من تماس گرفتند و همان موقع بود که می‌شد حس کرد، موزیک خیابانی جان به جانش کنند، برآمده از اعتراض است. حالا از آن روزها چهارسال
پر فرازونشیب گذشته، برخورد با گروه‌های موزیک خیابانی کمتر و کمتر شده و تهران مأوای نوازندگان حرفه‌ای که می‌خواهند سلیقه عمومی را در خیابان تلنگری بزنند. آنها هم دیگر بلوار کشاورز نیستند؛ پاتوقشان حالا گاهی کنار «اکسیر» است بالاتر از ونک و گاهی روبه‌روی موزه سینما.
دست‌های مرتعش‌شان روی سیم‌های گیتار می‌خورد و سرمای کم‌جان بهاری رگ‌هایشان را برآماسیده می‌کند. هنوز می‌خوانند و هربار که با آوایی، دهانشان باز می‌شود، بخار ولرمی می‌پاشد بیرون و تصویر عابران را محو می‌کند. کنار خیابان ساز می‌زنند؛ دوگیتار و یک‌سازبادی عجیب و غریب که بعد با ترمپتی طلایی‌رنگ جایگزین می‌شود. چه می‌نوازند؟ خبری از «گل‌ گلدون من»، «یه دیواره» و آهنگ‌های درخواستی نیست، قطعه‌ای است از ریچاردز با اجرایی دستکاری‌شده اما هماهنگ. روزبه می‌گوید: «مردم این آهنگ‌ها را نشنیده‌اند اما بعید نیست که با آن ارتباط برقرار کنند و ما بهانه‌ای باشیم برای اینکه بروند دنبال این نوع موسیقی که کمتر در ایران طرفدار دارد.» مردم با نگاه از هم می‌پرسند که باید به آنها پولی داد یا نه. همه‌شان حرفه‌ای ساز می‌زنند، هر چهارنفر، کارشناسی نوازندگی سازهای جهانی دارند و از قیافه‌شان برمی‌آید که چندان محتاج پول نباشند اما شب نشده، کاور سازهایشان، صدهزارتومانی دشت کرده!
تهران تا به حال این موزیک را تجربه نکرده، مخاطب اگر اهل باشد لابد این آهنگ‌ها را روی تصاویری از فیلم‌های نیویورکی جارموش شنیده و شاید هم پاریس آلن را اینطور تصور کرده. با این همه پایتخت حالا در پرتوی این آهنگ‌های جاز و بلوز، این بداهه‌نوازی‌های شبانه، چهره‌ای دیگر به خود گرفته. چهره‌ای که یاسمن آن را اینطور توصیف می‌کند: «مردم تهران اهل ماهواره هستند و تقریبا موسیقی روز جهان را به اختیار یا اجبار می‌شنوند؛ موسیقی خیابانی درست آنها را با موسیقی مهم آمریکا و خصوصا سیاه‌پوست‌ها آشنا می‌کند که به حال‌وهوای ایرانی‌ها هم نزدیک است. مثلا 30سال قبل شاملو اشعار یک شاعر سیاه‌پوست را ترجمه کرده، یا فرهاد بسیاری از آهنگ‌های این سبک را بازخوانی کرده چون مخاطب ایرانی رنج‌کشیده است و این را در موسیقی جاز و بلوز می‌تواند حس کند.»
بعضی از این نوازنده‌ها حالا برای خودشان بندهایی هم درست کرده‌اند؛ بندهایی که هنوز مجوز نگرفته و شاید هم آدم‌هایش اصلا نخواهند که دنبال این چیزها باشند. مثلا بابک که اهل سازدهنی است و در یکی از همین راسته‌ها، تک‌نوازی می‌کند، می‌گوید: «دو سال پیش قرار شد به نام «کوچه» گروهی راه بیندازیم اما به مشکل برخوردیم، مثلا اینکه اسپانسر نداشتیم. موسسات می‌گفتند دلیلی ندارد آلبوم موسیقی خالی در بین مردم فروش داشته باشد. حتی یکی از استادان که در خیابان صدای ساز گروهمان را شنید، گفت این نوع موسیقی، محل اجرایش همین خیابان‌هاست.»
اردوان اما خاطره خوبی از این خیابان‌ها ندارد، چندباری با شهرداری برای سد معبر سرشاخ شده و چندباری هم... . حالا او از موسیقی خیابانی به سالن‌های ضبط موسیقی رفته اما هنوز دلش تنگ می‌شود برای ساززدن در دمای منهای چنددرجه زمستان‌های تهران. دلش تنگ می‌شود برای عابرانی که در دادن یا ندادن پول به آنها تعلل می‌کردند. از تولد موسیقی خیابانی در تهران می‌گذرد، حالا تهران هم لوکیشن‌هایی دارد شبیه استانبول و پاریس، با نوازندگان جوانی که نه گدا هستند و نه بی‌دانش. موسیقی جدیدی در کف خیابان‌های این شهر با شکل تازه‌ای دوباره دارد متولد می‌شود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.