رؤیای احیای امپراتوری و جنگی از پیش باخته
یووال نوح هراری. مورخ
بیش از یک هفته از جنگ میگذرد و بیش از پیش به نظر میرسد که ولادیمیر پوتین به سمت شکستی تاریخی پیش میرود. او ممکن است همه نبردها را در میدان نظامی ببرد، اما جنگ اصلی را میبازد. رؤیای پوتین برای بازسازی امپراتوری روسیه همیشه بر این ادعای دروغ استوار بود که اوکراین کشوری واقعی نیست، اوکراینیها ملتی واقعی نیستند و ساکنان کییف، خارکیف و لویو مشتاق زندگی تحت حاکمیت روسیه هستند. این ادعایی کاملا دروغ است. اوکراین کشوری با بیش از هزار سال تاریخ است و زمانی که مسکو حتی روستا هم نبود، کییف کلانشهری مهم محسوب میشد. اما رئیسجمهوری خودکامه روسیه آنقدر این دروغ را تکرار کرده که ظاهرا خودش نیز آن را باور کرده است. پوتین هنگام طراحی حمله به اوکراین میتوانست بر حقایق مسلم زیادی تکیه کند. او میدانست که از نظر نظامی، اوکراین در برابر روسیه بسیار ضعیف است؛ میدانست ناتو برای کمک به اوکراین نیروی نظامی نمیفرستد و میدانست که وابستگی اروپا به نفت و گاز روسیه سبب میشود کشورهایی مانند آلمان، درباره اعمال تحریمهای شدید تردید کنند. بر اساس این حقایق بهظاهر انکارنشدنی، نقشه او حملهای شدید و سریع به اوکراین، دستگیری و نابودی دولتمردان این کشور، ایجاد رژیمی دستنشانده در کییف و نجاتیافتن از تحریمهای نهچندان محکم غرب بود. اما این نقشه یک نکته بزرگ و ناشناخته داشت. همانگونه که آمریکاییها در عراق و شوروی در افغانستان درس گرفتند، پیروزی در جنگ و تسخیر یک کشور آسانتر از حفظ آن است. پوتین میدانست قدرت تسخیر اوکراین را دارد، اما آیا مردم اوکراین به آسانی رژیم دستنشانده مسکو را میپذیرند؟ پوتین این قمار را کرد که حتما میپذیرند؛ چراکه در ۲۰۱۴، مردم کریمه مقاومت چندانی در برابر مهاجمان روس نکردند، پس چرا ۲۰۲۲ باید متفاوت باشد؟ با گذشت هر روز، روشنتر میشود که پوتین در این قمار در حال شکستخوردن است. مردم اوکراین با همه وجود مقاومت میکنند، تحسین جهان را به دست میآورند و برنده این جنگ میشوند. حتی اگر در نبرد نظامی شکست بخورند، اما نمیخواهند زیر سلطه روسیه باشند. روزهای تاریک زیادی پیشرو است. روسها ممکن است بتوانند کل اوکراین را تسخیر کنند، اما برای پیروزی در این جنگ، باید بتوانند این سلطه بر اوکراین را حفظ کنند و فقط در صورتی میتوانند چنین کنند که مردم اوکراین به آنها اجازه این کار را بدهند. هر روز که میگذرد، این مسئله بیش از پیش غیرمحتمل به نظر میرسد. از کار افتادن هر تانک روسی و کشتهشدن هر سرباز روس، جسارت اوکراینیها برای ایستادگی را بالاتر میبرد و مرگ هر اوکراینی، کینه و نفرت آنان را عمیقتر میکند. کینه برای ملت تحت ظلم و ستم، گنجی پنهان است و در عمق وجود آنها باقی میماند و میتواند مقاومت و ایستادگی را تا نسلها حفظ کند. پوتین برای بازسازی امپراتوری روسیه، به یک پیروزی ساده و نسبتا بدون خونریزی نیاز داشت که به صلحی نسبتا بدون کینه و نفرت منجر شود. با ریختن خون اوکراینیها، رؤیای پوتین بهطور حتم محقق نخواهد شد. این بار نام میخائیل گورباچف آخرین رهبر اتحاد جماهیر شوروی نیست که بر سند مرگ امپراتوری روسیه حک میشود؛ نام پوتین ثبت خواهد شد. استالین، دیکتاتور شوروی در قرن بیستم، با تحمیل قحطی گسترده بر اوکراین و مرگ میلیونها نفر به نفرت اوکراینیها از حکومت کمونیستی شوروی دامن زد، اما وقتی گورباچف مسئولیت خود را ترک کرد و اتحاد جماهیر شوروی از هم پاشید، روسها و اوکراینیها احساس نزدیکی میکردند. بااینحال، این بار پوتین دوباره آنها را به دشمن تبدیل کرد.