|

آمار پاییز 92 مشخص کرد

کاهش نرخ بیکاری افزایش بیکاری زنان

شرق: اگرچه نرخ بیکاری کشور در 9ماهه سال گذشته روندی کاهشی در حد دهم‌درصد داشته است اما نرخ بیکاری زنان همچنان رو به افزایش بوده و زنان بیکارتر شده‌اند. بر اساس جدیدترین آمار اعلام‌شده در پاییز 92 نسبت به پاییز سال پیش از آن نرخ بیکاری مردان 2/1درصد کاهش و زنان 8/2درصد افزایش یافته است. به این ترتیب نرخ بیکاری مردان به 5/8درصد و زنان به 3/20درصد رسید. همچنین در بین گروه‌های مختلف سنی، بالاترین بیکاری مربوط به زنان گروه سنی 20 تا 24 سال است که 8/46درصد از آنها بیکار هستند. هرچند ایران در موضوع حداقل دستمزد دارای یکی از ارزان‌ترین نرخ‌های دستمزد در جهان است، ولی این مساله برای بازار کار زنان از نمود بیشتری برخوردار و اغلب زنان از دستمزدهایی به مراتب پایین‌تر از مردان حتی در شرایط مساوی کار برخوردار هستند. در کنار آن باید موقعیت‌های ایجادشده و فرصت‌های موجود برای اشتغال با تبعیض بسیار برای زنان را نیز در نظر گرفت و عنوان کرد همه زنان از فرصت مساوی جذب در بازار کار و همچنین دریافت دستمزد برخوردار نیستند.
رویه‌های ناعادلانه
برخی از کارفرمایان می‌گویند زنان در شرایط مساوی بهره‌وری و بازدهی کمتری از مردان در کار دارند پس باید مزد کمتری هم دریافت کنند اما این رویه عادلانه است. نگاه دیگر این است که می‌گویند بسیاری از زنان به اشتغال به‌عنوان سرگرمی و منبع درآمدی برای مخارج متفرقه غیر از کمک به معیشت خانوار نگاه می‌کنند؛ پس لازم نیست مطابق قانون و حتی در شرایطی که وظایف شغلی خود را به‌صورت کامل انجام می‌دهند حقوق دریافت کنند. علیرضا حیدری، عضو سابق کانون عالی شوراهای اسلامی کار کشور در گفت‌وگو با «شرق» خاطرنشان کرد: مسایل جدی‌تر و تلخ‌تر درباره اشتغال زنان علاوه بر دستمزدهای پایین، برخی تعهدات شفاهی و غیرعلنی است که برخی مجبور می‌شوند برای دستیابی به فرصت شغلی یا از دست‌ندادن شغل ارایه کنند. در این زمینه می‌توان به تعهد ازدواج‌نکردن یا بچه‌دارنشدن صرفا برای از دست‌ندادن شغل اشاره کرد که بسیار مسایل فراتری از دستمزد هستند. این کارشناس بازار کار کشور اظهار کرد همچنین برخی زنان تعهد می‌دهند که از مرخصی پس از زایمان خود استفاده نخواهند کرد. این مسایل باعث می‌شود تا موانع جدی برای زنان در کار به وجود بیاید و از این دست موارد در بازار کار کشور فراوان وجود دارد. وی توضیح داد: از نگاه کارفرمایان زنان مسوولیتی در سرپرستی خانوار خود ندارند و تنها به‌عنوان یک کمک‌خرج وارد بازار کار کشور شده‌اند. این نوع نگاه برخی کارفرمایان را به این سمت می‌برد که حقوق کمتری برای اشتغال زنان بپردازند.
مشارکت اقتصادی 6/2درصد کاهش یافت
طبق جداول منتشرشده از سوی مرکز آمار ایران در عین اینکه نرخ بیکاری کل کشور در پاییز 92 نسبت به بهار این سال 3/0درصد بهبود یافته اما در مقابل نرخ مشارکت اقتصادی 6/2درصد کاهش یافته و بدتر شده است.
