|

یادداشتی بر مجموعه شعر «در خواب راه می‌رود انگار پاهایم»

از رؤیا تا واقعیت شاعرانگی

محمود معتقدی

بی‌گمان ظهور جریان شعری خود از برآمد سرچشمه‌های «تخیل» و «زبان» در چشم‌انداز رؤیاهای انسانی در همه روزگاران، همانا خود دوباره‌دیدن جهان در تماشای گردشی در اینجا و آنجاست که در فضاهای دور و نزدیک از منظری کوتاه، احساس و اندیشه‌ورزی در قلمرو ساختار شاعرانگی آن، به پیوندی درونی راه‌ می‌یابد. شعر، آنگاه به عرصه هستی‌شناسی و دنیای زیباشناختی راه پیدا می‌کند که جریان شعریت از یک‌ سو، در کنار ادبیت از سوی دیگر به تجربه شاعرانه نزدیک و نزدیک‌تر می‌شود؛ لذا از پی چنین دستمایه‌هایی، شاعر در هاله‌ای از «اضطراب» و «خودجوشی» رشک‌برانگیزی، به ادراک و لذت هنری در بهره‌گیری از زبانی دیگر دست می‌یازد.

بی‌شک در چنین ساختاری موضوع محوری «انسان»، به‌اضافه «هنر» در گفتمان‌های شاعرانه، همراه با ارائه‌های شکلی و محتوایی به سرانجام خود می‌رسد. حال با توجه به نکات یادشده، در عرصه شعر امروز، به چشم‌انداز «در خواب راه می‌رود انگار پاهایم» سروده ناهید کبیری که خود از چهره‌های ادبیات این روزگار است می‌پردازیم و نشانه‌هایی را یادآور می‌شویم.
مجموعه شعر «در خواب راه می‌رود انگار پاهایم» در کار شاعرانگی خود نشانه‌ای از سال‌ها فعالیت وی در مقوله‌های شاعری، داستان‌نویسی و ترجمه‌ها را با خود دارد. گفتنی است که نقطه عزیمت شاعر در اینجا هم بهره‌گیری از فرصت‌های دانستگی و شناخت عناصر فراوانی در حوزه دریافت‌ها و نگرش‌ها در انتخاب واژه‌هاست که همواره از رؤیاها تا واقعیت جاری زمانه‌اش را در این چشم‌انداز در خدمت شاعرانگی به کار گرفته است.
بی‌شک آنچه در این مجموعه محل تأمل است، روشنی جریان و حس روایت، هم‌نشینی واژه‌ها و در نهایت توجه شاعر به شرایط بیرونی و نوعی فردیت در عاشقانه‌گویی‌هاست.
سروده‌های این دفتر اغلب با چند سطری مقدمه و از پی آن با واردشدن شاعر به موضوع اصلی در پیوند با میل به فردیت است که در چشم‌انداز شعرها گویی حضور طبیعت، تاریخ، دغدغه‌های کشف رابطه‌های انسانی و بهره‌گیری از عناصری از پدیده‌های جانبی از زنده‌کردن اشیا و شکلی از تصویرگرایی که با زبانی روایی و ساده در متن‌های شاعرانه دیده و حس می‌شود. این بستر واقع‌گرایی گاه بر شانه شعرها تا حدودی یک‌سویه یا کمی تکرار سنگینی می‌کند.
«پاییز
همه خواب‌ها را با برگ‌ها برده است
و تو در میان نه خواب
نه بیداری
به رد پای مسافری فکر می‌کنی
که نشانی‌اش را
در قطار کهنه هزار سال پیش
جا گذاشته‌ای
(صفحه 44).
«در خواب راه می‌رود انگار پاهایم» فراخوان بخشی از حافظه‌های تاریخی و اینجایی شاعر است. همانا جست‌وجو و یادآوری فرصت‌هایی است که در گذر زمان از پی روایت‌هایی تصویرگرایانه به‌سادگی هرچه‌تمام‌تر در ساختار درونی و بیرونی شعر بیان می‌شود:
«در انتهای غروب پنجره‌ای هست
که صبح‌ها
کرکره‌اش را بالا می‌کشد
قهوه‌اش را روی میز می‌گذارد
به سمفونی تکراری‌اش گوش می‌دهد
و به شاخه‌های لخت و کبود نگاه می‌کند
به بازی باد با برگ‌ها...»
(صفحه 75).
شاعر از نگاه و خلوت پنجره می‌گوید: که نبض زندگی و هستی‌های سیال در آن به زیبایی همنوایی و حس می‌شود و سرشار از واقعیت‌ها و تنهایی انسان در زمانه امروز است.
گفتنی است که بسامد ‌واژه‌ها در این ‌مجموعه از خود جریان زیستن برگرفته شده است. همانند پنجره، آینه، شب، تابستان، آویشن، مزرعه، عطر، ستاره، قهوه، رودخانه، اردیبهشت و بسیاری دیگر.
ناهید کبیری شاعر اهل دریافت‌های فراوانی از متن واقعیت‌ها و روایت‌ها و آشوب‌ها و حادثه‌های درون زندگی است که با نوعی از طبیعت‌گرایی و لحظه‌های لغزنده حرف خودش را می‌زند. گویی این خواب‌های ریز و درشت در ذهن و زبان شاعر مدام شانه عوض می‌کند و به بیرون‌ و جهان بیداری راه می‌یابد.
شاعر «در خواب راه می‌رود انگار پاهایم» انگار برای صید لحظه‌ها، پیوسته پای می‌کوبد:
«کلمه‌ها مثل گنجشک‌های بی‌قرار اول پاییز
پرپر می‌زنند ‌در حوالی سرم
و‌ میل نوشتن شعر تازه‌ای را
در نوک انگشت‌هایم بارور می‌کنند
با اینکه آفتاب بی‌رمق صبح
بر شانه‌هایم نشسته است
گرم نمی‌شوم...
(صفحه 83).
بی‌گمان جنس واژه‌ها و سطرها در این مجموعه، حکایت بسیاری از هنجارهای عاطفی، شکست‌ها و میل فردیت را با خود دارد که از هر فضای شکلی و محتوایی متأثر می‌شود و در کلیت برجسته‌کردن یک نگرش فردی و زنانه هم در آن حس می‌شود بی‌آنکه از عشق و هستی شعار چندانی در میانه باشد.
البته شاعر در روایت‌ها نیز از منظر دلبستگی‌ها بی‌طرفانه عمل می‌کند و سعی دارد چشم‌انداز شادی‌ها و شکست‌ها را در کنار هم نشان بدهد:
«باران هنوز می‌بارید
گوشه‌های چتر شکسته بود
اریب تند آب
از حجم تنهایی‌ام
به سوی جاذبه‌های خیس لایه‌های زمین فرومی‌رفت»
(صفحه 71).
دیگر اینکه، ‌مجموعه «در خواب راه می‌رود انگار پاهایم» ناهید کبیری، با زبانی ساده و روایی و نگرش‌های تصویرگرایانه و واقعیت‌پذیری در حوزه شعر امروز، فرصت شاعرانه بهنگامی را تجربه کرده و می‌کند و این دفتر که دوازدهمین دفتر شعر او به حساب می‌آید از منظر مصالح و زبان شعری چهره موفقی به حساب می‌آید.
صدالبته باورهای اجتماعی و نشان‌دادن شرایط اکنونی تا حد زیادی در پرده گفته و نشان داده می‌شود ضمن آنکه انسان و عشق‌ محور اساسی شعرهای اوست.