ملتها در نهایت بر اساس تجربیات تاریخی بنا میشوند. هر روزی که میگذرد، تجربیات سیاه بیشتری افزوده میشود که اوکراینیها آنها را نهتنها در روزهای تاریک و تلخ پیشرو، بلکه در دهههای آینده برای نسلهای بعد تعریف خواهند کرد: رئیسجمهوری که از فرار از پایتخت اجتناب کرد؛ سربازان جزیره مار که به ناو جنگی روسیه گفتند «برو به جهنم»؛ شهروندانی که کوشیدند با نشستن در مسیر تانکهای روسی جلوی پیشروی آنها را بگیرند. اینها چیزهایی است که یک ملت را میسازد. پوتین باید این واقعیت را به خوبی بداند. او در زمان کودکی با داستانهایی درباره شجاعت روسها در محاصره لنینگراد و مقاومت در برابر هیتلر رشد کرد. اکنون خود او تجربیاتی مشابه را برای مردم اوکراین خلق میکند، اما این بار خودش را در نقش هیتلر به نمایش گذاشته است. داستان شجاعت و ایستادگی اوکراینیها، نهتنها به مردم اوکراین، بلکه به تمام جهان جسارت میبخشد؛ به دولتهای اروپایی، به دولت ایالات متحده و حتی به شهروندان سرکوبشده داخل روسیه جسارت میبخشد. اگر اوکراینیها شهامت دارند با دستان خالی تانکها را متوقف کنند، دولت آلمان شهامت مییابد تا تغییر سیاست دهد و آنها را به موشکهای ضد تانک مجهز کند، دولت ایالات متحده به فکر محرومیت روسیه از سوییفت میافتد و شهروندان روسیه جسارت مییابند مخالفت خود را با این اشغالگری و جنگ بدون دلیل به نمایش بگذارند. متأسفانه این جنگ احتمالا طولانی خواهد بود، اما مهمترین مسئله از قبل مشخص شده است؛ چند روز گذشته به تمام جهان ثابت کرد اوکراین کشوری واقعی و اوکراینیها ملتی واقعی هستند و کاملا آشکار است که نمیخواهند زیر سلطه امپراتوری روسیه زندگی کنند. سؤال اساسی این است که چقدر زمان میبرد تا این پیام از دیوارهای ضخیم کرملین به درون آن نفوذ کند؟
منبع: گاردین
بیش از یک هفته از جنگ میگذرد و بیش از پیش به نظر میرسد که ولادیمیر پوتین به سمت شکستی تاریخی پیش میرود. او ممکن است همه نبردها را در میدان نظامی ببرد، اما جنگ اصلی را میبازد. رؤیای پوتین برای بازسازی امپراتوری روسیه همیشه بر این ادعای دروغ استوار بود که اوکراین کشوری واقعی نیست، اوکراینیها ملتی واقعی نیستند و ساکنان کییف، خارکیف و لویو مشتاق زندگی تحت حاکمیت روسیه هستند. این ادعایی کاملا دروغ است. اوکراین کشوری با بیش از هزار سال تاریخ است و زمانی که مسکو حتی روستا هم نبود، کییف کلانشهری مهم محسوب میشد. اما رئیسجمهوری خودکامه روسیه آنقدر این دروغ را تکرار کرده که ظاهرا خودش نیز آن را باور کرده است. پوتین هنگام طراحی حمله به اوکراین میتوانست بر حقایق مسلم زیادی تکیه کند. او میدانست که از نظر نظامی، اوکراین در برابر روسیه بسیار ضعیف است؛ میدانست ناتو برای کمک به اوکراین نیروی نظامی نمیفرستد و میدانست که وابستگی اروپا به نفت و گاز روسیه سبب میشود کشورهایی مانند آلمان، درباره اعمال تحریمهای شدید تردید کنند. بر اساس این حقایق بهظاهر انکارنشدنی، نقشه او حملهای شدید و سریع به اوکراین، دستگیری و نابودی دولتمردان این کشور، ایجاد رژیمی دستنشانده در کییف و نجاتیافتن از تحریمهای نهچندان محکم غرب بود. اما این نقشه یک نکته بزرگ و ناشناخته داشت. همانگونه که آمریکاییها در عراق و شوروی در افغانستان درس گرفتند، پیروزی در جنگ و تسخیر یک کشور آسانتر از حفظ آن است. پوتین میدانست قدرت تسخیر اوکراین را دارد، اما آیا مردم اوکراین به آسانی رژیم دستنشانده مسکو را میپذیرند؟ پوتین این قمار را کرد که حتما میپذیرند؛ چراکه در ۲۰۱۴، مردم کریمه مقاومت چندانی در برابر مهاجمان روس نکردند، پس چرا ۲۰۲۲ باید متفاوت باشد؟ با گذشت هر روز، روشنتر میشود که پوتین در این قمار در حال شکستخوردن است. مردم اوکراین با همه وجود مقاومت میکنند، تحسین جهان را به دست میآورند و برنده این جنگ میشوند. حتی اگر در نبرد نظامی شکست بخورند، اما نمیخواهند زیر سلطه روسیه باشند. روزهای تاریک زیادی پیشرو است. روسها ممکن است بتوانند کل اوکراین را تسخیر کنند، اما برای پیروزی در این جنگ، باید بتوانند این سلطه بر اوکراین را حفظ کنند و فقط در صورتی میتوانند چنین کنند که مردم اوکراین به آنها اجازه این کار را بدهند. هر روز که میگذرد، این مسئله بیش از پیش غیرمحتمل به نظر میرسد. از کار افتادن هر تانک روسی و کشتهشدن هر سرباز روس، جسارت اوکراینیها برای ایستادگی را بالاتر میبرد و مرگ هر اوکراینی، کینه و نفرت آنان را عمیقتر میکند. کینه برای ملت تحت ظلم و ستم، گنجی پنهان است و در عمق وجود آنها باقی میماند و میتواند مقاومت و ایستادگی را تا نسلها حفظ کند. پوتین برای بازسازی امپراتوری روسیه، به یک پیروزی ساده و نسبتا بدون خونریزی نیاز داشت که به صلحی نسبتا بدون کینه و نفرت منجر شود. با ریختن خون اوکراینیها، رؤیای پوتین بهطور حتم محقق نخواهد شد. این بار نام میخائیل گورباچف آخرین رهبر اتحاد جماهیر شوروی نیست که بر سند مرگ امپراتوری روسیه حک میشود؛ نام پوتین ثبت خواهد شد. استالین، دیکتاتور شوروی در قرن بیستم، با تحمیل قحطی گسترده بر اوکراین و مرگ میلیونها نفر به نفرت اوکراینیها از حکومت کمونیستی شوروی دامن زد، اما وقتی گورباچف مسئولیت خود را ترک کرد و اتحاد جماهیر شوروی از هم پاشید، روسها و اوکراینیها احساس نزدیکی میکردند. بااینحال، این بار پوتین دوباره آنها را به دشمن تبدیل کرد.ملتها در نهایت بر اساس تجربیات تاریخی بنا میشوند. هر روزی که میگذرد، تجربیات سیاه بیشتری افزوده میشود که اوکراینیها آنها را نهتنها در روزهای تاریک و تلخ پیشرو، بلکه در دهههای آینده برای نسلهای بعد تعریف خواهند کرد: رئیسجمهوری که از فرار از پایتخت اجتناب کرد؛ سربازان جزیره مار که به ناو جنگی روسیه گفتند «برو به جهنم»؛ شهروندانی که کوشیدند با نشستن در مسیر تانکهای روسی جلوی پیشروی آنها را بگیرند. اینها چیزهایی است که یک ملت را میسازد. پوتین باید این واقعیت را به خوبی بداند. او در زمان کودکی با داستانهایی درباره شجاعت روسها در محاصره لنینگراد و مقاومت در برابر هیتلر رشد کرد. اکنون خود او تجربیاتی مشابه را برای مردم اوکراین خلق میکند، اما این بار خودش را در نقش هیتلر به نمایش گذاشته است. داستان شجاعت و ایستادگی اوکراینیها، نهتنها به مردم اوکراین، بلکه به تمام جهان جسارت میبخشد؛ به دولتهای اروپایی، به دولت ایالات متحده و حتی به شهروندان سرکوبشده داخل روسیه جسارت میبخشد. اگر اوکراینیها شهامت دارند با دستان خالی تانکها را متوقف کنند، دولت آلمان شهامت مییابد تا تغییر سیاست دهد و آنها را به موشکهای ضد تانک مجهز کند، دولت ایالات متحده به فکر محرومیت روسیه از سوییفت میافتد و شهروندان روسیه جسارت مییابند مخالفت خود را با این اشغالگری و جنگ بدون دلیل به نمایش بگذارند. متأسفانه این جنگ احتمالا طولانی خواهد بود، اما مهمترین مسئله از قبل مشخص شده است؛ چند روز گذشته به تمام جهان ثابت کرد اوکراین کشوری واقعی و اوکراینیها ملتی واقعی هستند و کاملا آشکار است که نمیخواهند زیر سلطه امپراتوری روسیه زندگی کنند. سؤال اساسی این است که چقدر زمان میبرد تا این پیام از دیوارهای ضخیم کرملین به درون آن نفوذ کند؟
منبع: گاردین
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.