|

لحظه‌های شهود هاردی

شرق: رمان «تس دوربرویل» از آثار مهمِ تامس هاردی است که آن را رمانی تکان‌دهنده خوانده‌اند. داستانی که ویرجینیا وولف، نویسنده مطرح در نقد و تفسیر خود خلقِ آن را به لحظه‌های شهودی هاردی مربوط می‌داند که البته در نظر وولف هم‌زمان سرچشمه قدرت و ضعف اوست. وولف معتقد است بعضی نویسندگان ذاتا از همه چیز آگاه‌اند؛ دیگران از بسیاری چیزها ناآگاه‌اند. عده‌ای همچون هنری جیمز و فلوبر، هم می‌توانند از مزایایی که استعدادشان به ارمغان می‌آورد بهترین بهره را ببرند و هم نبوغ‌شان را در طی خلق اثر مهار کنند؛ اینان از همه امکانات هر موقعیتی آگاه‌اند و هرگز غافلگیر نمی‌شوند. اما از سوی دیگر دسته دیگری از نویسندگان هستند که وولف باور دارد نویسندگاه ناآگاه‌اند، امثال دیکنز و اسکات که ناگهان و بی‌رضایت خودشان برکشیده و به پیش رانده می‌شوند و موج که فرومی‌نشیند، آنان نمی‌دانند چه رخ داده است یا چرا رخ داده است، «هاردی را باید در میان اینان قرار داد و این سرچشمه قدرت و ضعف اوست». ویرجینیا وولف با اشاره به قولِ خود تامس هاردی درمورد «لحظه‌های شهود»، می‌نویسد این لحظه‌ها دقیقا آن قطعه‌های حاوی زیبایی و قدرت شگرف را توصیف می‌کند که در تمام کتاب‌های هاردی یافت می‌شود. «با فعال‌شدن ناگهانی قدرتی که نه ما می‌توانیم پیش‌بینی‌اش کنیم و نه چنین می‌نماید که مهارش به دست اوست، صحنه‌ای از بقیه صحنه‌ها جدا می‌شود. کاری حامل جسد فنی را می‌بینیم که در جاده زیر درختان خیس پیش می‌رود، گویی که همیشه و تک و تنها وجود داشته است؛ گوسفندان بادکرده را می‌بینیم که در میان شبدرها تقلا می‌کنند...». از دید وولف «درکِ چنین صحنه‌هایی برای چشم واضح است -اما نه‌فقط برای چشم، چون همه حواس درگیر است- به‌تدریج در ما آغاز می‌شود ولی زیبایی‌شان برجای می‌ماند. اما قدرت همان‌گونه که می‌آید به همان‌گونه هم می‌رود. در پی لحظه شهود دوره‌های طولانی روز روشن می‌آید، و باور هم نمی‌کنیم که هیچ استادی یا مهارتی توانسته باشد قدرتی سرکش را مهار کند و از آن بهره بهتر ببرد... به این دلایل، نبوغ هاردی هنگام بروز نامشخص و هنگام تحقق متغیر بود، اما وقتی که آن لحظه فرامی‌رسید تحققی شکوهمند داشت. آن لحظه در غایت خود و به تمام معنا و به دور از مردم شوریده فرارسید. موضوع مناسب بود، روش مناسب بود؛ شاعر و روستایی، مرد شهوت‌پرست، مرد اندیشمند ملول، مرد فرهیخته، همگی به خدمت گرفته می‌شوند تا کتابی به وجود آید که هرقدر که سلیقه‌ها به یک حال نماند، باید جایگاهش را در میان رمان‌های بزرگ انگلیسی حفظ کند». وولف اشاره می‌کند که در وهله نخست، آن حس دنیای مادی است که هاردی بیش از هر رمان‌نویس دیگری می‌تواند آن را پیش چشمانمان بیاورد؛ این حس که اندک مایه امیدواری به هستی انسان را چشم‌اندازی احاطه کرده است که به‌رغم هستی جداگانه‌اش زیبایی ژرفی به شور و هیجان او می‌بخشد.
