|

وزارت کشور به‌دنبال تغییر مصوبه شورای عالی اقتصاد

خرید اتوبوس‌های دیزلی؛ مخالفت متخصصان آلودگی هوا و سازمان محیط زیست

زینب رحیمی: وسایل نقلیه آلاینده نقش پررنگی در آلودگی هوای شهرهای صنعتی مانند تهران دارند. با وجود این وزارت کشور به‌جای خرید وسایل نقلیه عمومی برقی و گازسوز به‌دنبال خرید اتوبوس‌های دیزلی است؛ تصمیمی که کارشناسان آلودگی هوا آن را قدمی در راستای آلوده‌ترشدن هوای شهرها می‌دانند. زمستان امسال هم‌زمان با روزهای آلوده در تهران و سایر کلان‌شهرها، وزارت کشور پیشنهاد خرید اتوبوس‌های دیزلی را برای دولت فرستاد که به نظر می‌رسد یک پیشنهاد غیرمحیط‌زیستی است. بر اساس مصوبه شورای اقتصاد در سال ۱۳۹۶، باید ۱۹ هزار اتوبوس پایه‌گازسوز برای تردد درون‌شهری خریداری شود. دولت روحانی نتوانست یا نخواست این مصوبه را اجرا کند. دولت ابراهیم رئیسی هم در یک اقدام قابل تأمل تلاش دارد محتوای مصوبه شورای اقتصاد را تغییر دهد و به جای اتوبوس گازسوز برای شهرهای ایران اتوبوس دیزلی بخرد. سازمان محیط زیست با این تصمیم وزارت کشور مخالفت کرده است. علی سلاجقه در نامه‌ای که در اختیار این خبرنگار قرار گرفته، خطاب به احمد وحیدی، وزیر کشور، ضمن اعلام مخالفت خود با خرید اتوبوس دیزلی گفته است: «درحال‌حاضر فناوری روز دنیا برای ناوگان حمل‌ونقل عمومی به سمت فناوری گازسوز و برقی پیش رفته است و در کلان‌شهرهای درگیر آلودگی هوا در دنیا، ناوگان دیزلی چندان استفاده‌ای ندارد و در صورت استفاده از ناوگان دیزلی، استاندارد دنیا برای اتوبوس‌های دیزلی، استاندارد یورو ۶ است. پیش‌نیاز اصلی این سطح از استاندارد آلایندگی، تولید و توزیع سوخت گازوئیل یورو ۶ در سطح کشور است؛ موضوعی که در شرایط فعلی امکان اجرائی‌کردن آن میسر نیست». وزارت کشور در نامه به سازمان محیط زیست به‌منظور جلب رضایت این سازمان برای خرید اتوبوس دیزلی به جای گازسوز، اشاره کره است که قیمت اتوبوس دیزلی نسبت به اتوبوس گازسوز پایین‌تر است اما سلاجقه، رئیس سازمان محیط زیست، با اشاره به خسارت اقتصادی ناشی از آلودگی هوا بیان کرده که «در سال ۱۳۹۸ بنا بر گزارش وزارت بهداشت، خسارت آلودگی هوا در هشت کلان‌شهر ایران بیشتر از صد هزار میلیارد تومان بوده است. صرف قیمت ارزان‌تر ناوگان اتوبوس دیزلی نسبت به‌ گازسوز دلیلی بر ارجحیت ناوگان دیزل به جای گازسوز نیست. طبیعتا این تفاوت قیمت‌ بعدها در هزینه‌های بیمارستانی بیماران ریوی، قلبی و عروقی ناشی از آلودگی هوا برای کشور جبران می‌شود».
‌۳۰ درصد ذرات معلق هوای تهران ناشی از ناوگان دیزلی
مدیرعامل شرکت کنترل کیفیت هوای تهران با تأکید بر اینکه از بین فاکتورهای مختلف آلایندگی، ذرات معلق آلاینده شاخص تهران در روزهای آلوده بوده است، در گفت‌وگو با «شرق» می‌گوید: «در بین انواع وسایل نقلیه، ناوگان دیزلی سهم بالایی در انتشار ذرات معلق دارند. طبق سیاهه انتشار تهران می‌توان ادعا کرد که بیشتر از 30 درصد ذرات معلق تهران ناشی از ناوگان دیزلی (اتوبوس، مینی‌بوس و کامیون) است. در این میان سهم اتوبوس‌های شرکت واحد اتوبوسرانی به‌دلیل پیمایش بالای روزانه و مواجهه مستقیم مسافران با آلودگی ناشی از این دستگاه‌ها، قابل توجه است. در نتیجه از منظر آلودگی هوا خرید اتوبوس دیزلی به جای گازسوز نمی‌تواند تصمیم درستی برای شهرهای ایران باشد».