مقایسه آمارهای پاییز با بهار 92 نشان می‌دهد نرخ مشارکت اقتصادی کشور از 3/39 به 7/36درصد رسیده است و نکته قابل تامل‌تر اینکه از مجموع 31 استان کشور در 28 استان کاهش نرخ مشارکت اقتصادی در پاییز نسبت به بهار 92 اتفاق افتاده و تنها در استان‌های اردبیل، کرمانشاه و همدان اندکی افزایش نرخ مشارکت اقتصادی مشاهده می‌شود.
افزایش نرخ بیکاری در 13 استان کشور
با بررسی این آمار مشخص شد از مجموع 31 استان 18استان روند کاهنده نرخ بیکاری و 13 استان افزایش نرخ بیکاری داشته‌اند. طبق این جداول لرستان به‌عنوان بیکارترین استان کشور نرخی معادل 9/18درصد داشته که نسبت به بهار 92 بالغ بر 7/3درصد افزایش یافته است. پس از لرستان نیز بیکارترین استان‌ها به ترتیب گیلان، کردستان، کرمانشاه، کهگیلویه‌وبویراحمد و سیستان‌وبلوچستان به ترتیب با 4/16، 1/16، 9/15، 7/14 و 9/13درصد نرخ بیکاری هستند. کارشناسان معتقدند از جمله دلایل تفاوت چشمگیر نرخ بیکاری در استان‌ها آن است که سرمایه‌گذاری‌ها و تخصیص منابع مالی بر اساس پتانسیل‌های جمعیتی صورت نمی‌گیرد. برخی از استان‌های کشور با وجود داشتن تعداد بالای متقاضیان کار اما از منابع، بهره چندانی ندارند. البته این یکی از دلایل رشد نرخ بیکاری است چراکه به گفته تحلیلگران متغیرهای زیادی در ایجاد شغل و تعیین نرخ بیکاری موثر است که یکی از آنها میزان سرمایه‌گذاری صورت‌گرفته است. اما به‌هرحال شاید بتوان از این متغیر به دلیل اهمیت و تاثیرگذاری بالا به‌عنوان نخستین عامل در تعیین نرخ بیکاری نام برد.
مشاغل ناقص، نرخ بیکاری را کاهش داد
آنچه به‌عنوان نرخ بیکاری پاییز با 3/10درصد عنوان شده به خودی‌خود مورد انتقاد بسیاری از کارشناسان است. وقتی صحبت از فرد شاغل می‌کنیم باید پایداری شغل مدنظر باشد. در اصل فردی باید شاغل محسوب شود که شغل او تامین‌کننده نیاز حال و پوشش تامین‌اجتماعی آینده او باشد. این در حالی است که طبق تعاریف حاضر افرادی که در اصل بیکار هستند نیز در زمره شاغلان محسوب می‌شوند. بر اساس آمار پاییز 92 مرکز آمار، 2/9درصد از جمعیت کشور دارای اشتغال ناقص هستند که نسبت به بهار این سال یک‌درصد افزایش یافته است. اشتغال ناقص که به‌عنوان شاخص مکمل در کنار نرخ بیکاری می‌تواند وضعیت اشتغال کشور را به نحو بهتری بازگو کند به سه نوع تقسیم می‌شود. اشتغال با ساعت کاری کم (اشتغال ناقص زمانی)، اشتغال با دریافتی کم (اشتغال ناقص درآمدی) و اشتغال با ناهماهنگی مهارتی (اشتغال ناقص مهارتی). این شاخص که یکی از نماگرهای کار شایسته است نشان می‌دهد در کشور سهم زیادی از شاغلان بیشتر از استاندارد کار می‌کنند. از سوی دیگر سیاست‌های تاخیری اشتغال هم در رشد بحران بیکاری تاثیر دارد حال آنکه در ظاهر و در آمار نمودی نخواهد داشت. به عبارت