بهترین زمان تعامل با اروپا
شیرین نائف*
«درحالیکه هنوز یک هفته از جنگ گذشته، پوتین به یکسری موفقیتها دست یافته است. او اروپا را متحد کرد، سوئد و فنلاند را به ناتو نزدیکتر کرد، سوئیس را از بیطرفی سنتی خود به بیرون آورد، به یونانیها و ترکها که بهطور سنتی با یکدیگر در تضاد هستند، دشمن مشترکی به نام پوتین داد و در آلمان رؤیای رسیدن به اقتصاد انرژی مبتنی بر انرژی پاک و تجدیدپذیر را به واقعیت تبدیل کرد»؛ این را آرنو فرانک، روزنامهنگار و نویسنده آلمانی، در یکی از مقالات این هفته اشپیگل، یکی از مهمترین نشریات تأثیرگذار در افکار عمومی آلمان نوشته است. هفته گذشته با آغاز جنگ روسیه علیه اوکراین، بسیاری از شهروندان شهرهای مختلف اروپا علیه تهاجم روسیه و برای صلح به خیابانها رفتند. بسیاری از مراکز مهم فرهنگی، تفریحی، علمی و آموزشی به روشهای گوناگونی بخشی از برنامههای خود را به اوکراین و صلح اختصاص دادند. مهمترین ساختمانها، دروازهها و نمادهای شهرها به رنگ آبی و زرد اوکراین روشن شد. دانشگاهها و بسیاری از نهادهای خیریه، امداد و گروههای داوطلبی برای حمایت از آوارگان جنگی و اقدامات کمکی دست به کار شدند. در نهایت دولتها نیز به حمایت از این خیزش اجتماعی برخاستند و یک موج یکپارچه محکومیت روسیه در اروپا شکل گرفت. هرگز چنین اتحادی را در این سطح در همه لایههای اجتماعی در اروپا و بین نهادهای حکمرانی، مدنی، اقتصادی و فرهنگی در مبارزه برای آزادی و دموکراسی مشاهده نکرده بودم. سکوت سیاستمداران پوپولیستی و راستگرا در اروپا و طرفداران آنها از دیگر اتفاقات این هفته بود. بعضی از سیاستمداران نیز در کنار دیگر شهروندان در این تظاهرات ضد جنگ حضور داشتند.
دوشنبه گل رز از مهمترین روزهای کارناوال در فرهنگ شهرهای کرانه راین و آلمانیزبان برای پرداختن به سیاست و نقد آن از دیدگاه کارناوال است. در دوشنبه هفته گذشته، برای مثال در کلن از کهنترین شهرهای آلمان و شهری چندفرهنگی و دانشگاهی، دهها هزار نفر برای آزادی و دموکراسی به خیابانها آمدند و کارناوال تبدیل به اعتراضی رنگارنگ شد. خانم هنریت ریکر، حقوقدان و سیاستمدار غیرحزبی آلمان که از سال ۲۰۱۵ شهردار کلن است، یکی از شرکتکنندگان در این تظاهرات بود. ریکر درحالیکه در انتخابات شهرداری ۲۰۱۵ حمایت اکثر احزاب سیاسی را داشت، یک روز قبل از انتخابات از سوی یکی از طرفداران راست افراطی و پسافاشیسم به دلیل سیاستهای مهاجرپذیر و پناهندگیاش با چاقو مورد حمله قرار گرفت. از اولین اقدامات او بعد از انتخابات، اهدای جایزه هاینریش بل به هرتا مولر نویسنده رومانیتبار آلمانی بود که در آثارش به تجربه زندگی در دیکتاتوری کمونیستی رومانی پرداخته است. آنچه امروز در جنگ علیه اوکراین اتفاق افتاده است، جنگ بین شرق و غرب نیست بلکه حمله به میراث روشنگری، ارزشهای لیبرال و فردی و تضعیف دموکراسی از سوی رژیمی مستبد و اقتدارگراست که
اروپا در طول تاریخ خود چندین بار آن را شاهد بوده است. روسیه و حامیان راست افراطی و مذهبی او در آمریکا، سالهاست در جنگ اطلاعاتی در تضعیف این نظم دموکراتیک تلاش کردهاند. اروپای امروز خسته است. مداخله نظامی آمریکا در آسیای غربی و مرکزی، بحران پناهندگی، ضعف ساختاری اتحادیه اروپا در سیاست خارجی، حقوق بشر و کرونا، دموکراسی را در اروپا با چالشهایی روبهرو کرده که سبب شده است در برابر حمله روسیه به اوکراین، بسیاری اروپا را قهرمان دموکراسی و آزادی ندانند. اما اتحاد و همبستگیای که در این چند روز در اروپا شکل گرفت، فرصت بینظیری را به وجود آورده است که میتواند اقتدارگرایان را به عقب براند و از طریق همکاریهای مدنی، مشارکت اجتماعی و مسئولیتپذیری به بازاندیشی و ثبات دموکراسی در سطح جهانی کمک کند. روسیه بعد از این جنگ، دیگر روسیه سابق برای اروپا نخواهد بود. پیروز این جنگ اروپایی است که بار دیگر در تاریخ خود دریافته اگر هوشیار نباشد، ممکن است بهآسانی شاهد ازدسترفتن دموکراسی و میراث لیبرالی شود که اگر نه کاملترین اما بهترین الگویی بوده که زیست مدنی، رفاه و حاکمیت قانون را در این جهان ممکن کرده و از عصر روشنگری
تا به امروز در تولید فهم و نقد آن تلاش کرده است. باید توجه داشت این فرصت، بهترین زمان تاریخی برای تعامل با اروپا و جامعه مدنی آن است.
