چگونه میشود مانع تکرار تاریخ شد؟
یکی از هواداران دولت فعلی نوشت: کدامیک دروغ میگویند؟ ظریف یا واعظ؟ (بماند که هرکدام اگر دروغگو تلقی بشوند، به نفع جناح ارزشی و مخالف دولت روحانی بود چون علی واعظ -دستکم در افکار عمومی- شخصی طرفدار مذاکره تلقی میشد). سؤال این کاربر بر مبنای «مغلطه مخمصه دروغین» (False binary or False Dilemma) بنا شده بود: که از یک «دوراندیشی به نفع مردم ایران»، مایه تخریب درآورد و هدف را بر این گذاشته بود که از وزیری که معمار برجام بود (قراردادی که هدفش گشایش اقتصادی عزتمندانه برای مردم ایران بود) مچگیری کند. اینطور بود که گروهی، یک «مخمصه دروغین» خلق کرد که در آن، گزینهها به صورت غلط محدود بودند: ظریف یا علی واعظ؛ کدام دروغ میگویند؟ تخریب وقت و سرمایه ملی را به بیراهه میبرد و هدر میدهد. اما برای پاسخدادن به سؤال سرنوشتساز ملی این دفعه ما، لازم است وقت بگذاریم و پاسخ این سؤال مغلطهآلود را بدهیم. تحقیقات و پرسشهای من در مورد این سؤال نشان داد که روایت دکتر ظریف در راز سر به مهر قطعا به واقعیت نزدیکتر است. متن گروه بحران چند هفته بعد از تاریخ نوشتهشدن «متن پیشنویس استانبول» نوشته شده است؛ بنابراین اگر به
متن گروه بحران نگاه کنیم و شمههایی از پیشنویس را ببینیم، میتوانیم نتیجهگیری کنیم که این متن به دست دوستان در گروه بحران رسیده بوده و دروغی از سمت دکتر ظریف در کار نیست (ممکن است اصلا پیشنویس به نام دولت ایران به این گروه داده نشده، ممکن است افراد ایرانی گروه بحران اصلا اطلاعاتی از مرجعی که این پیشنویس را داده نداشته باشند، اما این مقایسه نشان میدهد که آنچه ایران خواسته وارد پیشنهادها شده است). در یک مقایسه اجمالی میتوان رگوریشههای پیشنویس استانبول را در گزارش گروه بحران دید. پیشتر از این هم کمپین تخریبی مشابهی صورت گرفته بود و به استناد گزارش تهیهشده از سوی اندیشکده گروه بینالمللی بحران، گروهی سعی در اثبات این مسئله داشتند که «متن برجام سالها پیش توسط وزارت امور خارجه آمریکا نوشته شده بود و دو سال مذاکرات شبانهروزی مذاکرات هستهای ژنو و وین فقط نمایشی برای گولزدن افکار عمومی بود و اینکه ایران هم این متن از قبل تهیهشده را کاملا پذیرفت مگر احتمالا یک تغییرات غیرمحتوایی و جزئی که تفاوتی در کل ماجرا ایجاد نمیکند». آنجا هم شباهت منطق برجام با آنچه دکتر ظریف در 23 مارس 2005 (9 سال قبل از
نوشتهشدن این گزارشها) در پاریس ارائه کرد، دلیل دیگری است که متن ایران تصویربرداری از گروه بحران نبود. جالبتر اینجاست که وقتی سه کشور اروپایی با فشار جان بولتون (سفیر وقت آمریکا در سازمان ملل متحد) پیشنهادهای ایران را رد کردند، دکتر ظریف متن نوشتهشده ایران را به شبکه ABC داد و آنها نیز منتشرش کردند (متن در ضمیمه موجود است).
