|

رهایی ایرانیان از تنگنای اقتصادی یا حمایت از الیگارشی روس؟

اصغر میرفردی.عضو هیئت‌علمی دانشگاه شیراز

هجوم ارتش تمام‌مسلح روسیه به اوکراین، آن‌گونه که در پنداشت پوتین بود، پیش نرفت و مدل کریمه‌ای تاکنون برای مهاجم خشمگین محقق نشده است. بیش از دو هفته کشتار بی‌رحمانه و بمباران و موشک‌باران همه زیرساخت‌ها، مناطق مسکونی، مراکز درمانی و آموزشگاه‌ها بر مردم اوکراین تحمیل شده و استمداد زلنسکی، رئیس‌جمهور اوکراین، از کشورهای غربی برای اجرای برنامه پروازممنوع بر فراز اوکراین با پاسخ منفی روبه‌رو شده است. چنین جنگ یک‌سویه‌ای، اگرچه رشادت و میهن‌دوستی مردم، دولت و ارتش اوکراین را نشان داده، منجر به کشتارهای گسترده شده که به گواه کارشناسان نمودی از جنایات جنگی است. اینجا گویا قدرت نظامی مسلط بر هر چیزی است و انسانیت در اندیشه مهاجمان به فراموشی سپرده شده است. کشورهای غربی از بیم دامنه‌دارشدن گستره جنگ به کشورهای ناتو و شکل‌گیری یک جنگ فراگیر جهانی، تلاش دارند از ورود به فعالیت‌های عملی در حمایت از اوکراین بپرهیزند. با این وجود، تحریم‌هایی همه‌جانبه علیه روسیه به کار بسته‌اند و روز به روز که می‌گذرد محکومیت حمله به اوکراین و به‌ویژه سازوکار جنگی روسیه در هدف قراردادن غیرنظامیان و حتی بیمارستان‌ها بیشتر می‌شود.

در بین سیاسیون، سخنوران و تریبون‌داران ما، گویا این جنگ یک‌جانبه به گونه دیگری و متفاوت از آن چیزی که جهانیان و حتی مردم روسیه می‌بینند و با آن مخالفت می‌کنند، دیده و توصیف می‌شود. جای تأسف دارد در جامعه ما که هویت دینی دارد و قرار بود «سیاست ما عین دیانت ما» باشد، انسانیت و اخلاق انسانی که از مؤلفه‌ای اصلی دین اخلاق‌مدار اسلام است، در سلوک برخی به فراموشی سپرده شده است و اخلاق‌مداری و جهت‌گیری‌های انسانی در پرانتز مواضع سیاسی محصور شده‌اند. واقعا باید از خود بپرسیم مگر ما پیرو پیامبر اکرم‌(ص) نیستیم که بزرگ‌ترین هدف بعثت و رسالت خود را «تکمیل مکارم اخلاقی» بیان کردند؟ مگر ما شیعه امامی همچون مولی‌الموحدین علی‌(ع) نیستیم که به خاطر درآوردن خلخال پای زن یهودی توسط فردی برآشفته شدند؟ تا جایی که فرمودند: «اگر از پای یک زن یهودی خلخال به ظلم و جنایت دربیاورند، انسان خوب است تا از این غصه بمیرد». ایشان همچنین در نامه‌ای به مالک اشتر، مردم تحت حکمرانی وی در مصر را یا در دین برادر یا در انسانیت برابر دانستند و توجه به شرایط آنها را یادآور شدند. این سخنان گهربار مربوط به حوزه تحت قلمرو یک حاکم مسلمان است ولی می‌تواند الگویی برای انسانی‌زیستن و انسانی ارزیابی‌کردن و تصمیم‌گرفتن مردم جوامع دیگر هم باشد.
این چه منطقی است که عده‌ای در کشور به خاطر «اختلاف با غرب» یا «روابط نزدیک با شرقی» که «تنها به منافع خود می‌نگرد»، چشم بر جنایات پوتین در اوکراین بسته و به مراتب بیش از رسانه‌های داخلی روسیه از اقدامات ارتش روسیه و تصمیم پوتین دیکتاتور به یک کشور حمایت کرده و برای آن هورا می‌کشند؟ کافی است به این سخن سفیر روسیه درباره ضمانت‌خواهی روسیه تحریم‌شده از غرب برای ادامه روابط تجاری فراگیر با ایران به‌عنوان پیش‌شرط موافقت با برجام دقت شود: «ما می‌خواهیم برجام به نتیجه برسد اما منافع خودمان هم برایمان مهم است» (به نقل از پایگاه خبری انتخاب، 18/12/1400). در شرایطی که قرار است با احیای برجام مشکلات ناشی از تحریم‌های سخت از دوش مردم خسته از تنگنای اقتصادی سرزمینمان برداشته شود، چه حکمتی در جانبداری از الیگارشی حاکم بر روسیه هست؟! فرزانه و هوشمندانه ارزیابی‌کردن یورش پوتین به اوکراین چه سودی برای جامعه ما دارد؟ مگر ممکن است همه دنیا در ارزیابی یورش روسیه اشتباه کرده باشند، اما کار مهاجم درست باشد؟ آن‌‌هم مهاجمی که تنها و تنها منافع خودش را با هر ابزاری در عرصه بین‌الملل دنبال می‌کند. آیا «مخالفت با گسترش ناتو به شرق» که بهانه حمله روسیه به اوکراین است، در جامعه ما هم باید دلیلی بر توجیه این حمله و حمایت از آن باشد؟ چرا روسیه که رابطه نزدیکی با اسرائیل دارد، هیچ واکنشی به حمله آن کشور به نیروهای ما در سوریه ندارد یا مانع از این کار آنها نمی‌شود؟ گره‌زدن منافع خود به خواست‌های چنین کشوری، گونه‌ای از کردار سیاسی است که در آن ناخواسته با چشم‌بستن بر جنایت، انسانیت نیز قربانی سیاست می‌شود. اگر انزجارمان را نسبت به این جنایات جنگی نشان نمی‌دهیم، دست‌کم سکوت کنیم و برای مهاجمان هورا نکشیم و لباس قهرمانی بر تن آنها نپوشانیم. مواضع مردم و مسئولان یک سرزمین درباره رخدادهای گوناگون، نشانگر منش ملی آنهاست، پس چهره‌ای پسندیده از منش ملی خود در ذهن جهان امروز و آیندگان به جا بگذاریم.

