انقلاب و پس از آن
مصطفی ایزدی/ فعال سیاسی
ایام بزرگداشت مبارزات مردم مسلمان ایران در سالهای 56 و57 که هر ساله، فاصله 12 تا 22بهمن به آن اختصاص مییابد و به اسم دههفجر نامگذاری شده، فرصتی است که علاقهمندان به تاریخ معاصر ایران و تاریخ انقلاب اسلامی میتوانند در چند و چون آن بررسی و اعلام نظر کنند. بدیهی است در 34 سال گذشته حرفها، دیدگاهها و گزارشهای زیادی در موضوع یادشده از طریق رسانههای داخلی و خارجی اعم از مکتوب، مجازی، صوتی و تصویری به مخاطبان گوناگون و در سنین متفاوت منتقل شده است؛ حرفها، دیدگاهها و گزارشاتی که از ناحیه مخالفان و موافقان انقلاب به بیان آمده یا بر کاغذ و وب نشسته است. در این نوشته کوتاه به چند ویژگی از یک انقلاب بزرگ مردمی اشاره میشود تا نسل امروز با دقت بر آن بنگرند و برخی بر پدران خود که یک رویداد مهم و عظیم را رقم زدند، ایراد نگیرند. البته پرسیدن و پاسخ شنیدن، حتی با گرفتن ایراد و اشکال، حق آنان است.
1 - شرایط حاکم بر ایران پس از مشروطه وگرفتاریهای ناشی از وابستگی به حاکمیت اروپا و آمریکا، زمینهساز نوعی از نفرت پنهان در جامعه بود که عیان شدن آن، هر صدا و فریاد و دادخواهی و بهانهای را به کمک میطلبید. هر کسی به هر دلیلی که در رنج بود، به دنبال فریادرسی میگشت. فهرست کردن این دلایل، تصویری روشن از حضور همه اقشار مردم سراسر ایران را در صحنه انقلاب و میدان مبارزه ارایه میکند؛ اسلامگرایی، آزادیخواهی، استقلالطلبی، فقرزدایی، رهایی از استبداد و پیشرفت همه جانبه در ابعاد گوناگون، هر کدام در میان آحاد جامعه از پیر و جوان، روستایی و شهری، زن و مرد، باسواد و بیسواد، فقیر و غنی، خواص و عوام، دیندار و لاییک، لشکری و کشوری، چپی و راستی، فارس و ترک، کرد و لر، عرب و بلوچ و ترکمن و خلاصه هر کسی در هر رنگ و لباسی خواستار تغییرات اساسی در کشور بود که جز با یک انقلاب فراگیر میسر نمیشد. وانگهی رخدادهای انقلابی در کشورهایی که تحت تاثیر اندیشههای مارکسیسم و لنینیسم بودند، بازتابهای پررنگی در میان بخش قابل اعتنایی از جوانان پرشور ایران داشت که آنان را مهیای یک دگرگونی بنیادی میکرد. همه این دلایل و دلایلی دیگر، شخص
مصمم و پر امیدی به نام آیتالله خمینی را به این نتیجه رساند که باید قیام کند و پرچم رهبری مردم را به دست گیرد و عموم مردم را برای مبارزات اسلامی گردآورد. او چنین کرد و پس از 15 سال رژیم شاهنشاهی را با همراهی ملت ایران برانداخت. کسانی که امروزه از چرایی پیگیری انقلاب توسط نسل ما سوال میکنند، اگر خودشان در آن زمان حضور داشتند و جزو یکی از افراد ذکر شده بودند، بدون شک در انقلاب سال 57 ایفای نقش میکردند و حداقل در تظاهرات خیابانی علیه شاه و آمریکا و دیگر همپیمانان دربار شعار میدادند.