تحقیقی با 2 سناریو برای نوسازی اتوبوس‌های شرکت واحد تهران؛ نتیجه چه شد؟
میرزایی ضمن مقایسه ناوگان دیزلی و گازسوز می‌گوید: «فرض بگیریم با توجه به استاندارد روز کشور، اتوبوس‌های دیزلی با استاندارد یورو 4 فیلتردار با اتوبوس‌های فرسوده شرکت واحد جایگزین شوند. با توجه به سوابق موجود از تعمیرات و نگهداری ناوگان، حساسیت‌های نگهداری از فیلتر جاذب دوده بسیار بالاست اما ناوگان گازسوز با توجه به ساختار موتور آن امکان دست‌کاری نداشته و حساسیت‌های فنی نگهداری از فیلتر دوده را هم ندارد.
جهت مقایسه، دو سناریوی نوسازی با اتوبوس دیزل و اتوبوس گازسوز توسط تیم متخصص در شرکت کنترل کیفیت هوای تهران بررسی شده است. در این حالت میزان کاهش انتشار آلایندگی با توجه به اندازه‌گیری‌های صورت‌گرفته، به این شکل خواهد بود که در صورت نوسازی اتوبوس‌های فرسوده شرکت واحد تهران با اتوبوس دیزلی، اکسیدهای نیتروژن
۱۱ درصد کاهش، اکسیدهای گوگرد هشت درصد افزایش و ذرات معلق ۳۰ درصد کاهش می‌یابد. در سناریوی دوم یعنی نوسازی اتوبوس‌های فرسوده شکت واحد تهران با اتوبوس‌های گازسوز، اکسیدهای نیتروژن ۳۵ درصد کاهش، اکسیدهای گوگرد ۲۳ درصد کاهش و ذرات معلق ۴۷ درصد کاهش می‌یابد. سهم اتوبوس‌های دیزلی در کاهش ذرات معلق کمتر از اتوبوس‌های گازسوز است و با توجه به تأثیرات مخرب ذرات معلق بر سلامتی شهروندان، بدیهی است که جایگزینی ناوگان اتوبوس فرسوده شرکت واحد با اتوبوس گازسوز به لحاظ آلایندگی ارجحیت دارد».
میلیون‌ها دلار صرفه‌جویی حاصل از اتوبوس‌های پاک و بدون دوده در کلان‌شهرها
مدیرعامل شرکت کنترل کیفیت هوای تهران این‌طور ادامه می‌دهد که «با توجه به مطالعات موجود توسط شورای بین‌المللی حمل‌ونقل پاک (ICCT)، درخصوص مقایسه به‌کارگیری اتوبوس‌های دیزلی و اتوبوس‌های بدون دوده (برقی یا پایه‌گازسوز)، عنوان شده در تمامی کلان‌شهرهای مورد بررسی اتوبوس‌های برقی یا پایه‌گازسوز هزینه اولیه خرید بالاتری داشته‌اند اما به‌طور میانگین و پس از عمر پنج‌ساله هزینه نگهداری کمتری داشته و با توجه به کاهش هزینه‌های ناشی از عوارض سلامتی (با کاهش انتشار ذرات معلق)، میلیون‌ها دلار صرفه‌جویی حاصل از استقرار ناوگان اتوبوسرانی پاک و بدون دوده در کلان‌شهرها حاصل شده است؛ بنابراین می‌توان ادعا کرد از نظر محیط‌زیستی و اقتصادی گزینه اتوبوس‌های پایه‌گازسوز نسبت به اتوبوس‌های دیزلی ارجحیت دارد».
مخالفت شرکت‌کنندگان همایش آلودگی هوا با به‌کارگیری اتوبوس دیزلی در تهران
یوسف حجت، کارشناس آلودگی هوا هم که پیش از این مخالفت خود را با خرید اتوبوس دیزلی به جای گازسوز اعلام کرده بود، ماه پیش در جریان نهمین همایش مدیریت آلودگی هوا و صدا و به‌عنوان دبیر این همایش در نامه‌هایی جداگانه به شهردار تهران و سازمان محیط زیست این‌طور نوشت: «با توجه به سهم چشمگیر اتوبوس‌ها و مینی‌بوس‌ها در آلودگی هوای تهران، هیئت وزیران در تاریخ 4/8/1382 شماره‌گذاری اتوبو‌س‌ها و مینی‌بوس‌های دیزلی در تهران را ممنوع اعلام کرد. بعد از این ممنوعیت بیش از 3000 دستگاه اتوبوس گازسوز تولید و به ناوگان اتوبوسرانی تهران اضافه شد که هنوز بخشی از آنها در حال کار هستند. متأسفانه در سال‌های بعد، این مصوبه لغو شد و بعد از آن اتوبوس‌ها و به‌ویژه بی‌آرتی‌های دیزلی وارد ناوگان شدند.