(بماند که هر چقدر بر این مسئله پافشاری کنم که «درگیر یک سؤال مغلطهآلود نباید شد و با اشاره به نوع مغلطه باید از تخریبکننده هدف تخریب را جویا شد»، کافی نیست. سؤال اصلی هم از تخریبکنندگان این است که چرا ابتکارهای خلقشده برای گشایش اقتصادی مردم ایران، زیر کمپینهای تخریب له میشوند؟). اگر یادمان باشد، اولین اصل زبان تخریب این بود که تخریب زیر یک نگرانی اخلاقی پنهان میشود. مصداق آن «تظاهر به نگرانی» در این قصه این است: «اینجا کسی دارد دروغ میگوید؛ یا ظریف یا واعظ». در شرایطی غیر از یک کمپین تخریب، قاعدتا ابتکار معماران برجام و همینطور همکاری گروه بحران میبایست مورد تقدیر قرار میگرفت، به جای اینکه اینطور مورد حمله تحت نگرانی از دروغگویی قرار بگیرند. در این مثال، اصل دوم یک کمپین تخریب -مغلطه- هم حضور دارد. سؤال بر مبنای مغلطه «مخمصه دروغین» بنا شده که در آن گزینهها دلبخواهی و محدود تعیین میشوند. برای همین پاسخ به این سؤال را که «کدام دروغ میگویند»، اینگونه باید داد: چون این سؤال بر مبنای مغلطه دوراهی دروغین است، باید اول از همه تخریب و نوع آن را یادآور شد. باید خاطرنشان کرد که این نقد یا
سؤال، به خاطر حضور مغلطه در آن در طبقهبندی یک کمپین تخریب قرار میگیرد. حتی میتوان با ازدیاد گزینههای این سؤال، به جنگ کمپین تخریب رفت. پاسخ سؤال کدام دروغ میگوید میتواند این باشد:
«آن کس که یک دوراندیشی ملی را به یک دلواپسی دروغین تقلیل داد تا کمپین تخریب را پشتش پنهان کند». به سؤال سرنوشتساز ملی اینطور پاسخ دادم که اگر زبان تخریب و سفسطههای رایج را بلد باشیم، ممکن است بتوانیم از تکرار حوادث تلخ تاریخی جلوگیری کنیم. شاید هنوز هم دیر نباشد اگر درمورد سناریوی اول مطرحشده در اول گفتار و مسئولیت خودمان دراینباره فکر کنیم: دانستن درمورد سفسطهها و همچنین یک بیدار-آگاهی همیشگی برای تشخیصدادن دلواپسیهای بهظاهر اخلاقمدارانه شاید بتواند از تکرار تاریخ جلوگیری کند. ۱- این متن یک بررسی تاریخی نیست و برای پیشبرد هدف در این نوشتار که بررسی کارزارهای تخریب است، به مسائل تاریخی با نگاهی غیرتخصصی نگاه شده است. برای دانستن بیشتر درباره چموخم اتفاقات، حتما به کتابهای مربوطه مراجعه کنید و از تاریخپژوهان بخواهید منابع خوب را معرفی کنند. اگر اشتباهی در روایت تاریخ در این نوشته میبینید با دفتر روزنامه تماس بگیرید.
یکی از هواداران دولت فعلی نوشت: کدامیک دروغ میگویند؟ ظریف یا واعظ؟ (بماند که هرکدام اگر دروغگو تلقی بشوند، به نفع جناح ارزشی و مخالف دولت روحانی بود چون علی واعظ -دستکم در افکار عمومی- شخصی طرفدار مذاکره تلقی میشد). سؤال این کاربر بر مبنای «مغلطه مخمصه دروغین» (False binary or False Dilemma) بنا شده بود: که از یک «دوراندیشی به نفع مردم ایران»، مایه تخریب درآورد و هدف را بر این گذاشته بود که از وزیری که معمار برجام بود (قراردادی که هدفش گشایش اقتصادی عزتمندانه برای مردم ایران بود) مچگیری کند. اینطور بود که گروهی، یک «مخمصه دروغین» خلق کرد که در آن، گزینهها به صورت غلط محدود بودند: ظریف یا علی واعظ؛ کدام دروغ میگویند؟ تخریب وقت و سرمایه ملی را به بیراهه میبرد و هدر میدهد. اما برای پاسخدادن به سؤال سرنوشتساز ملی این دفعه ما، لازم است وقت بگذاریم و پاسخ این سؤال مغلطهآلود را بدهیم. تحقیقات و پرسشهای من در مورد این سؤال نشان داد که روایت دکتر ظریف در راز سر به مهر قطعا به واقعیت نزدیکتر است. متن گروه بحران چند هفته بعد از تاریخ نوشتهشدن «متن پیشنویس استانبول» نوشته شده است؛ بنابراین اگر به
متن گروه بحران نگاه کنیم و شمههایی از پیشنویس را ببینیم، میتوانیم نتیجهگیری کنیم که این متن به دست دوستان در گروه بحران رسیده بوده و دروغی از سمت دکتر ظریف در کار نیست (ممکن است اصلا پیشنویس به نام دولت ایران به این گروه داده نشده، ممکن است افراد ایرانی گروه بحران اصلا اطلاعاتی از مرجعی که این پیشنویس را داده نداشته باشند، اما این مقایسه نشان میدهد که آنچه ایران خواسته وارد پیشنهادها شده است). در یک مقایسه اجمالی میتوان رگوریشههای پیشنویس استانبول را در گزارش گروه بحران دید. پیشتر از این هم کمپین تخریبی مشابهی صورت گرفته بود و به استناد گزارش تهیهشده از سوی اندیشکده گروه بینالمللی بحران، گروهی سعی در اثبات این مسئله داشتند که «متن برجام سالها پیش توسط وزارت امور خارجه آمریکا نوشته شده بود و دو سال مذاکرات شبانهروزی مذاکرات هستهای ژنو و وین فقط نمایشی برای گولزدن افکار عمومی بود و اینکه ایران هم این متن از قبل تهیهشده را کاملا پذیرفت مگر احتمالا یک تغییرات غیرمحتوایی و جزئی که تفاوتی در کل ماجرا ایجاد نمیکند». آنجا هم شباهت منطق برجام با آنچه دکتر ظریف در 23 مارس 2005 (9 سال قبل از
نوشتهشدن این گزارشها) در پاریس ارائه کرد، دلیل دیگری است که متن ایران تصویربرداری از گروه بحران نبود. جالبتر اینجاست که وقتی سه کشور اروپایی با فشار جان بولتون (سفیر وقت آمریکا در سازمان ملل متحد) پیشنهادهای ایران را رد کردند، دکتر ظریف متن نوشتهشده ایران را به شبکه ABC داد و آنها نیز منتشرش کردند (متن در ضمیمه موجود است).
