زنان و بهبود وضعیت اجتماعی-سیاسی «افغانستان»
مائده طهماسبی . بازیگر و کارگردان تئاتر
وقتی به انتخابات کنونی افغانستان مینگرم وضعیت مشارکت زنان در آن به نظرم جالبتوجه است. برای ارزیابی این مشارکت، باید بازگشتی به وضعیت 50، 60سال گذشته این کشور داشته باشیم. افغانستان را از دوران حکومت پادشاهی به خاطر دارم که در آن دوران، از کشورهای نسبتا مدرن منطقه خاورمیانه بود. زمانی که در برلین، در رشته علوم سیاسی مشغول تحصیل بودم، همکلاسیهایی داشتم که افغان بودند و شمار دخترهایشان اتفاقا بیش از پسرها بود و همیشه وقتی از افغانستان تعریف میکردند، از پیشینه روشن سیاسی آن میگفتند. دوران تحصیل ما مصادف بود با زمانی که افغانستان زیر سلطه اتحادیه جماهیر شوروی قرار داشت و حکومت پادشاهی منقرض شده بود و زیر سیطره کمونیستها حکومت این کشور از پادشاهی به جمهوری تغییر رویه داده بود. ظاهرا زمانی که کمونیستها به آنجا رفتند به خاطر طرز فکرشان موقعیتهای بهتری برای زنان بهوجود آمد اما باز هم جامعهشان، بسته بود و استبداد در برابر زنان وجود داشت، با همه اینها، زنان در آن روزگار امکاناتی نظیر تحصیل و اشتغال و مشارکت سیاسی و اجتماعی داشتند. بعد از خروج روسها در اثر جنگهای پیاپیشان، زمینه سیاسی برای پاگرفتن طالبان
در آن منطقه مهیا شد. در دوره طالبان، اولین قشری که واقعا زیر سلطه و استثمار قرار گرفت، زنها بودند و دلیل این بود که طالبان با ایدئولوژیای که داشتند، باعث شدند نقش زنان در اجتماع به صفر برسد و با اجباریشدن برقع، به نوعی زنان از عرصه اجتماعی افغانستان ناپدید و حتی از تحصیل محروم شدند. بعدها ما دیدیم که با حمله آمریکا به افغانستان و مبارزه طالبان و خواستار یک افغانستان جمهوری و دموکراتیک (اینکه به چنین جایی رسیدند یا خیر، مورد بحث ما نیست) زنان افغان که همیشه در این مدت در عین حذف ظاهری، اما در خانهها، به دخترهای اطرافشان، سواد میآموختند (البته عدهای از زنان و روشنفکرانی که به واسطه حضور طالبان هنوز مهاجرت نکرده بودند) توانستند بستر اجتماعی پیدا کنند برای اینکه در صف اول احیای هویت اجتماعیشان باشند و همانطور که حالا شاهدیم حتی در مجلس کنونی افغانستان تعداد کثیری از زنان حضور دارند. اگرچه جامعه قومی-سنتی افغانستان هنوز هم سدهای بسیاری برای رشد زنان قرار داده است اما با این حال، شاهدیم زنان در همین انتخابات کنونی حقرای داشتند و پس از این همه محرومیت در این سالها، بالاخره توانستند مشارکت عمدهای در این
رویداد سیاسی فعلی داشته باشند و فکر میکنم حتی بهتازگی «کرزای» وعده داده که قانون اساسی این کشور هم اصلاحاتی داشته باشد. اینکه چقدر تغییر قوانین به نفع زنان، خواست عمومی مردم این کشور است، قابل بحث است اما همین که پس از رشد و ظهور طالبان در این کشور، دوباره زنان توانستهاند در عرصههای اجتماعی-سیاسی فعال شوند، نشانه بسیار مثبتی در جهت بهبود وضعیت کلی سیاسی این کشور است.
وقتی به انتخابات کنونی افغانستان مینگرم وضعیت مشارکت زنان در آن به نظرم جالبتوجه است. برای ارزیابی این مشارکت، باید بازگشتی به وضعیت 50، 60سال گذشته این کشور داشته باشیم. افغانستان را از دوران حکومت پادشاهی به خاطر دارم که در آن دوران، از کشورهای نسبتا مدرن منطقه خاورمیانه بود. زمانی که در برلین، در رشته علوم سیاسی مشغول تحصیل بودم، همکلاسیهایی داشتم که افغان بودند و شمار دخترهایشان اتفاقا بیش از پسرها بود و همیشه وقتی از افغانستان تعریف میکردند، از پیشینه روشن سیاسی آن میگفتند. دوران تحصیل ما مصادف بود با زمانی که افغانستان زیر سلطه اتحادیه جماهیر شوروی قرار داشت و حکومت پادشاهی منقرض شده بود و زیر سیطره کمونیستها حکومت این کشور از پادشاهی به جمهوری تغییر رویه داده بود. ظاهرا زمانی که کمونیستها به آنجا رفتند به خاطر طرز فکرشان موقعیتهای بهتری برای زنان بهوجود آمد اما باز هم جامعهشان، بسته بود و استبداد در برابر زنان وجود داشت، با همه اینها، زنان در آن روزگار امکاناتی نظیر تحصیل و اشتغال و مشارکت سیاسی و اجتماعی داشتند. بعد از خروج روسها در اثر جنگهای پیاپیشان، زمینه سیاسی برای پاگرفتن طالبان
در آن منطقه مهیا شد. در دوره طالبان، اولین قشری که واقعا زیر سلطه و استثمار قرار گرفت، زنها بودند و دلیل این بود که طالبان با ایدئولوژیای که داشتند، باعث شدند نقش زنان در اجتماع به صفر برسد و با اجباریشدن برقع، به نوعی زنان از عرصه اجتماعی افغانستان ناپدید و حتی از تحصیل محروم شدند. بعدها ما دیدیم که با حمله آمریکا به افغانستان و مبارزه طالبان و خواستار یک افغانستان جمهوری و دموکراتیک (اینکه به چنین جایی رسیدند یا خیر، مورد بحث ما نیست) زنان افغان که همیشه در این مدت در عین حذف ظاهری، اما در خانهها، به دخترهای اطرافشان، سواد میآموختند (البته عدهای از زنان و روشنفکرانی که به واسطه حضور طالبان هنوز مهاجرت نکرده بودند) توانستند بستر اجتماعی پیدا کنند برای اینکه در صف اول احیای هویت اجتماعیشان باشند و همانطور که حالا شاهدیم حتی در مجلس کنونی افغانستان تعداد کثیری از زنان حضور دارند. اگرچه جامعه قومی-سنتی افغانستان هنوز هم سدهای بسیاری برای رشد زنان قرار داده است اما با این حال، شاهدیم زنان در همین انتخابات کنونی حقرای داشتند و پس از این همه محرومیت در این سالها، بالاخره توانستند مشارکت عمدهای در این
رویداد سیاسی فعلی داشته باشند و فکر میکنم حتی بهتازگی «کرزای» وعده داده که قانون اساسی این کشور هم اصلاحاتی داشته باشد. اینکه چقدر تغییر قوانین به نفع زنان، خواست عمومی مردم این کشور است، قابل بحث است اما همین که پس از رشد و ظهور طالبان در این کشور، دوباره زنان توانستهاند در عرصههای اجتماعی-سیاسی فعال شوند، نشانه بسیار مثبتی در جهت بهبود وضعیت کلی سیاسی این کشور است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.