|

یادی از پیشگام زمین شناسی ایران

عباس اسماعیلی . زمین شناس

در باریکه راه رج صندلی‌های کلاس درس قدم می‌زد. روز نخست شروع ترم پاییزه. مثل همیشه آشنایی با دانشجو. به نوبت می‌پرسد:
دانشجو با صدای لرزان ولی پر از امید شروع کرد:
- محمد قویدل، از سیوکی‌الله باد
- سیوکی کجاست؟
- سیوکی، تربت‌حیدریه، مشهد، استاد...
مرد به دانشجو نگاه می‌کرد و با خود فکر می‌کرد چقدر این سرزمین ناشناس است. مرد روی تخته‌سیاه نوشت: «زمین‌شناسی ایران». با خود در این فکر بود که از این دسته 25نفره چند قهرمان‌ زاده می‌شود. در این معنی قهرمان کسی است که آیین سجاده و دعا را می‌داند. آب و علف را می‌شناسد. باور دارد که مسوول است با فقر بجنگد. قهرمان یعنی عباس افشار حرب که از یدالله سحابی، زاییده می‌شود تا درگردنه مزدوران در راه سرخس به مشهد، میدان گازی کشف کند. سر آن ندارم که از دانشجوی گمنامی بگویم که در سرزمین دشمن، انتفاضه به جا می‌آورد. سنگ بر شیشه انتشارات پنگوئن. دکتر یدالله سحابی با مدرک دکتری زمین‌شناسی از دانشگاه لیل فرانسه در 31سالگی به ایران بازگشت.از همین نخست وقتی که دانشجوی ترم پنج‌زمین‌شناسی هستی، خود را مسوول کائنات می‌دانی. وقتی دختر رحمان از یک تب دو ساعته می‌میرد تو دوباره خود را مسوول می‌دانی. دکتر یدالله سحابی در میان جامعه زمین‌شناسان ایران زیاد شناخته‌شده نیست؛ سنتی دیرپا در سرزمینی که هیچ‌گاه خلف و سلف به یاد آورده نمی‌شوند. بیم از آن داریم که قدر ما دانسته نشود! زمین‌شناسی پس از صدواندی‌سال در این سرزمین که حافظه تاریخی ضعیفی دارد، هنوز نوزاده‌ای است که چهار‌دست‌وپا راه می‌رود. در واحدهای درسی فوق‌لیسانس چینه‌شناسی و فسیل‌شناسی در درس تکامل موجودات زنده از کتاب «خلقت انسان» یدالله سحابی حتی نامی نیز برده نمی‌شود. مگر می‌شود که هم زمین‌شناسی بلد باشی و هم قرآن! از دانشگاه لیل تا معادن زغال‌سنگ کراکوی لهستان و کتاب چالش برانگیز «خلقت انسان» نوع نگاه خاص یدالله سحابی به هستی، خدا و جامعه را نشان می‌دهد؛ نگاهی که در ادبیات بسیجی، خیلی خودمانی به آن می‌گوییم: «بچه مسلمان.»یدالله سحابی در این معنای عام از «پیشکسوتانی بود که با جرات تلاش کرد مباحث دینی را با پیشرفت‌های علوم روز نزدیک کند تا به‌این‌وسیله نسل جوان را به دین علاقه‌مند کند.»مثال‌هایی که دکتر سحابی در کتاب خود از کلام خداوند ذکر می‌کند نشانه تسلط بینابینی او به علوم طبیعی و علوم قرآنی است. بی‌تردید این نیاز آن دوران بوده که وی بدان جهد کرده است. قدری دورتر در زمان مصدق از پایه‌گذاران بخش اکتشاف و استخراج شرکت نفت می‌شود. در اتوبان تهران- قزوین چشم در چشم جاده راه می‌روم، از کنار سیمان آبیک گذر می‌کنم و به یاد نمی‌آورم که با خود فکر کرده باشم، که تعیین مکان این کارخانه را یدالله سحابی انجام داده باشد. سحابی امروز در میان ما نیست و حتی روستاییانی که به آب رسیدن قنات قریه آیینه‌ورزان در جاده تهران- فیروزکوه و قنات بزرگ کرمانشاه را بزرگ‌ترین حادثه تاریخ زندگی‌شان می‌دانند. در معنایی شاعرانه شاید زمین‌های چغندر قند بروجرد، تربت حیدریه، مرودشت و همدان هنوز مردی را به یاد دارند که رویایش سرزمینی بود که آباد باشد. مردمانش نان داشته باشند تا ایمان نیز هم.