در کتابِ «تس دوبرویل»، جز نقد ویرجینیا وولف، بیوگرافی مختصری هم درباره نویسنده آمده است. تامس هاردی، شاعر و نویسنده انگلیسی در دوم ژوئن 1840به دنیا آمد، هاردی شیفتگی به موسیقی و معماری را از پدرش آموخت که از بنایان بنام بود و علاقه به ادبیات را از مادرش به ارث برد. او سال‌ها به کارآموزی در رشته معماری اشتغال داشت و کم‌کم به سرودن شعر پرداخت اما در انتشارشان توفیق نداشت، تا اینکه در سال 1865 توانست شعری را با عنوان «چگونه سرایی برای خود ساخت» در مجله «چمبرز جرنال» به چاپ برساند و جالب اینکه چون مدیران مجلات تمایل چندانی به سرود‌ه‌های او نشان نمی‌دادند ناگزیر به داستان‌نویسی روی آورد و داستان «مرد بینوا و بانو» را نوشت که البته تلاشش برای انتشار این رمان طنزآلود هم به جایی نرسید و آن را کنار گذاشت. در سال 1871 هاردی بار دیگر بخت خود را به آزمون گذاشت و داستانی پلیسی با عنوان «راه چاره‌های نومیدانه» نوشت و به هزینه خود منتشر کرد که اقبال چندانی نیافت. ماجرای ناکامی‌های هاردی تا سال 1873 ادامه داشت تا اینکه رمان «یک جفت چشم آبی» نخستین بارقه‌های امید را زنده کرد و چندی بعد از انتشارش در لندن، در نیویورک هم به چاپ رسید و استقبال آمریکایی‌ها موجب دلخوشی او شد. با انتشار «به دور از مردم شوریده» در 1874 تامس هاردی وارد دوران تازه‌ای از زندگی خود شد؛ فکر معمارشدن را از سر بیرون کرد و نوشتن با نام مستعار را هم کنار گذاشت و در مدت 20 سال بعد از آن 10 رمان نوشت. او در رمان «جنگل‌نشینان» به این ایده رسید که بدبختی و بیچارگی آدمی اغلب نتیجه قوانینی است که ساخته و پرداخته خود اوست و این برداشت را در رمان «تس دوبرویل» بسط داد و تکرار کرد.

شرق: رمان «تس دوربرویل» از آثار مهمِ تامس هاردی است که آن را رمانی تکان‌دهنده خوانده‌اند. داستانی که ویرجینیا وولف، نویسنده مطرح در نقد و تفسیر خود خلقِ آن را به لحظه‌های شهودی هاردی مربوط می‌داند که البته در نظر وولف هم‌زمان سرچشمه قدرت و ضعف اوست. وولف معتقد است بعضی نویسندگان ذاتا از همه چیز آگاه‌اند؛ دیگران از بسیاری چیزها ناآگاه‌اند. عده‌ای همچون هنری جیمز و فلوبر، هم می‌توانند از مزایایی که استعدادشان به ارمغان می‌آورد بهترین بهره را ببرند و هم نبوغ‌شان را در طی خلق اثر مهار کنند؛ اینان از همه امکانات هر موقعیتی آگاه‌اند و هرگز غافلگیر نمی‌شوند. اما از سوی دیگر دسته دیگری از نویسندگان هستند که وولف باور دارد نویسندگاه ناآگاه‌اند، امثال دیکنز و اسکات که ناگهان و بی‌رضایت خودشان برکشیده و به پیش رانده می‌شوند و موج که فرومی‌نشیند، آنان نمی‌دانند چه رخ داده است یا چرا رخ داده است، «هاردی را باید در میان اینان قرار داد و این سرچشمه قدرت و ضعف اوست». ویرجینیا وولف با اشاره به قولِ خود تامس هاردی درمورد «لحظه‌های شهود»، می‌نویسد این لحظه‌ها دقیقا آن قطعه‌های حاوی زیبایی و قدرت شگرف را توصیف می‌کند که در تمام کتاب‌های هاردی یافت می‌شود. «با فعال‌شدن ناگهانی قدرتی که نه ما می‌توانیم پیش‌بینی‌اش کنیم و نه چنین می‌نماید که مهارش به دست اوست، صحنه‌ای از بقیه صحنه‌ها جدا می‌شود. کاری حامل جسد فنی را می‌بینیم که در جاده