|

درباره دانای بی‌نظیر «محمود عبادیان»

یگانگی جهان در کنار تضاد و تغییر

احمد محیط طباطبایی

سعادت نخستین دیدار با دکتر محمود عبادیان در سال‌های نخست دهه 60 نصیبم شد و از همان نخستین دیدار، حس کردم با انسانی متفاوت آشنا شده‌ام؛ انسانی فرهیخته که برای اثبات والایی خود نیازی به فریادکشیدن و به خود فراخواندن نداشت. دانایی که کم می‌گفت و در گوشه می‌نشست؛ ولی چون دهان می‌گشود همه با گوش دل به شنیدن می‌نشستند و آنجا که می‌نشست- که معمولا گوشه‌ای از اتاق بود- ناگهان والاترین جای مجلس می‌شد. چیزی از بزرگان گذشته در او بود و هاله‌ای از اندیشه‌های هنوز نیامده. همزمان روستازاده‌ای دانشمند بود و استادی مشاهده‌گر؛ جهاندیده‌ای بود که از هر گوشه جهان گلی از دانایی چیده و با خود به نشست‌های دوستان می‌آورد. لبخندی هوشمندانه داشت که به آسانی قابل تفسیر نبود، اما پر بود از کلام و این بخشی بود از طنز پخته، خلاصه و پرمحتوای او که عبادیان فیلسوف پس آن نشسته بود و میان همه کسانی که می‌شناسم هیچ‌کس را در حد او شایسته اینکه فیلسوف خوانده شود ندیده بودم. دکتر عبادیان زیاد خوانده بود، دانش او عمیق و پرتنوع بود؛ و نگاهی داشت کل‌نگر که تفسیرهای خشک و یکسونگر را بر نمی‌تابید. او در کنار آشنایی عمیق با همه مکاتب اندیشه و فلسفه، تسلطی استادانه به فلسفه هگل و دیالکتیک و تفسیرهای گوناگون آن داشت. این تسلط به حدی بود که گزافه نیست اگر بگویم خود او نیز مفسری فروتن از این ساحت بلند شناخت، فلسفه و روش‌شناسی به شمار می‌آمد. دکتر عبادیان فیلسوف بود؛ اما علایقش به فلسفه ختم نمی‌شد. وقتی در مجلسی می‌نشست که سخن از عصب‌پژوهی و مسایلی چون شناخت، عواطف و حافظه و مبانی آنها در مغز انسان بود نیز؛ همیشه در کنار دقتی که با آن به گفته‌ها گوش می‌سپرد، نقطه‌نظری درست و کامل‌کننده نیز ارایه می‌داد. به همین سان بود وقتی در مجلسی می‌نشست که سخن از شعر بود من همچون جمع دیگری از دوستان سعادت همنشینی با او را در مجالسی که نحله‌های گوناگونی از دانش و هنر موضوع اصلی بحث در آنها بود داشته‌ام و... همیشه از او آموخته‌ام. رفتن او سفر یک بزرگمرد راستین بود و پس از او تنها مرثیه‌ای که می‌توان خواند این است: از شمار خرد هزاران بیش. او در کنار گستره دانش و ژرفای نگاهش، عمیقا انسان بود و عاشقانه تلاش در رشد بخشیدن به انسان‌ها داشت.
سعادت نخستین دیدار با دکتر محمود عبادیان در سال‌های نخست دهه 60 نصیبم شد و از همان نخستین دیدار، حس کردم با انسانی متفاوت آشنا شده‌ام؛ انسانی فرهیخته که برای اثبات والایی خود نیازی به فریادکشیدن و به خود فراخواندن نداشت. دانایی که کم می‌گفت و در گوشه می‌نشست؛ ولی چون دهان می‌گشود همه با گوش دل به شنیدن می‌نشستند و آنجا که می‌نشست- که معمولا گوشه‌ای از اتاق بود- ناگهان والاترین جای مجلس می‌شد. چیزی از بزرگان گذشته در او بود و هاله‌ای از اندیشه‌های هنوز نیامده. همزمان روستازاده‌ای دانشمند بود و استادی مشاهده‌گر؛ جهاندیده‌ای بود که از هر گوشه جهان گلی از دانایی چیده و با خود به نشست‌های دوستان می‌آورد. لبخندی هوشمندانه داشت که به آسانی قابل تفسیر نبود، اما پر بود از کلام و این بخشی بود از طنز پخته، خلاصه و پرمحتوای او که عبادیان فیلسوف پس آن نشسته بود و میان همه کسانی که می‌شناسم هیچ‌کس را در حد او شایسته اینکه فیلسوف خوانده شود ندیده بودم. دکتر عبادیان زیاد خوانده بود، دانش او عمیق و پرتنوع بود؛ و نگاهی داشت کل‌نگر که تفسیرهای خشک و یکسونگر را بر نمی‌تابید. او در کنار آشنایی عمیق با همه مکاتب اندیشه و فلسفه، تسلطی استادانه به فلسفه هگل و دیالکتیک و تفسیرهای گوناگون آن داشت. این تسلط به حدی بود که گزافه نیست اگر بگویم خود او نیز مفسری فروتن از این ساحت بلند شناخت، فلسفه و روش‌شناسی به شمار می‌آمد. دکتر عبادیان فیلسوف بود؛ اما علایقش به فلسفه ختم نمی‌شد. وقتی در مجلسی می‌نشست که سخن از عصب‌پژوهی و مسایلی چون شناخت، عواطف و حافظه و مبانی آنها در مغز انسان بود نیز؛ همیشه در کنار دقتی که با آن به گفته‌ها گوش می‌سپرد، نقطه‌نظری درست و کامل‌کننده نیز ارایه می‌داد. به همین سان بود وقتی در مجلسی می‌نشست که سخن از شعر بود من همچون جمع دیگری از دوستان سعادت همنشینی با او را در مجالسی که نحله‌های گوناگونی از دانش و هنر موضوع اصلی بحث در آنها بود داشته‌ام و... همیشه از او آموخته‌ام. رفتن او سفر یک بزرگمرد راستین بود و پس از او تنها مرثیه‌ای که می‌توان خواند این است: از شمار خرد هزاران بیش. او در کنار گستره دانش و ژرفای نگاهش، عمیقا انسان بود و عاشقانه تلاش در رشد بخشیدن به انسان‌ها داشت.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.