|

جامعه افراد آزاد و برابر

«لیبرالیسم سیاسی» جان رالز یکی از مهم‌ترین تئوری‌های لیبرالیسم در حوزه فلسفه سیاسی کلاسیک است. محور اصلی این تز، بررسی امکان پایداری جامعه‌ای است که با اصول عدالت سامان یافته است. از این‌رو، تاکید رالز در برداشتی که سیاست از عدالت یا روشن‌سازی عدالت سیاسی دارد، لیبرالیسم خاصش را تحت عنوان لیبرالیسم سیاسی در برابر لیبرالیسم‌های رایج و فراگیر عرضه می‌کند. رالز در «لیبرالیسم سیاسی» می‌کوشد از نگاه جامع فلسفی فاصله بگیرد و از زاویه‌‌ سیاسی و ملموس‌تری به عدالت و ساختار اجتماعی مدنظرش بپردازد. او در «لیبرالیسم‌ سیاسی» به‌دنبال حل این مساله است که‌ آموزه‌ فلسفی‌ یا اخلاقی جامع‌ و فراگیری‌ که‌ میان‌ تمام مردم‌ مشترک‌ باشد تنها با قدرت‌ سرکوبگر دولت‌ می‌تواند دوام‌ یابد. به این معنا که‌ مسلما افرادی‌ منصف‌ و متعقل‌ نیز به‌ دلیل‌ استفاده آزاد از قوه عقل‌ به نحو اجتناب‌ناپذیری بر سر آموزه‌های‌ بنیادی‌ با یکدیگر اختلاف‌ خواهند داشت. در نظر رالز این وضعیت «واقعیت‌ پلورالی» یا «کثرت‌گرایی‌ عقلایی» است. رالز تاکید دارد هر جامعه‌ای‌ که‌ بنیان و اساسش‌ بر آموزه‌ای‌ واحد، حتی‌ خود لیبرالیسم‌، باشد برای‌ حفظ‌ خود به‌ قدرت‌ سرکوبگر دولت‌ نیاز خواهد داشت‌. تنش رالز با این مساله که آیا مفهوم‌ دموکراسی‌ لیبرال‌ عاری‌ از هرگونه‌ تناقض‌ ذاتی‌ است‌ و آیا منطقا آرمان‌پروری‌ ممکن‌ است‌، او را به‌دنبال امکان دموکراسی لیبرال می‌کشاند؛ اینکه آیا اساسا چنین فرضیه‌ای ممکن است و چگونه می‌تواند از تناقضات درونی‌اش رها شود و آیا جامعه‌ می‌تواند بر مبنای‌ دموکراسی‌ لیبرال‌ اداره‌ شود.
وجه تمییز لیبرالیسم رالزی با لیبرالیسم‌های فراگیر نیز در فلسفه سیاسی، بسیار حایزاهمیت است. رالز در پی نشان‌دادن امکان وجود جامعه‌ای مرکب از افراد آزاد و برابر است چراکه در هر جامعه‌ای این مطالبات با یکدیگر در تعارض خواهند بود. در نظر رالز، تنها جامعه‌ای‌ می‌تواند بر این‌ تعارضات دیرپا فایق آید که‌ نظام منصفی داشته باشد. از این‌رو، او در پی یافتن پاسخی اساسی و عمومی برای پرسش از چیستی انصاف بود. او در «لیبرالیسم سیاسی» در پی برجسته‌ساختن جنبه سیاسی لیبرالیسم است و با برداشتی سیاسی از عدالت در پی آن بود تا مردم به شکل آزاد و برابر بتوانند در شرایطی فراتر از سازش موقت و در یک اجماع هم‌پوش بر سر شروط منصفانه همکاری اجتماعی، جامعه دموکراتیک استوار بر قانون اساسی را به مثابه همکاری منصفانه میان شهروندان آزاد و برابری که با برخورداری از دو توان اخلاقی حس عدالت‌خواهی و برداشتی از خیر، به لحاظ سیاسی خودآیین‌اند به بهترین نحو سامان دهند تا در آن همگان به حقوق و آزادی‌های اساسی دست یابند و وظایف شهروندی را به بهترین وجه انجام دهند. با این حال، اینکه رالز تا چه حد توانسته بر تناقضات منطقی چنین فرضیه‌ای چیره شود همچنان مجال نقد را برای منتقدان نظریه او حفظ کرده است.