(بماند که هر چقدر بر این مسئله پافشاری کنم که «درگیر یک سؤال مغلطهآلود نباید شد و با اشاره به نوع مغلطه باید از تخریبکننده هدف تخریب را جویا شد»، کافی نیست. سؤال اصلی هم از تخریبکنندگان این است که چرا ابتکارهای خلقشده برای گشایش اقتصادی مردم ایران، زیر کمپینهای تخریب له میشوند؟). اگر یادمان باشد، اولین اصل زبان تخریب این بود که تخریب زیر یک نگرانی اخلاقی پنهان میشود. مصداق آن «تظاهر به نگرانی» در این قصه این است: «اینجا کسی دارد دروغ میگوید؛ یا ظریف یا واعظ». در شرایطی غیر از یک کمپین تخریب، قاعدتا ابتکار معماران برجام و همینطور همکاری گروه بحران میبایست مورد تقدیر قرار میگرفت، به جای اینکه اینطور مورد حمله تحت نگرانی از دروغگویی قرار بگیرند. در این مثال، اصل دوم یک کمپین تخریب -مغلطه- هم حضور دارد. سؤال بر مبنای مغلطه «مخمصه دروغین» بنا شده که در آن گزینهها دلبخواهی و محدود تعیین میشوند. برای همین پاسخ به این سؤال را که «کدام دروغ میگویند»، اینگونه باید داد: چون این سؤال بر مبنای مغلطه دوراهی دروغین است، باید اول از همه تخریب و نوع آن را یادآور شد. باید خاطرنشان کرد که این نقد یا
سؤال، به خاطر حضور مغلطه در آن در طبقهبندی یک کمپین تخریب قرار میگیرد. حتی میتوان با ازدیاد گزینههای این سؤال، به جنگ کمپین تخریب رفت. پاسخ سؤال کدام دروغ میگوید میتواند این باشد:
«آن کس که یک دوراندیشی ملی را به یک دلواپسی دروغین تقلیل داد تا کمپین تخریب را پشتش پنهان کند». به سؤال سرنوشتساز ملی اینطور پاسخ دادم که اگر زبان تخریب و سفسطههای رایج را بلد باشیم، ممکن است بتوانیم از تکرار حوادث تلخ تاریخی جلوگیری کنیم. شاید هنوز هم دیر نباشد اگر درمورد سناریوی اول مطرحشده در اول گفتار و مسئولیت خودمان دراینباره فکر کنیم: دانستن درمورد سفسطهها و همچنین یک بیدار-آگاهی همیشگی برای تشخیصدادن دلواپسیهای بهظاهر اخلاقمدارانه شاید بتواند از تکرار تاریخ جلوگیری کند. ۱- این متن یک بررسی تاریخی نیست و برای پیشبرد هدف در این نوشتار که بررسی کارزارهای تخریب است، به مسائل تاریخی با نگاهی غیرتخصصی نگاه شده است. برای دانستن بیشتر درباره چموخم اتفاقات، حتما به کتابهای مربوطه مراجعه کنید و از تاریخپژوهان بخواهید منابع خوب را معرفی کنند. اگر اشتباهی در روایت تاریخ در این نوشته میبینید با دفتر روزنامه تماس بگیرید.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.