هجوم ارتش تمام‌مسلح روسیه به اوکراین، آن‌گونه که در پنداشت پوتین بود، پیش نرفت و مدل کریمه‌ای تاکنون برای مهاجم خشمگین محقق نشده است. بیش از دو هفته کشتار بی‌رحمانه و بمباران و موشک‌باران همه زیرساخت‌ها، مناطق مسکونی، مراکز درمانی و آموزشگاه‌ها بر مردم اوکراین تحمیل شده و استمداد زلنسکی، رئیس‌جمهور اوکراین، از کشورهای غربی برای اجرای برنامه پروازممنوع بر فراز اوکراین با پاسخ منفی روبه‌رو شده است. چنین جنگ یک‌سویه‌ای، اگرچه رشادت و میهن‌دوستی مردم، دولت و ارتش اوکراین را نشان داده، منجر به کشتارهای گسترده شده که به گواه کارشناسان نمودی از جنایات جنگی است. اینجا گویا قدرت نظامی مسلط بر هر چیزی است و انسانیت در اندیشه مهاجمان به فراموشی سپرده شده است. کشورهای غربی از بیم دامنه‌دارشدن گستره جنگ به کشورهای ناتو و شکل‌گیری یک جنگ فراگیر جهانی، تلاش دارند از ورود به فعالیت‌های عملی در حمایت از اوکراین بپرهیزند. با این وجود، تحریم‌هایی همه‌جانبه علیه روسیه به کار بسته‌اند و روز به روز که می‌گذرد محکومیت حمله به اوکراین و به‌ویژه سازوکار جنگی روسیه در هدف قراردادن غیرنظامیان و حتی بیمارستان‌ها بیشتر می‌شود.