به استحضار می‌رساند شرکت‌کنندگان و دست‌اندرکاران «نهمین همایش مدیریت آلودگی هوا و صدا» در بیانیه نهایی همایش، مخالفت جدی خود را با به‌کارگیری اتوبوس‌های دیزلی اعلام کردند. همچنین استدعا دارند برای کاهش آلودگی هوای تهران، برای نوسازی ناوگان فقط از اتوبوس‌های برقی یا گازسوز استفاده شود تا به این ترتیب، گام قابل توجهی در کاهش انتشار آلاینده‌های هوای تهران برداشته شود». پیشنهاد وزارت کشور برای خرید اتوبوس‌های دیزلی در قالب یک مصوبه ۶۲‌بندی به دولت ارسال شده است. هنوز دولت در‌این‌باره تصمیمی نگرفته اما بنا بر نظر متخصصان آلودگی هوا و سازمان محیط زیست، خرید اتوبوس‌های دیزلی نمی‌تواند تصمیم درست و بجایی برای کاهش آلودگی هوا باشد. امسال تعداد روزهای پاک تهران نسبت به سال قبل به‌شدت کاهش یافته است. از ابتدای سال 1400 تا ۲۴ بهمن ‌تنها دو روز هوای پایتخت پاک بوده است؛ این در حالی است که در سال گذشته تهران ۱۵ روز هوای پاک داشت. حواسمان باشد که سهم ذرات معلق در روزهای آلوده تهران در سال گذشته ۷۵ درصد بوده، اما امسال این سهم به ۸۷ درصد افزایش یافته است. در این شرایط خرید اتوبوس‌های دیزلی شاید گامی به عقب در حوزه کاهش آلودگی هوای کلان‌شهرها باشد؛ کاهش تعداد روزهای پاک و افزایش روزهای ناسالم و آلوده.

زینب رحیمی: وسایل نقلیه آلاینده نقش پررنگی در آلودگی هوای شهرهای صنعتی مانند تهران دارند. با وجود این وزارت کشور به‌جای خرید وسایل نقلیه عمومی برقی و گازسوز به‌دنبال خرید اتوبوس‌های دیزلی است؛ تصمیمی که کارشناسان آلودگی هوا آن را قدمی در راستای آلوده‌ترشدن هوای شهرها می‌دانند. زمستان امسال هم‌زمان با روزهای آلوده در تهران و سایر کلان‌شهرها، وزارت کشور پیشنهاد خرید اتوبوس‌های دیزلی را برای دولت فرستاد که به نظر می‌رسد یک پیشنهاد غیرمحیط‌زیستی است. بر اساس مصوبه شورای اقتصاد در سال ۱۳۹۶، باید ۱۹ هزار اتوبوس پایه‌گازسوز برای تردد درون‌شهری خریداری شود. دولت روحانی نتوانست یا نخواست این مصوبه را اجرا کند. دولت ابراهیم رئیسی هم در یک اقدام قابل تأمل تلاش دارد محتوای مصوبه شورای اقتصاد را تغییر دهد و به جای اتوبوس گازسوز برای شهرهای ایران اتوبوس دیزلی بخرد. سازمان محیط زیست با این تصمیم وزارت کشور مخالفت کرده است. علی سلاجقه در نامه‌ای که در اختیار این خبرنگار قرار گرفته، خطاب به احمد وحیدی، وزیر کشور، ضمن اعلام مخالفت خود با خرید اتوبوس دیزلی گفته است: «درحال‌حاضر فناوری روز دنیا برای ناوگان حمل‌ونقل عمومی به سمت فناوری گازسوز و برقی پیش رفته است و در کلان‌شهرهای درگیر آلودگی هوا در دنیا، ناوگان دیزلی چندان استفاده‌ای ندارد و در صورت استفاده از ناوگان دیزلی، استاندارد دنیا برای اتوبوس‌های دیزلی، استاندارد یورو ۶ است. پیش‌نیاز اصلی این سطح از استاندارد آلایندگی، تولید و توزیع سوخت گازوئیل یورو ۶ در سطح کشور است؛ موضوعی که در شرایط فعلی امکان اجرائی‌کردن آن میسر نیست». وزارت کشور در نامه به سازمان محیط زیست به‌منظور جلب رضایت این سازمان برای خرید اتوبوس دیزلی به جای گازسوز، اشاره کره است که قیمت اتوبوس دیزلی نسبت به اتوبوس گازسوز پایین‌تر است اما سلاجقه، رئیس سازمان محیط زیست، با اشاره به خسارت اقتصادی ناشی از آلودگی هوا بیان کرده که «در سال ۱۳۹۸ بنا بر گزارش وزارت بهداشت، خسارت آلودگی هوا در هشت کلان‌شهر ایران بیشتر از صد هزار میلیارد تومان بوده است. صرف قیمت ارزان‌تر ناوگان اتوبوس دیزلی نسبت به‌ گازسوز دلیلی بر ارجحیت ناوگان دیزل به جای گازسوز نیست. طبیعتا این تفاوت قیمت‌ بعدها در هزینه‌های بیمارستانی بیماران ریوی، قلبی و عروقی ناشی از آلودگی هوا برای کشور جبران می‌شود».