* پژوهشگر حقوق، جامعه و فرهنگ دانشگاه زوریخ
«درحالیکه هنوز یک هفته از جنگ گذشته، پوتین به یکسری موفقیتها دست یافته است. او اروپا را متحد کرد، سوئد و فنلاند را به ناتو نزدیکتر کرد، سوئیس را از بیطرفی سنتی خود به بیرون آورد، به یونانیها و ترکها که بهطور سنتی با یکدیگر در تضاد هستند، دشمن مشترکی به نام پوتین داد و در آلمان رؤیای رسیدن به اقتصاد انرژی مبتنی بر انرژی پاک و تجدیدپذیر را به واقعیت تبدیل کرد»؛ این را آرنو فرانک، روزنامهنگار و نویسنده آلمانی، در یکی از مقالات این هفته اشپیگل، یکی از مهمترین نشریات تأثیرگذار در افکار عمومی آلمان نوشته است. هفته گذشته با آغاز جنگ روسیه علیه اوکراین، بسیاری از شهروندان شهرهای مختلف اروپا علیه تهاجم روسیه و برای صلح به خیابانها رفتند. بسیاری از مراکز مهم فرهنگی، تفریحی، علمی و آموزشی به روشهای گوناگونی بخشی از برنامههای خود را به اوکراین و صلح اختصاص دادند. مهمترین ساختمانها، دروازهها و نمادهای شهرها به رنگ آبی و زرد اوکراین روشن شد. دانشگاهها و بسیاری از نهادهای خیریه، امداد و گروههای داوطلبی برای حمایت از آوارگان جنگی و اقدامات کمکی دست به کار شدند. در نهایت دولتها نیز به حمایت از این خیزش اجتماعی برخاستند و یک موج یکپارچه محکومیت روسیه در اروپا شکل گرفت. هرگز چنین اتحادی را در این سطح در همه لایههای اجتماعی در اروپا و بین نهادهای حکمرانی، مدنی، اقتصادی و فرهنگی در مبارزه برای آزادی و دموکراسی مشاهده نکرده بودم. سکوت سیاستمداران پوپولیستی و راستگرا در اروپا و طرفداران آنها از دیگر اتفاقات این هفته بود. بعضی از سیاستمداران نیز در کنار دیگر شهروندان در این تظاهرات ضد جنگ حضور داشتند.
دوشنبه گل رز از مهمترین روزهای کارناوال در فرهنگ شهرهای کرانه راین و آلمانیزبان برای پرداختن به سیاست و نقد آن از دیدگاه کارناوال است. در دوشنبه هفته گذشته، برای مثال در کلن از کهنترین شهرهای آلمان و شهری چندفرهنگی و دانشگاهی، دهها هزار نفر برای آزادی و دموکراسی به خیابانها آمدند و کارناوال تبدیل به اعتراضی رنگارنگ شد. خانم هنریت ریکر، حقوقدان و سیاستمدار غیرحزبی آلمان که از سال ۲۰۱۵ شهردار کلن است، یکی از شرکتکنندگان در این تظاهرات بود. ریکر درحالیکه در انتخابات شهرداری ۲۰۱۵ حمایت اکثر احزاب سیاسی را داشت، یک روز قبل از انتخابات از سوی یکی از طرفداران راست افراطی و پسافاشیسم به دلیل سیاستهای مهاجرپذیر و پناهندگیاش با چاقو مورد حمله قرار گرفت. از اولین اقدامات او بعد از انتخابات، اهدای جایزه هاینریش بل به هرتا مولر نویسنده رومانیتبار آلمانی بود که در آثارش به تجربه زندگی در دیکتاتوری کمونیستی رومانی پرداخته است. آنچه امروز در جنگ علیه اوکراین اتفاق افتاده است، جنگ بین شرق و غرب نیست بلکه حمله به میراث روشنگری، ارزشهای لیبرال و فردی و تضعیف دموکراسی از سوی رژیمی مستبد و اقتدارگراست که
اروپا در طول تاریخ خود چندین بار آن را شاهد بوده است. روسیه و حامیان راست افراطی و مذهبی او در آمریکا، سالهاست در جنگ اطلاعاتی در تضعیف این نظم دموکراتیک تلاش کردهاند. اروپای امروز خسته است. مداخله نظامی آمریکا در آسیای غربی و مرکزی، بحران پناهندگی، ضعف ساختاری اتحادیه اروپا در سیاست خارجی، حقوق بشر و کرونا، دموکراسی را در اروپا با چالشهایی روبهرو کرده که سبب شده است در برابر حمله روسیه به اوکراین، بسیاری اروپا را قهرمان دموکراسی و آزادی ندانند. اما اتحاد و همبستگیای که در این چند روز در اروپا شکل گرفت، فرصت بینظیری را به وجود آورده است که میتواند اقتدارگرایان را به عقب براند و از طریق همکاریهای مدنی، مشارکت اجتماعی و مسئولیتپذیری به بازاندیشی و ثبات دموکراسی در سطح جهانی کمک کند. روسیه بعد از این جنگ، دیگر روسیه سابق برای اروپا نخواهد بود. پیروز این جنگ اروپایی است که بار دیگر در تاریخ خود دریافته اگر هوشیار نباشد، ممکن است بهآسانی شاهد ازدسترفتن دموکراسی و میراث لیبرالی شود که اگر نه کاملترین اما بهترین الگویی بوده که زیست مدنی، رفاه و حاکمیت قانون را در این جهان ممکن کرده و از عصر روشنگری
تا به امروز در تولید فهم و نقد آن تلاش کرده است. باید توجه داشت این فرصت، بهترین زمان تاریخی برای تعامل با اروپا و جامعه مدنی آن است.
* پژوهشگر حقوق، جامعه و فرهنگ دانشگاه زوریخ
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.