|

تهران- باکو شروعی مجدد

اصغر فارسی . کارشناس روسیه و قفقاز

سفر «الهام علی‌اف» رییس‌جمهوری آذربایجان به ایران زمانی انجام می‌گیرد که اوضاع و شرایط جاری (مسایل سیاسی و منطقه‌ای و بین‌المللی) و همچنین موقعیت خاص ایران، آن را حایز اهمیت می‌کند.
سفر رسمی «الهام علی‌اف» به تهران که به‌دنبال ملاقات بسیار مهم و صمیمانه روسای جمهوری دو کشور در بهمن‌ماه سال 1392 در «داووس» سوییس و در پی پیش‌آمدن فضای جدید در روابط دو کشور رقم خورد، سرآغازی بر عزم مسوولان و دولتمردان دو کشور برای توسعه و تحکیم مناسبات پایدار محسوب می‌شود.
در حال حاضر و پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی و کسب استقلال باکو در سال 1991، ایران و جمهوری آذربایجان از مهم‌ترین همسایگان یکدیگر هستند.
جمهوری‌اسلامی‌ایران و جمهوری آذربایجان در همه زمینه‌ها، چه به‌صورت دوجانبه و چه به‌صورت منطقه‌ای و چه در سطح بین‌الملل با هم همکاری می‌کنند و این همکاری‌ها، هم به نفع مردم دو کشور و هم به نفع امنیت منطقه است.
عضویت دو کشور در سازمان کنفرانس اسلامی، سازمان همکاری‌های اقتصادی (اکو) و همچنین همکاری‌های دوکشور در زمینه تعیین رژیم حقوقی دریای خزر، مبارزه با تروریسم و افراط‌گرایی، مبارزه با قاچاق و ترانزیت موادمخدر و حفظ محیط‌زیست و همچنین همکاری و تعامل به‌صورت نشست سه‌جانبه با وزرای‌خارجه سه‌کشور ایران و آذربایجان و ترکیه که نشست‌های مثبتی در نخجوان و اخیرا در شهر «وان» ترکیه برگزار و بیانیه مشترکی هم صادر شد، در زمره مباحث اساسی و حیاتی‌ای است که دوکشور همسایه را به لزوم گسترش روابط و مناسبات در همه زمینه‌ها ترغیب و تشویق می‌کند.
تلاش برای تامین امنیت پهنه آبی خزر و مخالفت قاطعانه با بازکردن پای قدرت‌های فرامنطقه‌ای به این حوزه مهم جغرافیایی- سیاسی، از دیگر زمینه‌های همکاری‌های تهران و باکوست.
آنها باید بر ضرورت حل‌وفصل مسایل این پهنه آبی توسط کشورهای ساحلی تاکید و بر ضرورت تعهد کشورهای ذی‌نفع به صیانت از محیط‌زیست مناطق ساحلی مشترک نیز پافشاری کنند. لازم به یادآوری است در این راستا، «ولادیمیر پوتین»، رییس‌جمهوری روسیه در نشست روسیه و اتحادیه اروپا در ماه ژوئن ۲۰۱۲ در شهر «سنت‌پترزبورگ»، به تصمیم برخی کشورهای ساحلی خزر برای ساخت خط لوله موسوم به «ترانس خزر» شدیدا اعتراض کرد، اما برخی از کشورها تاکید کرده‌اند که احداث این خط لوله در محدوده مرزی این کشورها انجام می‌گیرد و حق قانونی آنهاست.
کشور همسایه ما آذربایجان، به خوبی به این مساله وقوف دارد که ایران، کشوری بزرگ و قدرتمند در منطقه حساس خاورمیانه است و علاوه بر اینکه، بازیگر و قدرت اول منطقه است و از اوراسیا تا خاورمیانه را تحت‌تاثیر خودش قرار داده، می‌تواند به‌عنوان یک میانجی بی‌طرف در حل‌وفصل مناقشه «قره‌باغ» اثرگذار باشد. همچنین واقف است که سرچشمه‌های معنوی مردم آذربایجان در ایران قرار دارد و این همگرایی چندسویه می‌تواند در زمینه رشد و توسعه اقتصادی و زیرساخت‌های آذربایجان و انتقال فناوری‌های نوین موثر باشد.
در زمینه گردشگری، تعداد زیادی از مردم دو کشور برای سفرهای زیارتی و سیاحتی به خاک یکدیگر می‌روند و می‌آیند و مرزنشینان هر دو سوی مرز، با استفاده از تجارت چمدانی، کسب درآمد می‌کنند. جمهوری‌اسلامی‌ایران، پیوسته از زمان فروپاشی شوروی و استقلال آذربایجان و همچنین مناقشه «قره‌باغ» توجه و اهتمام ویژه‌ای برای یاری‌رساندن به آوارگان و جنگ‌زدگان آنها از خود نشان داده و امروزه نیز کشورمان با لحاظ تمامی اشتراکات عمیق و حسن همجواری، با لغو روادید یکطرفه، امکان تسهیلات لازم برای سفری راحت برای اتباع آذری را فراهم کرده تا آنان با آرامش خاطر به ایران سفر کرده و از امکانات بهداشتی و درمانی کشورمان به سهولت استفاده کنند.