2- انقلاب اسلامی، معادله حاکمیتی چندصد ساله در ایران را به هم ریخت و طرحی را عرضه کرد که بر اساس آن حاکمیت جز با آرای قاطبه مردم شکل نمیگیرد. در قانون اساسی، مردم همهجا حضور دارند و اگر کسانی خواستند به شیوهای غیر از انتخابات فراگیر، مستقیم یا غیرمستقیم، موضعی از مواضع مهم حاکمیت را در اختیار داشته باشند کوچکترین اعتبار قانونی و شرعی ندارند؛...
البته مواضعی که در قانون اساسی، رسیدن به آنها مراجعه به آرای عمومی را میطلبد. پیش از آن، عناصری در چکاد مدیریت مینشستند که کودتاگر بودند یا ولیعهد. هر یک از این دو، در نظر مردم ایران در زمانه ارزشمندی آزادی و شهروندی، بسیار ناپسند و غیرقابل قبول بود. در جهان سوم، چه در گذشته، چه در حال و البته در آینده، هریک از این دو شیوه دستیابی به قله حاکمیت با زور همراه بوده و اگر برای مدتی کوتاه جواب میداد، در درازمدت، مردم جواب آن را میدادند. انقلاب اسلامی در ایران که به رهبری امام خمینی به نتیجه رسید و نیز رخدادهای دو، سه سال اخیر در سودان، مصر، لیبی، سوریه، بحرین و جاهای دیگر گویای این واقعیت است که ملتها در زمانه ما جز به اعتبار رای خود در سرنوشت خویش، نمیاندیشند و ملت ایران نیز همین گونه بوده و هستند. 3 - ایران پس از انقلاب، گرفتاریهای زیادی داشت. به یقین دولتها و قدرتهایی که بر اثر وقوع انقلاب اسلامی در ایران ضربه خورده و منافعشان را از دست داده بودند، برای برخورد با نظام جدید، شروع به یارگیری کردند از طرفی، برخی سوءتدبیرها، اختلافات ناشی از رودررویی ادارات سنتی و نهادهای انقلابی، فرصت رسیدگی به امور
دیپلماتیک را از دست رهبران و مسوولان خارج کرده بود. همه اینها را اضافه کنید به روحیه توسعهطلبی همسایه غربی ایران که از گذشتههای نه چندان دور هوای الحاق خوزستان به عراق را داشت و جنگ خانمانسوزی را علیه ایران اسلامی به راه انداخته بود. در چنان شرایط سخت بسیاری از محدودیتها بر مردم تحمیل شد که نمیتوان گناه آن را به گردن اصل انقلاب انداخت چرا که انقلاب اجتنابناپذیر بود. سالها گذشت، جنگ تحمیلی پایان یافت، مخالفان مسلح انقلاب، در یک تنگنای شدید ایران را ترک کرده بودند اما متاسفانه برخی از محدودیتهای زمان جنگ و اختلافات داخلی همچنان پابرجا ماند. در این صورت نیروهای انقلابی چه میتوانستند انجام بدهند و چه مسوولیتی بر دوش آنان سنگینی میکرد؟ پاسخ این پرسشها نیازمند بررسی جداگانهای است که باید فرصت آن فراهم شود. 4- 34 سال از پیروزی انقلاب اسلامی در ایران میگذرد. ضروری است که بدانیم در کجا ایستادهایم؟ این ضرورت نه امسال که در همه سالهای پیشین نیز وجود داشت. واقعیت این است که انقلاب اسلامی به برخی از اهداف، برنامهها، شعارها و وعدههای خود نرسید. این واقعیت، عدهای از دلسوزان دوران مبارزه را واداشت تا
درپی اصلاح برآیند و به احیای اهداف تحقق نیافته برخیزند و به ویژه مواد بر زمین مانده قانون اساسی را به اجرا درآورند. اگرچه این عده با چالشهای عدیدهای روبهرو شدند اما همچنان چراغ امیدشان روشن است تا با پشتوانه مردمی، مسیرهای نارفته را بروند و آنچه در سالهای بین 42 تا 57 به دنبالش بودند را به مدد الهی تحقق بخشند.