ساده‌تر وقتی دولت مدت خدمت سربازی را افزایش می‌دهد یا وقتی دانشکده‌ها توسعه پیدا می‌کنند با وجود آنکه سربازان و دانشجویان در واقع شاغل نیستند اما در گروه شاغلان قرار می‌گیرند. درنظرگرفتن مجموع این متغیرهاست که ما را به این نتیجه می‌رساند که نرخ بیکاری کشور بیشتر از نرخی است که مرکز آمار اعلام می‌کند. حمید حاج‌اسماعیلی، کارشناس کار در گفت‌وگو با «شرق» خاطرنشان کرد: در دوسال گذشته و پس از اعمال تحریم‌های یکجانبه علیه کشور، شرایط اقتصادی رو به افول رفت و تولید روزبه‌روز بیشتر وارد رکود شد. در سه‌ماهه دوم سال‌جاری که دولت جدید روی کار آمد؛ هیچ تغییر شاخص اساسی‌ای صورت نگرفته است که به‌واسطه آن کاهش نرخ بیکاری در کشور قابل پذیرش باشد. وی توضیح داد: در ماه‌های گذشته به دلیل تحولات صورت‌گرفته در روابط بین‌الملل، به‌طور نسبی شاهد برقراری ثبات 5/1 تا سه‌درصد در شاخص‌های اقتصادی مانند تورم و نرخ ارز بوده‌ایم. اما در عمل هیچ اقدام عاجلی برای کمک به تولید و ایجاد رونق در این بخش شکل نگرفته که به رشد فعالیت‌های اقتصادی و کاهش نرخ بیکاری بتوان امید داشت. حاج‌اسماعیلی اظهار کرد: در یک‌سال‌ونیم گذشته بنگاه‌های تولیدی بدترین زمان خود را سپری کردند و به تعطیلی نزدیک شدند. این اتفاق باعث از دست‌رفتن تعداد زیادی از مشاغل ایجادشده در سال‌های گذشته شد اما در هیچ ارگان و نهادی آمار این اتفاق ذکر نشده است. اینکه روند نرخ بیکاری را کاهنده اعلام می‌کنند در واقع یک معمای جدی است. با نگاه به آمار اعلام‌شده این پرسش بلافاصله به ذهن خطور می‌کند که چه اتفاقی افتاده در شرایطی که کشور بدترین دوران خود را می‌گذراند؛ نرخ بیکاری کاهش می‌یابد؟
شرق: اگرچه نرخ بیکاری کشور در 9ماهه سال گذشته روندی کاهشی در حد دهم‌درصد داشته است اما نرخ بیکاری زنان همچنان رو به افزایش بوده و زنان بیکارتر شده‌اند. بر اساس جدیدترین آمار اعلام‌شده در پاییز 92 نسبت به پاییز سال پیش از آن نرخ بیکاری مردان 2/1درصد کاهش و زنان 8/2درصد افزایش یافته است. به این ترتیب نرخ بیکاری مردان به 5/8درصد و زنان به 3/20درصد رسید. همچنین در بین گروه‌های مختلف سنی، بالاترین بیکاری مربوط به زنان گروه سنی 20 تا 24 سال است که 8/46درصد از آنها بیکار هستند. هرچند ایران در موضوع حداقل دستمزد دارای یکی از ارزان‌ترین نرخ‌های دستمزد در جهان است، ولی این مساله برای بازار کار زنان از نمود بیشتری برخوردار و اغلب زنان از دستمزدهایی به مراتب پایین‌تر از مردان حتی در شرایط مساوی کار برخوردار هستند. در کنار آن باید موقعیت‌های ایجادشده و فرصت‌های موجود برای اشتغال با تبعیض بسیار برای زنان را نیز در نظر گرفت و عنوان کرد همه زنان از فرصت مساوی جذب در بازار کار و همچنین دریافت دستمزد برخوردار نیستند.