دولت الهام علی‌اف از اولین دولت‌هایی بود که اقدام به ارسال پیام تبریک برای انتخاب حسن روحانی به‌عنوان رییس‌جمهوری منتخب کرد. امروز در دولت تدبیر و امید، دوره جدیدی از روابط تهران- باکو آغاز شده است و انتظار می‌رود رابطه ایران و جمهوری آذربایجان در مسیر منافع متقابل، به نحوی تنظیم شود که حاصل آن،
برد- برد در تمامی سطوح روابط باشد.
در روابط ایران و جمهوری آذربایجان، عبور از ذهنیت‌ها و آشتی با گذشته و کاهش فاصله سیاست‌های اعلامی با اعمالی، می‌تواند مهم‌ترین عامل در مسیر نهادینه‌شدن تعامل راهبردی دو کشور باشد.
اشتراکات عمیق تاریخی، فرهنگی و مذهبی باید بهترین عامل استحکام روابط اقتصادی و سیاسی باشد و آن را به گونه‌ای نهادینه کند که از تحولات گذرا تاثیر نپذیرد.
سفر علی‌اف به تهران، ضمن ایجاد گشایش‌های جدید در حوزه مبادلات فرهنگی، علمی و گردشگری می‌تواند گسترش همکاری‌های مشترک تجاری و اقتصادی دوکشور را نیز در پی داشته باشد.
آذربایجان و ایران، ظرفیت‌های مکملی دارند که می‌تواند در راه توسعه فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی هر دو کشور به‌کار گرفته شود. در نهایت، می‌توان گفت که تحولات پرشتاب معادلات بین‌المللی و منطقه‌ای و روی‌کارآمدن دولت جدید در ایران با نگاه تعامل بیشتر و بهتر با جهان از یک‌سو و آگاهی عمیق باکو از پتانسیل‌های این وضعیت برای تعامل و توسعه مناسبات مشترک برای تامین منافع متقابل، افق‌های جدید همکاری را پیش‌روی دو کشور همسایه گشوده است.
سفر «الهام علی‌اف» رییس‌جمهوری آذربایجان به ایران زمانی انجام می‌گیرد که اوضاع و شرایط جاری (مسایل سیاسی و منطقه‌ای و بین‌المللی) و همچنین موقعیت خاص ایران، آن را حایز اهمیت می‌کند.
سفر رسمی «الهام علی‌اف» به تهران که به‌دنبال ملاقات بسیار مهم و صمیمانه روسای جمهوری دو کشور در بهمن‌ماه سال 1392 در «داووس» سوییس و در پی پیش‌آمدن فضای جدید در روابط دو کشور رقم خورد، سرآغازی بر عزم مسوولان و دولتمردان دو کشور برای توسعه و تحکیم مناسبات پایدار محسوب می‌شود.
در حال حاضر و پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی و کسب استقلال باکو در سال 1991، ایران و جمهوری آذربایجان از مهم‌ترین همسایگان یکدیگر هستند.
جمهوری‌اسلامی‌ایران و جمهوری آذربایجان در همه زمینه‌ها، چه به‌صورت دوجانبه و چه به‌صورت منطقه‌ای و چه در سطح بین‌الملل با هم همکاری می‌کنند و این همکاری‌ها، هم به نفع مردم دو کشور و هم به نفع امنیت منطقه است.
عضویت دو کشور در سازمان کنفرانس اسلامی، سازمان همکاری‌های اقتصادی (اکو) و همچنین همکاری‌های دوکشور در زمینه تعیین رژیم حقوقی دریای خزر، مبارزه با تروریسم و افراط‌گرایی، مبارزه با قاچاق و ترانزیت موادمخدر و حفظ محیط‌زیست و همچنین همکاری و تعامل به‌صورت نشست سه‌جانبه با وزرای‌خارجه سه‌کشور ایران و آذربایجان و ترکیه که نشست‌های مثبتی در نخجوان و اخیرا در شهر «وان» ترکیه برگزار و بیانیه مشترکی هم صادر شد، در زمره مباحث اساسی و حیاتی‌ای است که دوکشور همسایه را به لزوم گسترش روابط و مناسبات در همه زمینه‌ها ترغیب و تشویق می‌کند.
تلاش برای تامین امنیت پهنه آبی خزر و مخالفت قاطعانه با بازکردن پای قدرت‌های فرامنطقه‌ای به این حوزه مهم جغرافیایی- سیاسی، از دیگر زمینه‌های همکاری‌های تهران و باکوست.