‌۳۰ درصد ذرات معلق هوای تهران ناشی از ناوگان دیزلی
مدیرعامل شرکت کنترل کیفیت هوای تهران با تأکید بر اینکه از بین فاکتورهای مختلف آلایندگی، ذرات معلق آلاینده شاخص تهران در روزهای آلوده بوده است، در گفت‌وگو با «شرق» می‌گوید: «در بین انواع وسایل نقلیه، ناوگان دیزلی سهم بالایی در انتشار ذرات معلق دارند. طبق سیاهه انتشار تهران می‌توان ادعا کرد که بیشتر از 30 درصد ذرات معلق تهران ناشی از ناوگان دیزلی (اتوبوس، مینی‌بوس و کامیون) است. در این میان سهم اتوبوس‌های شرکت واحد اتوبوسرانی به‌دلیل پیمایش بالای روزانه و مواجهه مستقیم مسافران با آلودگی ناشی از این دستگاه‌ها، قابل توجه است. در نتیجه از منظر آلودگی هوا خرید اتوبوس دیزلی به جای گازسوز نمی‌تواند تصمیم درستی برای شهرهای ایران باشد».
تحقیقی با 2 سناریو برای نوسازی اتوبوس‌های شرکت واحد تهران؛ نتیجه چه شد؟
میرزایی ضمن مقایسه ناوگان دیزلی و گازسوز می‌گوید: «فرض بگیریم با توجه به استاندارد روز کشور، اتوبوس‌های دیزلی با استاندارد یورو 4 فیلتردار با اتوبوس‌های فرسوده شرکت واحد جایگزین شوند. با توجه به سوابق موجود از تعمیرات و نگهداری ناوگان، حساسیت‌های نگهداری از فیلتر جاذب دوده بسیار بالاست اما ناوگان گازسوز با توجه به ساختار موتور آن امکان دست‌کاری نداشته و حساسیت‌های فنی نگهداری از فیلتر دوده را هم ندارد.
جهت مقایسه، دو سناریوی نوسازی با اتوبوس دیزل و اتوبوس گازسوز توسط تیم متخصص در شرکت کنترل کیفیت هوای تهران بررسی شده است. در این حالت میزان کاهش انتشار آلایندگی با توجه به اندازه‌گیری‌های صورت‌گرفته، به این شکل خواهد بود که در صورت نوسازی اتوبوس‌های فرسوده شرکت واحد تهران با اتوبوس دیزلی، اکسیدهای نیتروژن
۱۱ درصد کاهش، اکسیدهای گوگرد هشت درصد افزایش و ذرات معلق ۳۰ درصد کاهش می‌یابد. در سناریوی دوم یعنی نوسازی اتوبوس‌های فرسوده شکت واحد تهران با اتوبوس‌های گازسوز، اکسیدهای نیتروژن ۳۵ درصد کاهش، اکسیدهای گوگرد ۲۳ درصد کاهش و ذرات معلق ۴۷ درصد کاهش می‌یابد. سهم اتوبوس‌های دیزلی در کاهش ذرات معلق کمتر از اتوبوس‌های گازسوز است و با توجه به تأثیرات مخرب ذرات معلق بر سلامتی شهروندان، بدیهی است که جایگزینی ناوگان اتوبوس فرسوده شرکت واحد با اتوبوس گازسوز به لحاظ آلایندگی ارجحیت دارد».