در باریکه راه رج صندلی‌های کلاس درس قدم می‌زد. روز نخست شروع ترم پاییزه. مثل همیشه آشنایی با دانشجو. به نوبت می‌پرسد:
دانشجو با صدای لرزان ولی پر از امید شروع کرد:
- محمد قویدل، از سیوکی‌الله باد
- سیوکی کجاست؟
- سیوکی، تربت‌حیدریه، مشهد، استاد...
مرد به دانشجو نگاه می‌کرد و با خود فکر می‌کرد چقدر این سرزمین ناشناس است. مرد روی تخته‌سیاه نوشت: «زمین‌شناسی ایران». با خود در این فکر بود که از این دسته 25نفره چند قهرمان‌ زاده می‌شود. در این معنی قهرمان کسی است که آیین سجاده و دعا را می‌داند. آب و علف را می‌شناسد. باور دارد که مسوول است با فقر بجنگد. قهرمان یعنی عباس افشار حرب که از یدالله سحابی، زاییده می‌شود تا درگردنه مزدوران در راه سرخس به مشهد، میدان گازی کشف کند. سر آن ندارم که از دانشجوی گمنامی بگویم که در سرزمین دشمن، انتفاضه به جا می‌آورد. سنگ بر شیشه انتشارات پنگوئن. دکتر یدالله سحابی با مدرک دکتری زمین‌شناسی از دانشگاه لیل فرانسه در 31سالگی به ایران بازگشت.از همین نخست وقتی که دانشجوی ترم پنج‌زمین‌شناسی هستی، خود را مسوول کائنات می‌دانی. وقتی دختر رحمان از یک تب دو ساعته می‌میرد تو دوباره خود را مسوول می‌دانی. دکتر یدالله سحابی در میان جامعه زمین‌شناسان ایران زیاد شناخته‌شده نیست؛ سنتی دیرپا در سرزمینی که هیچ‌گاه خلف و سلف به یاد آورده نمی‌شوند. بیم از آن داریم که قدر ما دانسته نشود! زمین‌شناسی پس از صدواندی‌سال در این سرزمین که حافظه تاریخی ضعیفی دارد، هنوز نوزاده‌ای است که چهار‌دست‌وپا راه می‌رود. در واحدهای درسی فوق‌لیسانس چینه‌شناسی و فسیل‌شناسی در درس تکامل موجودات زنده از کتاب «خلقت انسان» یدالله سحابی حتی نامی نیز برده نمی‌شود. مگر می‌شود که هم زمین‌شناسی بلد باشی و هم قرآن! از دانشگاه لیل تا معادن زغال‌سنگ کراکوی لهستان و کتاب چالش برانگیز «خلقت انسان» نوع نگاه خاص یدالله سحابی به هستی، خدا و جامعه را نشان می‌دهد؛ نگاهی که در ادبیات بسیجی، خیلی خودمانی به آن می‌گوییم: «بچه مسلمان.»یدالله سحابی در این معنای عام از «پیشکسوتانی بود که با جرات تلاش کرد مباحث دینی را با پیشرفت‌های علوم روز نزدیک کند تا به‌این‌وسیله نسل جوان را به دین علاقه‌مند کند.»مثال‌هایی که دکتر سحابی در کتاب خود از کلام خداوند ذکر می‌کند نشانه تسلط بینابینی او به علوم طبیعی و علوم قرآنی است. بی‌تردید این نیاز آن دوران بوده که وی بدان جهد کرده است. قدری دورتر در زمان مصدق از پایه‌گذاران بخش اکتشاف و استخراج شرکت نفت می‌شود. در اتوبان تهران- قزوین چشم در چشم جاده راه می‌روم، از کنار سیمان آبیک گذر می‌کنم و به یاد نمی‌آورم که با خود فکر کرده باشم، که تعیین مکان این کارخانه را یدالله سحابی انجام داده باشد. سحابی امروز در میان ما نیست و حتی روستاییانی که به آب رسیدن قنات قریه آیینه‌ورزان در جاده تهران- فیروزکوه و قنات بزرگ کرمانشاه را بزرگ‌ترین حادثه تاریخ زندگی‌شان می‌دانند. در معنایی شاعرانه شاید زمین‌های چغندر قند بروجرد، تربت حیدریه، مرودشت و همدان هنوز مردی را به یاد دارند که رویایش سرزمینی بود که آباد باشد. مردمانش نان داشته باشند تا ایمان نیز هم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.