رویه‌های ناعادلانه
برخی از کارفرمایان می‌گویند زنان در شرایط مساوی بهره‌وری و بازدهی کمتری از مردان در کار دارند پس باید مزد کمتری هم دریافت کنند اما این رویه عادلانه است. نگاه دیگر این است که می‌گویند بسیاری از زنان به اشتغال به‌عنوان سرگرمی و منبع درآمدی برای مخارج متفرقه غیر از کمک به معیشت خانوار نگاه می‌کنند؛ پس لازم نیست مطابق قانون و حتی در شرایطی که وظایف شغلی خود را به‌صورت کامل انجام می‌دهند حقوق دریافت کنند. علیرضا حیدری، عضو سابق کانون عالی شوراهای اسلامی کار کشور در گفت‌وگو با «شرق» خاطرنشان کرد: مسایل جدی‌تر و تلخ‌تر درباره اشتغال زنان علاوه بر دستمزدهای پایین، برخی تعهدات شفاهی و غیرعلنی است که برخی مجبور می‌شوند برای دستیابی به فرصت شغلی یا از دست‌ندادن شغل ارایه کنند. در این زمینه می‌توان به تعهد ازدواج‌نکردن یا بچه‌دارنشدن صرفا برای از دست‌ندادن شغل اشاره کرد که بسیار مسایل فراتری از دستمزد هستند. این کارشناس بازار کار کشور اظهار کرد همچنین برخی زنان تعهد می‌دهند که از مرخصی پس از زایمان خود استفاده نخواهند کرد. این مسایل باعث می‌شود تا موانع جدی برای زنان در کار به وجود بیاید و از این دست موارد در بازار کار کشور فراوان وجود دارد. وی توضیح داد: از نگاه کارفرمایان زنان مسوولیتی در سرپرستی خانوار خود ندارند و تنها به‌عنوان یک کمک‌خرج وارد بازار کار کشور شده‌اند. این نوع نگاه برخی کارفرمایان را به این سمت می‌برد که حقوق کمتری برای اشتغال زنان بپردازند.
مشارکت اقتصادی 6/2درصد کاهش یافت
طبق جداول منتشرشده از سوی مرکز آمار ایران در عین اینکه نرخ بیکاری کل کشور در پاییز 92 نسبت به بهار این سال 3/0درصد بهبود یافته اما در مقابل نرخ مشارکت اقتصادی 6/2درصد کاهش یافته و بدتر شده است.
مقایسه آمارهای پاییز با بهار 92 نشان می‌دهد نرخ مشارکت اقتصادی کشور از 3/39 به 7/36درصد رسیده است و نکته قابل تامل‌تر اینکه از مجموع 31 استان کشور در 28 استان کاهش نرخ مشارکت اقتصادی در پاییز نسبت به بهار 92 اتفاق افتاده و تنها در استان‌های اردبیل، کرمانشاه و همدان اندکی افزایش نرخ مشارکت اقتصادی مشاهده می‌شود.
افزایش نرخ بیکاری در 13 استان کشور
با بررسی این آمار مشخص شد از مجموع 31 استان 18استان روند کاهنده نرخ بیکاری و 13 استان افزایش نرخ بیکاری داشته‌اند. طبق این جداول لرستان به‌عنوان بیکارترین استان کشور نرخی معادل 9/18درصد داشته که نسبت به بهار 92 بالغ بر 7/3درصد افزایش یافته است. پس از لرستان نیز بیکارترین استان‌ها به ترتیب گیلان، کردستان، کرمانشاه، کهگیلویه‌وبویراحمد و سیستان‌وبلوچستان به ترتیب با 4/16، 1/16، 9/15، 7/14 و 9/13درصد نرخ بیکاری هستند. کارشناسان معتقدند از جمله دلایل تفاوت چشمگیر نرخ بیکاری در استان‌ها آن است که سرمایه‌گذاری‌ها و تخصیص منابع مالی بر اساس پتانسیل‌های جمعیتی صورت نمی‌گیرد. برخی از استان‌های کشور با وجود داشتن تعداد بالای متقاضیان کار اما از منابع، بهره چندانی ندارند. البته این یکی از دلایل رشد نرخ بیکاری است چراکه به گفته تحلیلگران متغیرهای زیادی در ایجاد شغل و تعیین نرخ بیکاری موثر است که یکی از آنها میزان سرمایه‌گذاری صورت‌گرفته است. اما به‌هرحال شاید بتوان از این متغیر به دلیل اهمیت و تاثیرگذاری بالا به‌عنوان نخستین عامل در تعیین نرخ بیکاری نام برد.