زیر درختان خیس پیش می‌رود، گویی که همیشه و تک و تنها وجود داشته است؛ گوسفندان بادکرده را می‌بینیم که در میان شبدرها تقلا می‌کنند...». از دید وولف «درکِ چنین صحنه‌هایی برای چشم واضح است -اما نه‌فقط برای چشم، چون همه حواس درگیر است- به‌تدریج در ما آغاز می‌شود ولی زیبایی‌شان برجای می‌ماند. اما قدرت همان‌گونه که می‌آید به همان‌گونه هم می‌رود. در پی لحظه شهود دوره‌های طولانی روز روشن می‌آید، و باور هم نمی‌کنیم که هیچ استادی یا مهارتی توانسته باشد قدرتی سرکش را مهار کند و از آن بهره بهتر ببرد... به این دلایل، نبوغ هاردی هنگام بروز نامشخص و هنگام تحقق متغیر بود، اما وقتی که آن لحظه فرامی‌رسید تحققی شکوهمند داشت. آن لحظه در غایت خود و به تمام معنا و به دور از مردم شوریده فرارسید. موضوع مناسب بود، روش مناسب بود؛ شاعر و روستایی، مرد شهوت‌پرست، مرد اندیشمند ملول، مرد فرهیخته، همگی به خدمت گرفته می‌شوند تا کتابی به وجود آید که هرقدر که سلیقه‌ها به یک حال نماند، باید جایگاهش را در میان رمان‌های بزرگ انگلیسی حفظ کند». وولف اشاره می‌کند که در وهله نخست، آن حس دنیای مادی است که هاردی بیش از هر رمان‌نویس دیگری می‌تواند آن را پیش چشمانمان بیاورد؛ این حس که اندک مایه امیدواری به هستی انسان را چشم‌اندازی احاطه کرده است که به‌رغم هستی جداگانه‌اش زیبایی ژرفی به شور و هیجان او می‌بخشد.
در کتابِ «تس دوبرویل»، جز نقد ویرجینیا وولف، بیوگرافی مختصری هم درباره نویسنده آمده است. تامس هاردی، شاعر و نویسنده انگلیسی در دوم ژوئن 1840به دنیا آمد، هاردی شیفتگی به موسیقی و معماری را از پدرش آموخت که از بنایان بنام بود و علاقه به ادبیات را از مادرش به ارث برد. او سال‌ها به کارآموزی در رشته معماری اشتغال داشت و کم‌کم به سرودن شعر پرداخت اما در انتشارشان توفیق نداشت، تا اینکه در سال 1865 توانست شعری را با عنوان «چگونه سرایی برای خود ساخت» در مجله «چمبرز جرنال» به چاپ برساند و جالب اینکه چون مدیران مجلات تمایل چندانی به سرود‌ه‌های او نشان نمی‌دادند ناگزیر به داستان‌نویسی روی آورد و داستان «مرد بینوا و بانو» را نوشت که البته تلاشش برای انتشار این رمان طنزآلود هم به جایی نرسید و آن را کنار گذاشت. در سال 1871 هاردی بار دیگر بخت خود را به آزمون گذاشت و داستانی پلیسی با عنوان «راه چاره‌های نومیدانه» نوشت و به هزینه خود منتشر کرد که اقبال چندانی نیافت. ماجرای ناکامی‌های هاردی تا سال 1873 ادامه داشت تا اینکه رمان «یک جفت چشم آبی» نخستین بارقه‌های امید را زنده کرد و چندی بعد از انتشارش در لندن، در نیویورک هم به چاپ رسید و استقبال آمریکایی‌ها موجب دلخوشی او شد. با انتشار «به دور از مردم شوریده» در 1874 تامس هاردی وارد دوران تازه‌ای از زندگی خود شد؛ فکر معمارشدن را از سر بیرون کرد و نوشتن با نام مستعار را هم کنار گذاشت و در مدت 20 سال بعد از آن 10 رمان نوشت. او در رمان «جنگل‌نشینان» به این ایده رسید که بدبختی و بیچارگی آدمی اغلب نتیجه قوانینی است که ساخته و پرداخته خود اوست و این برداشت را در رمان «تس دوبرویل» بسط داد و تکرار کرد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.