|

درباره دو فیلم«روز روشن» و «برلین منفی 7»

قضاوت زودهنگام ممنوع!

فرانک آرتا


سومین روز جشنواره فیلم فجر در برج میلاد، روزنامه‌نگاران شاهد دو فیلم قابل‌تامل بودند؛«روز روشن» به کارگردانی حسین شهابی و«برلین منفی 7» به کارگردانی رامتین لوافی.
«حسین شهابی» که نخستین فیلم ‌بلند سینمایی خود را کارگردانی کرده است، داستان مردی محکوم به قصاص را به تصویر می‌کشد که شاهدان ماجرای قتل، حاضر به دادن شهادت برای اثبات بی‌گناهی او نیستند. در این روایت که شخصیت اول که همان قاتل است عامدانه در مسیر داستان حذف شده و به جای آن پرستار بچه او با بازی پانته‌آ بهرام وظیفه کشف حقیقت برای تبرئه متهم به قتل را به‌عهده می‌گیرد و داستان از جایی شروع می‌شود که خانم روشن با همراهی یک راننده آژانس با بازی مهران احمدی، سراغ شاهدان ماجرا می‌روند. خانواده مقتول از افراد بانفوذ جامعه هستند که با تطمیع شاهدان می‌خواهند هرطور شده مقتول به قصاص محکوم شود. کد‌گذاری‌ها و نشانه‌هایی که کارگردان در فیلم گذاشته به‌راحتی می‌توانست فیلم را به فیلم سیاسی تاریخ‌ مصرف‌دار تبدیل کند. در حالی که کارگردان با آگاهی از این موضوع پرهیز کرده و شخصیت‌ها را به‌گونه‌ای تصویر کرده که می‌توانست این اتفاق در هر مقطعی از تاریخ ایران اتفاق بیفتد. در واقع در فیلم«روز روشن» شاهد سینمای‌اجتماعی هستیم که آدم‌ها هیچ‌کدام به‌طور قاطع محکوم نیستند و در عین‌حال هرکدام از افراد اجتماع در بدبختی دیگری سهیم‌اند. به‌همین دلیل مساله بسیار مهم قضاوت زودهنگام درباره آدم‌ها و رفتاری که هریک از افراد جامعه می‌تواند روی سرنوشت دیگری تاثیر بگذارد، را مورد چالش قرار می‌دهد. بازی روان و قابل‌ستایش مهران احمدی که از یک مقطعی به بعد تبدیل به قهرمانی می‌شود که فرجام داستان با عمل انسان‌دوستانه او رنگی از امید به خود می‌گیرد از نکات مثبت فیلم است. فیلم پایانی گشوده و به اصطلاح غیرقطعی دارد. دادگاه مستقیم به تصویر کشیده نمی‌شود. بلکه تصاویر اصلی و نتیجه‌گیری داستان در نماهایی که در فیلم وجود ندارد شکل می‌گیرد. به‌نظر می‌رسد در اکران‌عمومی، فیلم با استقبال مواجه شود.