در بین سیاسیون، سخنوران و تریبون‌داران ما، گویا این جنگ یک‌جانبه به گونه دیگری و متفاوت از آن چیزی که جهانیان و حتی مردم روسیه می‌بینند و با آن مخالفت می‌کنند، دیده و توصیف می‌شود. جای تأسف دارد در جامعه ما که هویت دینی دارد و قرار بود «سیاست ما عین دیانت ما» باشد، انسانیت و اخلاق انسانی که از مؤلفه‌ای اصلی دین اخلاق‌مدار اسلام است، در سلوک برخی به فراموشی سپرده شده است و اخلاق‌مداری و جهت‌گیری‌های انسانی در پرانتز مواضع سیاسی محصور شده‌اند. واقعا باید از خود بپرسیم مگر ما پیرو پیامبر اکرم‌(ص) نیستیم که بزرگ‌ترین هدف بعثت و رسالت خود را «تکمیل مکارم اخلاقی» بیان کردند؟ مگر ما شیعه امامی همچون مولی‌الموحدین علی‌(ع) نیستیم که به خاطر درآوردن خلخال پای زن یهودی توسط فردی برآشفته شدند؟ تا جایی که فرمودند: «اگر از پای یک زن یهودی خلخال به ظلم و جنایت دربیاورند، انسان خوب است تا از این غصه بمیرد». ایشان همچنین در نامه‌ای به مالک اشتر، مردم تحت حکمرانی وی در مصر را یا در دین برادر یا در انسانیت برابر دانستند و توجه به شرایط آنها را یادآور شدند. این سخنان گهربار مربوط به حوزه تحت قلمرو یک حاکم مسلمان است ولی می‌تواند الگویی برای انسانی‌زیستن و انسانی ارزیابی‌کردن و تصمیم‌گرفتن مردم جوامع دیگر هم باشد.
این چه منطقی است که عده‌ای در کشور به خاطر «اختلاف با غرب» یا «روابط نزدیک با شرقی» که «تنها به منافع خود می‌نگرد»، چشم بر جنایات پوتین در اوکراین بسته و به مراتب بیش از رسانه‌های داخلی روسیه از اقدامات ارتش روسیه و تصمیم پوتین دیکتاتور به یک کشور حمایت کرده و برای آن هورا می‌کشند؟ کافی است به این سخن سفیر روسیه درباره ضمانت‌خواهی روسیه تحریم‌شده از غرب برای ادامه روابط تجاری فراگیر با ایران به‌عنوان پیش‌شرط موافقت با برجام دقت شود: «ما می‌خواهیم برجام به نتیجه برسد اما منافع خودمان هم برایمان مهم است» (به نقل از پایگاه خبری انتخاب، 18/12/1400). در شرایطی که قرار است با احیای برجام مشکلات ناشی از تحریم‌های سخت از دوش مردم خسته از تنگنای اقتصادی سرزمینمان برداشته شود، چه حکمتی در جانبداری از الیگارشی حاکم بر روسیه هست؟! فرزانه و هوشمندانه ارزیابی‌کردن یورش پوتین به اوکراین چه سودی برای جامعه ما دارد؟ مگر ممکن است همه دنیا در ارزیابی یورش روسیه اشتباه کرده باشند، اما کار مهاجم درست باشد؟ آن‌‌هم مهاجمی که تنها و تنها منافع خودش را با هر ابزاری در عرصه بین‌الملل دنبال می‌کند. آیا «مخالفت با گسترش ناتو به شرق» که بهانه حمله روسیه به اوکراین است، در جامعه ما هم باید دلیلی بر توجیه این حمله و حمایت از آن باشد؟ چرا روسیه که رابطه نزدیکی با اسرائیل دارد، هیچ واکنشی به حمله آن کشور به نیروهای ما در سوریه ندارد یا مانع از این کار آنها نمی‌شود؟ گره‌زدن منافع خود به خواست‌های چنین کشوری، گونه‌ای از کردار سیاسی است که در آن ناخواسته با چشم‌بستن بر جنایت، انسانیت نیز قربانی سیاست می‌شود. اگر انزجارمان را نسبت به این جنایات جنگی نشان نمی‌دهیم، دست‌کم سکوت کنیم و برای مهاجمان هورا نکشیم و لباس قهرمانی بر تن آنها نپوشانیم. مواضع مردم و مسئولان یک سرزمین درباره رخدادهای گوناگون، نشانگر منش ملی آنهاست، پس چهره‌ای پسندیده از منش ملی خود در ذهن جهان امروز و آیندگان به جا بگذاریم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.