«لیبرالیسم سیاسی» جان رالز یکی از مهم‌ترین تئوری‌های لیبرالیسم در حوزه فلسفه سیاسی کلاسیک است. محور اصلی این تز، بررسی امکان پایداری جامعه‌ای است که با اصول عدالت سامان یافته است. از این‌رو، تاکید رالز در برداشتی که سیاست از عدالت یا روشن‌سازی عدالت سیاسی دارد، لیبرالیسم خاصش را تحت عنوان لیبرالیسم سیاسی در برابر لیبرالیسم‌های رایج و فراگیر عرضه می‌کند. رالز در «لیبرالیسم سیاسی» می‌کوشد از نگاه جامع فلسفی فاصله بگیرد و از زاویه‌‌ سیاسی و ملموس‌تری به عدالت و ساختار اجتماعی مدنظرش بپردازد. او در «لیبرالیسم‌ سیاسی» به‌دنبال حل این مساله است که‌ آموزه‌ فلسفی‌ یا اخلاقی جامع‌ و فراگیری‌ که‌ میان‌ تمام مردم‌ مشترک‌ باشد تنها با قدرت‌ سرکوبگر دولت‌ می‌تواند دوام‌ یابد. به این معنا که‌ مسلما افرادی‌ منصف‌ و متعقل‌ نیز به‌ دلیل‌ استفاده آزاد از قوه عقل‌ به نحو اجتناب‌ناپذیری بر سر آموزه‌های‌ بنیادی‌ با یکدیگر اختلاف‌ خواهند داشت. در نظر رالز این وضعیت «واقعیت‌ پلورالی» یا «کثرت‌گرایی‌ عقلایی» است. رالز تاکید دارد هر جامعه‌ای‌ که‌ بنیان و اساسش‌ بر آموزه‌ای‌ واحد، حتی‌ خود لیبرالیسم‌، باشد برای‌ حفظ‌ خود به‌ قدرت‌ سرکوبگر دولت‌ نیاز خواهد داشت‌. تنش رالز با این مساله که آیا مفهوم‌ دموکراسی‌ لیبرال‌ عاری‌ از هرگونه‌ تناقض‌ ذاتی‌ است‌ و آیا منطقا آرمان‌پروری‌ ممکن‌ است‌، او را به‌دنبال امکان دموکراسی لیبرال می‌کشاند؛ اینکه آیا اساسا چنین فرضیه‌ای ممکن است و چگونه می‌تواند از تناقضات درونی‌اش رها شود و آیا جامعه‌ می‌تواند بر مبنای‌ دموکراسی‌ لیبرال‌ اداره‌ شود.
وجه تمییز لیبرالیسم رالزی با لیبرالیسم‌های فراگیر نیز در فلسفه سیاسی، بسیار حایزاهمیت است. رالز در پی نشان‌دادن امکان وجود جامعه‌ای مرکب از افراد آزاد و برابر است چراکه در هر جامعه‌ای این مطالبات با یکدیگر در تعارض خواهند بود. در نظر رالز، تنها جامعه‌ای‌ می‌تواند بر این‌ تعارضات دیرپا فایق آید که‌ نظام منصفی داشته باشد. از این‌رو، او در پی یافتن پاسخی اساسی و عمومی برای پرسش از چیستی انصاف بود. او در «لیبرالیسم سیاسی» در پی برجسته‌ساختن جنبه سیاسی لیبرالیسم است و با برداشتی سیاسی از عدالت در پی آن بود تا مردم به شکل آزاد و برابر بتوانند در شرایطی فراتر از سازش موقت و در یک اجماع هم‌پوش بر سر شروط منصفانه همکاری اجتماعی، جامعه دموکراتیک استوار بر قانون اساسی را به مثابه همکاری منصفانه میان شهروندان آزاد و برابری که با برخورداری از دو توان اخلاقی حس عدالت‌خواهی و برداشتی از خیر، به لحاظ سیاسی خودآیین‌اند به بهترین نحو سامان دهند تا در آن همگان به حقوق و آزادی‌های اساسی دست یابند و وظایف شهروندی را به بهترین وجه انجام دهند. با این حال، اینکه رالز تا چه حد توانسته بر تناقضات منطقی چنین فرضیه‌ای چیره شود همچنان مجال نقد را برای منتقدان نظریه او حفظ کرده است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.