میلیون‌ها دلار صرفه‌جویی حاصل از اتوبوس‌های پاک و بدون دوده در کلان‌شهرها
مدیرعامل شرکت کنترل کیفیت هوای تهران این‌طور ادامه می‌دهد که «با توجه به مطالعات موجود توسط شورای بین‌المللی حمل‌ونقل پاک (ICCT)، درخصوص مقایسه به‌کارگیری اتوبوس‌های دیزلی و اتوبوس‌های بدون دوده (برقی یا پایه‌گازسوز)، عنوان شده در تمامی کلان‌شهرهای مورد بررسی اتوبوس‌های برقی یا پایه‌گازسوز هزینه اولیه خرید بالاتری داشته‌اند اما به‌طور میانگین و پس از عمر پنج‌ساله هزینه نگهداری کمتری داشته و با توجه به کاهش هزینه‌های ناشی از عوارض سلامتی (با کاهش انتشار ذرات معلق)، میلیون‌ها دلار صرفه‌جویی حاصل از استقرار ناوگان اتوبوسرانی پاک و بدون دوده در کلان‌شهرها حاصل شده است؛ بنابراین می‌توان ادعا کرد از نظر محیط‌زیستی و اقتصادی گزینه اتوبوس‌های پایه‌گازسوز نسبت به اتوبوس‌های دیزلی ارجحیت دارد».
مخالفت شرکت‌کنندگان همایش آلودگی هوا با به‌کارگیری اتوبوس دیزلی در تهران
یوسف حجت، کارشناس آلودگی هوا هم که پیش از این مخالفت خود را با خرید اتوبوس دیزلی به جای گازسوز اعلام کرده بود، ماه پیش در جریان نهمین همایش مدیریت آلودگی هوا و صدا و به‌عنوان دبیر این همایش در نامه‌هایی جداگانه به شهردار تهران و سازمان محیط زیست این‌طور نوشت: «با توجه به سهم چشمگیر اتوبوس‌ها و مینی‌بوس‌ها در آلودگی هوای تهران، هیئت وزیران در تاریخ 4/8/1382 شماره‌گذاری اتوبو‌س‌ها و مینی‌بوس‌های دیزلی در تهران را ممنوع اعلام کرد. بعد از این ممنوعیت بیش از 3000 دستگاه اتوبوس گازسوز تولید و به ناوگان اتوبوسرانی تهران اضافه شد که هنوز بخشی از آنها در حال کار هستند. متأسفانه در سال‌های بعد، این مصوبه لغو شد و بعد از آن اتوبوس‌ها و به‌ویژه بی‌آرتی‌های دیزلی وارد ناوگان شدند.
به استحضار می‌رساند شرکت‌کنندگان و دست‌اندرکاران «نهمین همایش مدیریت آلودگی هوا و صدا» در بیانیه نهایی همایش، مخالفت جدی خود را با به‌کارگیری اتوبوس‌های دیزلی اعلام کردند. همچنین استدعا دارند برای کاهش آلودگی هوای تهران، برای نوسازی ناوگان فقط از اتوبوس‌های برقی یا گازسوز استفاده شود تا به این ترتیب، گام قابل توجهی در کاهش انتشار آلاینده‌های هوای تهران برداشته شود». پیشنهاد وزارت کشور برای خرید اتوبوس‌های دیزلی در قالب یک مصوبه ۶۲‌بندی به دولت ارسال شده است. هنوز دولت در‌این‌باره تصمیمی نگرفته اما بنا بر نظر متخصصان آلودگی هوا و سازمان محیط زیست، خرید اتوبوس‌های دیزلی نمی‌تواند تصمیم درست و بجایی برای کاهش آلودگی هوا باشد. امسال تعداد روزهای پاک تهران نسبت به سال قبل به‌شدت کاهش یافته است. از ابتدای سال 1400 تا ۲۴ بهمن ‌تنها دو روز هوای پایتخت پاک بوده است؛ این در حالی است که در سال گذشته تهران ۱۵ روز هوای پاک داشت. حواسمان باشد که سهم ذرات معلق در روزهای آلوده تهران در سال گذشته ۷۵ درصد بوده، اما امسال این سهم به ۸۷ درصد افزایش یافته است. در این شرایط خرید اتوبوس‌های دیزلی شاید گامی به عقب در حوزه کاهش آلودگی هوای کلان‌شهرها باشد؛ کاهش تعداد روزهای پاک و افزایش روزهای ناسالم و آلوده.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.