آنها باید بر ضرورت حل‌وفصل مسایل این پهنه آبی توسط کشورهای ساحلی تاکید و بر ضرورت تعهد کشورهای ذی‌نفع به صیانت از محیط‌زیست مناطق ساحلی مشترک نیز پافشاری کنند. لازم به یادآوری است در این راستا، «ولادیمیر پوتین»، رییس‌جمهوری روسیه در نشست روسیه و اتحادیه اروپا در ماه ژوئن ۲۰۱۲ در شهر «سنت‌پترزبورگ»، به تصمیم برخی کشورهای ساحلی خزر برای ساخت خط لوله موسوم به «ترانس خزر» شدیدا اعتراض کرد، اما برخی از کشورها تاکید کرده‌اند که احداث این خط لوله در محدوده مرزی این کشورها انجام می‌گیرد و حق قانونی آنهاست.
کشور همسایه ما آذربایجان، به خوبی به این مساله وقوف دارد که ایران، کشوری بزرگ و قدرتمند در منطقه حساس خاورمیانه است و علاوه بر اینکه، بازیگر و قدرت اول منطقه است و از اوراسیا تا خاورمیانه را تحت‌تاثیر خودش قرار داده، می‌تواند به‌عنوان یک میانجی بی‌طرف در حل‌وفصل مناقشه «قره‌باغ» اثرگذار باشد. همچنین واقف است که سرچشمه‌های معنوی مردم آذربایجان در ایران قرار دارد و این همگرایی چندسویه می‌تواند در زمینه رشد و توسعه اقتصادی و زیرساخت‌های آذربایجان و انتقال فناوری‌های نوین موثر باشد.
در زمینه گردشگری، تعداد زیادی از مردم دو کشور برای سفرهای زیارتی و سیاحتی به خاک یکدیگر می‌روند و می‌آیند و مرزنشینان هر دو سوی مرز، با استفاده از تجارت چمدانی، کسب درآمد می‌کنند. جمهوری‌اسلامی‌ایران، پیوسته از زمان فروپاشی شوروی و استقلال آذربایجان و همچنین مناقشه «قره‌باغ» توجه و اهتمام ویژه‌ای برای یاری‌رساندن به آوارگان و جنگ‌زدگان آنها از خود نشان داده و امروزه نیز کشورمان با لحاظ تمامی اشتراکات عمیق و حسن همجواری، با لغو روادید یکطرفه، امکان تسهیلات لازم برای سفری راحت برای اتباع آذری را فراهم کرده تا آنان با آرامش خاطر به ایران سفر کرده و از امکانات بهداشتی و درمانی کشورمان به سهولت استفاده کنند.
دولت الهام علی‌اف از اولین دولت‌هایی بود که اقدام به ارسال پیام تبریک برای انتخاب حسن روحانی به‌عنوان رییس‌جمهوری منتخب کرد. امروز در دولت تدبیر و امید، دوره جدیدی از روابط تهران- باکو آغاز شده است و انتظار می‌رود رابطه ایران و جمهوری آذربایجان در مسیر منافع متقابل، به نحوی تنظیم شود که حاصل آن،
برد- برد در تمامی سطوح روابط باشد.
در روابط ایران و جمهوری آذربایجان، عبور از ذهنیت‌ها و آشتی با گذشته و کاهش فاصله سیاست‌های اعلامی با اعمالی، می‌تواند مهم‌ترین عامل در مسیر نهادینه‌شدن تعامل راهبردی دو کشور باشد.
اشتراکات عمیق تاریخی، فرهنگی و مذهبی باید بهترین عامل استحکام روابط اقتصادی و سیاسی باشد و آن را به گونه‌ای نهادینه کند که از تحولات گذرا تاثیر نپذیرد.
سفر علی‌اف به تهران، ضمن ایجاد گشایش‌های جدید در حوزه مبادلات فرهنگی، علمی و گردشگری می‌تواند گسترش همکاری‌های مشترک تجاری و اقتصادی دوکشور را نیز در پی داشته باشد.
آذربایجان و ایران، ظرفیت‌های مکملی دارند که می‌تواند در راه توسعه فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی هر دو کشور به‌کار گرفته شود. در نهایت، می‌توان گفت که تحولات پرشتاب معادلات بین‌المللی و منطقه‌ای و روی‌کارآمدن دولت جدید در ایران با نگاه تعامل بیشتر و بهتر با جهان از یک‌سو و آگاهی عمیق باکو از پتانسیل‌های این وضعیت برای تعامل و توسعه مناسبات مشترک برای تامین منافع متقابل، افق‌های جدید همکاری را پیش‌روی دو کشور همسایه گشوده است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.