فیلم«برلین منفی 7» درباره تبعات جنگ است؛ جنگی که به واسطه سلطه دیکتاتوری صدام گریبانگیر شهروندان او شد. بعد از کشته شدن همسر، مرد عراقی به همراه دو فرزندش و همین‌طور یک مرد ایرانی همراه همسرش با قطار عازم برلین می‌شوند تا درخواست پناهندگی کنند. فیلم مشکلات تفاوت فرهنگی و حتی اقلیمی پناهجویان در کشور مقصد را به تصویر می‌کشد. آثار نکبت‌بار زندگی زمانی رخ می‌نماید که عاطف (مرد عراقی) به‌دلیل بیماری پسرش کاظم که بر اثر شوک نمی‌تواند صحبت کند، مجبور به ماندن در کشور دیگر است. تاکنون فیلم‌هایی از این دست که ساخته شده‌اند معمولا کشورهای غربی و مردمانش را به عنوان قطب منفی نشان می‌دادند اما در این فیلم با آدم غربی هم مواجه می‌شویم که انسانیت در درون‌شان نمرده، بلکه آنها هم انسانند، مثل هر انسانی در چنبر مجموعه‌ای از باید‌ها و نباید‌ها زندگی می‌کنند. آدم‌ها به بد و خوب مطلق تقسیم نمی‌شوند. هرچند که تصویرپردازی شهر برلین سرد است و تا حدی بی‌روح و با سرزمین آفتاب تابنده عراق تفاوت زیادی دارد. ایرانی کار چاق‌کن با بازی مسعود رایگان که البته در فیلم گفته می‌شود ایرانی نیست ولی فارسی و انگلیسی خوب بلد است، شق دیگری از رذالت انسان محکوم به شرایط را نیز نشان می‌دهد و با همه اینها فیلم «برلین منفی 7» داستان آدم‌ها و واکنش‌شان دربرابر موقعیت‌های غیرقابل پیش‌بینی است و خیلی راحت نمی‌توانند مورد پیشداوری قرار بگیرند. حتی موقعی که مجری تلویزیون در پایان فیلم اعلام می‌کند که دمای برلین، منفی هفت است و همزمان با دیدن برف، کاظم کلمه برف را تکرار می‌کند، آینده سخت پناه‌جویان در قاب زیبایی به نمایش در می‌آید.
حاشیه‌ها:
نکته جالبی که در این روزها با دیدن فیلم‌ها ذهن آدم را مشغول می‌کند، این است که فیلمسازان برای طرح مسایل و دلمشغولی‌های خود و مرتفع کردن برخی محدودیت‌ها، بیشتر لوکیشن‌های خارج از کشور را انتخاب کردند. درضمن به جای اینکه تمرکز بیشتری روی مسایل انسان ایرانی داشته باشند، نگاه جهان شمول را برگزیدند و مشکلات را تعمیم دادند.
در جلسه پرسش و پاسخ «روز روشن» مهران احمدی از سینمای مستقل دفاع کرد و در اعتراض به برنامه تلویزیونی«هفت» که یکی از مهمانان اشاره کرده بود که فیلم غیردولتی نداریم، تاکید کرد که فیلمی مثل«روز‌روشن» مستقل است و دولتی نیست. پس زنده باد سینمای مستقل.
فیلم «فرشتگان قصاب» به کارگردانی سهیل سلیمی پر از نماهای اغراق‌آمیز، رنگ‌های غیرطبیعی و فیلمنامه پر اشکال و بازی‌های غیرقابل باور بود. در طراحی جزییات فیلم دقت وجود نداشت و اساسا این سوال پیش می‌آید که فیلمساز از ساخت این فیلم چه قصدی داشته است؟ آیا جشنواره فیلم فجر جای نمایش فیلم است یا مرکز پخش اعلامیه؟!