مشاغل ناقص، نرخ بیکاری را کاهش داد
آنچه به‌عنوان نرخ بیکاری پاییز با 3/10درصد عنوان شده به خودی‌خود مورد انتقاد بسیاری از کارشناسان است. وقتی صحبت از فرد شاغل می‌کنیم باید پایداری شغل مدنظر باشد. در اصل فردی باید شاغل محسوب شود که شغل او تامین‌کننده نیاز حال و پوشش تامین‌اجتماعی آینده او باشد. این در حالی است که طبق تعاریف حاضر افرادی که در اصل بیکار هستند نیز در زمره شاغلان محسوب می‌شوند. بر اساس آمار پاییز 92 مرکز آمار، 2/9درصد از جمعیت کشور دارای اشتغال ناقص هستند که نسبت به بهار این سال یک‌درصد افزایش یافته است. اشتغال ناقص که به‌عنوان شاخص مکمل در کنار نرخ بیکاری می‌تواند وضعیت اشتغال کشور را به نحو بهتری بازگو کند به سه نوع تقسیم می‌شود. اشتغال با ساعت کاری کم (اشتغال ناقص زمانی)، اشتغال با دریافتی کم (اشتغال ناقص درآمدی) و اشتغال با ناهماهنگی مهارتی (اشتغال ناقص مهارتی). این شاخص که یکی از نماگرهای کار شایسته است نشان می‌دهد در کشور سهم زیادی از شاغلان بیشتر از استاندارد کار می‌کنند. از سوی دیگر سیاست‌های تاخیری اشتغال هم در رشد بحران بیکاری تاثیر دارد حال آنکه در ظاهر و در آمار نمودی نخواهد داشت. به عبارت ساده‌تر وقتی دولت مدت خدمت سربازی را افزایش می‌دهد یا وقتی دانشکده‌ها توسعه پیدا می‌کنند با وجود آنکه سربازان و دانشجویان در واقع شاغل نیستند اما در گروه شاغلان قرار می‌گیرند. درنظرگرفتن مجموع این متغیرهاست که ما را به این نتیجه می‌رساند که نرخ بیکاری کشور بیشتر از نرخی است که مرکز آمار اعلام می‌کند. حمید حاج‌اسماعیلی، کارشناس کار در گفت‌وگو با «شرق» خاطرنشان کرد: در دوسال گذشته و پس از اعمال تحریم‌های یکجانبه علیه کشور، شرایط اقتصادی رو به افول رفت و تولید روزبه‌روز بیشتر وارد رکود شد. در سه‌ماهه دوم سال‌جاری که دولت جدید روی کار آمد؛ هیچ تغییر شاخص اساسی‌ای صورت نگرفته است که به‌واسطه آن کاهش نرخ بیکاری در کشور قابل پذیرش باشد. وی توضیح داد: در ماه‌های گذشته به دلیل تحولات صورت‌گرفته در روابط بین‌الملل، به‌طور نسبی شاهد برقراری ثبات 5/1 تا سه‌درصد در شاخص‌های اقتصادی مانند تورم و نرخ ارز بوده‌ایم. اما در عمل هیچ اقدام عاجلی برای کمک به تولید و ایجاد رونق در این بخش شکل نگرفته که به رشد فعالیت‌های اقتصادی و کاهش نرخ بیکاری بتوان امید داشت. حاج‌اسماعیلی اظهار کرد: در یک‌سال‌ونیم گذشته بنگاه‌های تولیدی بدترین زمان خود را سپری کردند و به تعطیلی نزدیک شدند. این اتفاق باعث از دست‌رفتن تعداد زیادی از مشاغل ایجادشده در سال‌های گذشته شد اما در هیچ ارگان و نهادی آمار این اتفاق ذکر نشده است. اینکه روند نرخ بیکاری را کاهنده اعلام می‌کنند در واقع یک معمای جدی است. با نگاه به آمار اعلام‌شده این پرسش بلافاصله به ذهن خطور می‌کند که چه اتفاقی افتاده در شرایطی که کشور بدترین دوران خود را می‌گذراند؛ نرخ بیکاری کاهش می‌یابد؟

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.