ایام بزرگداشت مبارزات مردم مسلمان ایران در سالهای 56 و57 که هر ساله، فاصله 12 تا 22بهمن به آن اختصاص مییابد و به اسم دههفجر نامگذاری شده، فرصتی است که علاقهمندان به تاریخ معاصر ایران و تاریخ انقلاب اسلامی میتوانند در چند و چون آن بررسی و اعلام نظر کنند. بدیهی است در 34 سال گذشته حرفها، دیدگاهها و گزارشهای زیادی در موضوع یادشده از طریق رسانههای داخلی و خارجی اعم از مکتوب، مجازی، صوتی و تصویری به مخاطبان گوناگون و در سنین متفاوت منتقل شده است؛ حرفها، دیدگاهها و گزارشاتی که از ناحیه مخالفان و موافقان انقلاب به بیان آمده یا بر کاغذ و وب نشسته است. در این نوشته کوتاه به چند ویژگی از یک انقلاب بزرگ مردمی اشاره میشود تا نسل امروز با دقت بر آن بنگرند و برخی بر پدران خود که یک رویداد مهم و عظیم را رقم زدند، ایراد نگیرند. البته پرسیدن و پاسخ شنیدن، حتی با گرفتن ایراد و اشکال، حق آنان است.
1 - شرایط حاکم بر ایران پس از مشروطه وگرفتاریهای ناشی از وابستگی به حاکمیت اروپا و آمریکا، زمینهساز نوعی از نفرت پنهان در جامعه بود که عیان شدن آن، هر صدا و فریاد و دادخواهی و بهانهای را به کمک میطلبید. هر کسی به هر دلیلی که در رنج بود، به دنبال فریادرسی میگشت. فهرست کردن این دلایل، تصویری روشن از حضور همه اقشار مردم سراسر ایران را در صحنه انقلاب و میدان مبارزه ارایه میکند؛ اسلامگرایی، آزادیخواهی، استقلالطلبی، فقرزدایی، رهایی از استبداد و پیشرفت همه جانبه در ابعاد گوناگون، هر کدام در میان آحاد جامعه از پیر و جوان، روستایی و شهری، زن و مرد، باسواد و بیسواد، فقیر و غنی، خواص و عوام، دیندار و لاییک، لشکری و کشوری، چپی و راستی، فارس و ترک، کرد و لر، عرب و بلوچ و ترکمن و خلاصه هر کسی در هر رنگ و لباسی خواستار تغییرات اساسی در کشور بود که جز با یک انقلاب فراگیر میسر نمیشد. وانگهی رخدادهای انقلابی در کشورهایی که تحت تاثیر اندیشههای مارکسیسم و لنینیسم بودند، بازتابهای پررنگی در میان بخش قابل اعتنایی از جوانان پرشور ایران داشت که آنان را مهیای یک دگرگونی بنیادی میکرد. همه این دلایل و دلایلی دیگر، شخص
مصمم و پر امیدی به نام آیتالله خمینی را به این نتیجه رساند که باید قیام کند و پرچم رهبری مردم را به دست گیرد و عموم مردم را برای مبارزات اسلامی گردآورد. او چنین کرد و پس از 15 سال رژیم شاهنشاهی را با همراهی ملت ایران برانداخت. کسانی که امروزه از چرایی پیگیری انقلاب توسط نسل ما سوال میکنند، اگر خودشان در آن زمان حضور داشتند و جزو یکی از افراد ذکر شده بودند، بدون شک در انقلاب سال 57 ایفای نقش میکردند و حداقل در تظاهرات خیابانی علیه شاه و آمریکا و دیگر همپیمانان دربار شعار میدادند.