سومین روز جشنواره فیلم فجر در برج میلاد، روزنامه‌نگاران شاهد دو فیلم قابل‌تامل بودند؛«روز روشن» به کارگردانی حسین شهابی و«برلین منفی 7» به کارگردانی رامتین لوافی.
«حسین شهابی» که نخستین فیلم ‌بلند سینمایی خود را کارگردانی کرده است، داستان مردی محکوم به قصاص را به تصویر می‌کشد که شاهدان ماجرای قتل، حاضر به دادن شهادت برای اثبات بی‌گناهی او نیستند. در این روایت که شخصیت اول که همان قاتل است عامدانه در مسیر داستان حذف شده و به جای آن پرستار بچه او با بازی پانته‌آ بهرام وظیفه کشف حقیقت برای تبرئه متهم به قتل را به‌عهده می‌گیرد و داستان از جایی شروع می‌شود که خانم روشن با همراهی یک راننده آژانس با بازی مهران احمدی، سراغ شاهدان ماجرا می‌روند. خانواده مقتول از افراد بانفوذ جامعه هستند که با تطمیع شاهدان می‌خواهند هرطور شده مقتول به قصاص محکوم شود. کد‌گذاری‌ها و نشانه‌هایی که کارگردان در فیلم گذاشته به‌راحتی می‌توانست فیلم را به فیلم سیاسی تاریخ‌ مصرف‌دار تبدیل کند. در حالی که کارگردان با آگاهی از این موضوع پرهیز کرده و شخصیت‌ها را به‌گونه‌ای تصویر کرده که می‌توانست این اتفاق در هر مقطعی از تاریخ ایران اتفاق بیفتد. در واقع در فیلم«روز روشن» شاهد سینمای‌اجتماعی هستیم که آدم‌ها هیچ‌کدام به‌طور قاطع محکوم نیستند و در عین‌حال هرکدام از افراد اجتماع در بدبختی دیگری سهیم‌اند. به‌همین دلیل مساله بسیار مهم قضاوت زودهنگام درباره آدم‌ها و رفتاری که هریک از افراد جامعه می‌تواند روی سرنوشت دیگری تاثیر بگذارد، را مورد چالش قرار می‌دهد. بازی روان و قابل‌ستایش مهران احمدی که از یک مقطعی به بعد تبدیل به قهرمانی می‌شود که فرجام داستان با عمل انسان‌دوستانه او رنگی از امید به خود می‌گیرد از نکات مثبت فیلم است. فیلم پایانی گشوده و به اصطلاح غیرقطعی دارد. دادگاه مستقیم به تصویر کشیده نمی‌شود. بلکه تصاویر اصلی و نتیجه‌گیری داستان در نماهایی که در فیلم وجود ندارد شکل می‌گیرد. به‌نظر می‌رسد در اکران‌عمومی، فیلم با استقبال مواجه شود.
فیلم«برلین منفی 7» درباره تبعات جنگ است؛ جنگی که به واسطه سلطه دیکتاتوری صدام گریبانگیر شهروندان او شد. بعد از کشته شدن همسر، مرد عراقی به همراه دو فرزندش و همین‌طور یک مرد ایرانی همراه همسرش با قطار عازم برلین می‌شوند تا درخواست پناهندگی کنند. فیلم مشکلات تفاوت فرهنگی و حتی اقلیمی پناهجویان در کشور مقصد را به تصویر می‌کشد. آثار نکبت‌بار زندگی زمانی رخ می‌نماید که عاطف (مرد عراقی) به‌دلیل بیماری پسرش کاظم که بر اثر شوک نمی‌تواند صحبت کند، مجبور به ماندن در کشور دیگر است. تاکنون فیلم‌هایی از این دست که ساخته شده‌اند معمولا کشورهای غربی و مردمانش را به عنوان قطب منفی نشان می‌دادند اما در این فیلم با آدم غربی هم مواجه می‌شویم که انسانیت در درون‌شان نمرده، بلکه آنها هم انسانند، مثل هر انسانی در چنبر مجموعه‌ای از باید‌ها و نباید‌ها زندگی می‌کنند. آدم‌ها به بد و خوب مطلق تقسیم نمی‌شوند. هرچند که تصویرپردازی شهر برلین سرد است و تا حدی بی‌روح و با سرزمین آفتاب تابنده عراق تفاوت زیادی دارد. ایرانی کار چاق‌کن با بازی مسعود رایگان که البته در فیلم گفته می‌شود ایرانی نیست ولی فارسی و انگلیسی خوب بلد است، شق دیگری از رذالت انسان محکوم به شرایط را نیز نشان می‌دهد و با همه اینها فیلم «برلین منفی 7» داستان آدم‌ها و واکنش‌شان دربرابر موقعیت‌های غیرقابل پیش‌بینی است و خیلی راحت نمی‌توانند مورد پیشداوری قرار بگیرند. حتی موقعی که مجری تلویزیون در پایان فیلم اعلام می‌کند که دمای برلین، منفی هفت است و همزمان با دیدن برف، کاظم کلمه برف را تکرار می‌کند، آینده سخت پناه‌جویان در قاب زیبایی به نمایش در می‌آید.
حاشیه‌ها:
نکته جالبی که در این روزها با دیدن فیلم‌ها ذهن آدم را مشغول می‌کند، این است که فیلمسازان برای طرح مسایل و دلمشغولی‌های خود و مرتفع کردن برخی محدودیت‌ها، بیشتر لوکیشن‌های خارج از کشور را انتخاب کردند. درضمن به جای اینکه تمرکز بیشتری روی مسایل انسان ایرانی داشته باشند، نگاه جهان شمول را برگزیدند و مشکلات را تعمیم دادند.
در جلسه پرسش و پاسخ «روز روشن» مهران احمدی از سینمای مستقل دفاع کرد و در اعتراض به برنامه تلویزیونی«هفت» که یکی از مهمانان اشاره کرده بود که فیلم غیردولتی نداریم، تاکید کرد که فیلمی مثل«روز‌روشن» مستقل است و دولتی نیست. پس زنده باد سینمای مستقل.
فیلم «فرشتگان قصاب» به کارگردانی سهیل سلیمی پر از نماهای اغراق‌آمیز، رنگ‌های غیرطبیعی و فیلمنامه پر اشکال و بازی‌های غیرقابل باور بود. در طراحی جزییات فیلم دقت وجود نداشت و اساسا این سوال پیش می‌آید که فیلمساز از ساخت این فیلم چه قصدی داشته است؟ آیا جشنواره فیلم فجر جای نمایش فیلم است یا مرکز پخش اعلامیه؟!

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.