2- انقلاب اسلامی، معادله حاکمیتی چندصد ساله در ایران را به هم ریخت و طرحی را عرضه کرد که بر اساس آن حاکمیت جز با آرای قاطبه مردم شکل نمیگیرد. در قانون اساسی، مردم همهجا حضور دارند و اگر کسانی خواستند به شیوهای غیر از انتخابات فراگیر، مستقیم یا غیرمستقیم، موضعی از مواضع مهم حاکمیت را در اختیار داشته باشند کوچکترین اعتبار قانونی و شرعی ندارند؛...
البته مواضعی که در قانون اساسی، رسیدن به آنها مراجعه به آرای عمومی را میطلبد. پیش از آن، عناصری در چکاد مدیریت مینشستند که کودتاگر بودند یا ولیعهد. هر یک از این دو، در نظر مردم ایران در زمانه ارزشمندی آزادی و شهروندی، بسیار ناپسند و غیرقابل قبول بود. در جهان سوم، چه در گذشته، چه در حال و البته در آینده، هریک از این دو شیوه دستیابی به قله حاکمیت با زور همراه بوده و اگر برای مدتی کوتاه جواب میداد، در درازمدت، مردم جواب آن را میدادند. انقلاب اسلامی در ایران که به رهبری امام خمینی به نتیجه رسید و نیز رخدادهای دو، سه سال اخیر در سودان، مصر، لیبی، سوریه، بحرین و جاهای دیگر گویای این واقعیت است که ملتها در زمانه ما جز به اعتبار رای خود در سرنوشت خویش، نمیاندیشند و ملت ایران نیز همین گونه بوده و هستند. 3 - ایران پس از انقلاب، گرفتاریهای زیادی داشت. به یقین دولتها و قدرتهایی که بر اثر وقوع انقلاب اسلامی در ایران ضربه خورده و منافعشان را از دست داده بودند، برای برخورد با نظام جدید، شروع به یارگیری کردند از طرفی، برخی سوءتدبیرها، اختلافات ناشی از رودررویی ادارات سنتی و نهادهای انقلابی، فرصت رسیدگی به امور
دیپلماتیک را از دست رهبران و مسوولان خارج کرده بود. همه اینها را اضافه کنید به روحیه توسعهطلبی همسایه غربی ایران که از گذشتههای نه چندان دور هوای الحاق خوزستان به عراق را داشت و جنگ خانمانسوزی را علیه ایران اسلامی به راه انداخته بود. در چنان شرایط سخت بسیاری از محدودیتها بر مردم تحمیل شد که نمیتوان گناه آن را به گردن اصل انقلاب انداخت چرا که انقلاب اجتنابناپذیر بود. سالها گذشت، جنگ تحمیلی پایان یافت، مخالفان مسلح انقلاب، در یک تنگنای شدید ایران را ترک کرده بودند اما متاسفانه برخی از محدودیتهای زمان جنگ و اختلافات داخلی همچنان پابرجا ماند. در این صورت نیروهای انقلابی چه میتوانستند انجام بدهند و چه مسوولیتی بر دوش آنان سنگینی میکرد؟ پاسخ این پرسشها نیازمند بررسی جداگانهای است که باید فرصت آن فراهم شود. 4- 34 سال از پیروزی انقلاب اسلامی در ایران میگذرد. ضروری است که بدانیم در کجا ایستادهایم؟ این ضرورت نه امسال که در همه سالهای پیشین نیز وجود داشت. واقعیت این است که انقلاب اسلامی به برخی از اهداف، برنامهها، شعارها و وعدههای خود نرسید. این واقعیت، عدهای از دلسوزان دوران مبارزه را واداشت تا
درپی اصلاح برآیند و به احیای اهداف تحقق نیافته برخیزند و به ویژه مواد بر زمین مانده قانون اساسی را به اجرا درآورند. اگرچه این عده با چالشهای عدیدهای روبهرو شدند اما همچنان چراغ امیدشان روشن است تا با پشتوانه مردمی، مسیرهای نارفته را بروند و آنچه در سالهای بین 42 تا 57 به دنبالش بودند را به مدد الهی تحقق بخشند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.