بی‌گمان ظهور جریان شعری خود از برآمد سرچشمه‌های «تخیل» و «زبان» در چشم‌انداز رؤیاهای انسانی در همه روزگاران، همانا خود دوباره‌دیدن جهان در تماشای گردشی در اینجا و آنجاست که در فضاهای دور و نزدیک از منظری کوتاه، احساس و اندیشه‌ورزی در قلمرو ساختار شاعرانگی آن، به پیوندی درونی راه‌ می‌یابد. شعر، آنگاه به عرصه هستی‌شناسی و دنیای زیباشناختی راه پیدا می‌کند که جریان شعریت از یک‌ سو، در کنار ادبیت از سوی دیگر به تجربه شاعرانه نزدیک و نزدیک‌تر می‌شود؛ لذا از پی چنین دستمایه‌هایی، شاعر در هاله‌ای از «اضطراب» و «خودجوشی» رشک‌برانگیزی، به ادراک و لذت هنری در بهره‌گیری از زبانی دیگر دست می‌یازد.

بی‌شک در چنین ساختاری موضوع محوری «انسان»، به‌اضافه «هنر» در گفتمان‌های شاعرانه، همراه با ارائه‌های شکلی و محتوایی به سرانجام خود می‌رسد. حال با توجه به نکات یادشده، در عرصه شعر امروز، به چشم‌انداز «در خواب راه می‌رود انگار پاهایم» سروده ناهید کبیری که خود از چهره‌های ادبیات این روزگار است می‌پردازیم و نشانه‌هایی را یادآور می‌شویم.
مجموعه شعر «در خواب راه می‌رود انگار پاهایم» در کار شاعرانگی خود نشانه‌ای از سال‌ها فعالیت وی در مقوله‌های شاعری، داستان‌نویسی و ترجمه‌ها را با خود دارد. گفتنی است که نقطه عزیمت شاعر در اینجا هم بهره‌گیری از فرصت‌های دانستگی و شناخت عناصر فراوانی در حوزه دریافت‌ها و نگرش‌ها در انتخاب واژه‌هاست که همواره از رؤیاها تا واقعیت جاری زمانه‌اش را در این چشم‌انداز در خدمت شاعرانگی به کار گرفته است.
بی‌شک آنچه در این مجموعه محل تأمل است، روشنی جریان و حس روایت، هم‌نشینی واژه‌ها و در نهایت توجه شاعر به شرایط بیرونی و نوعی فردیت در عاشقانه‌گویی‌هاست.
سروده‌های این دفتر اغلب با چند سطری مقدمه و از پی آن با واردشدن شاعر به موضوع اصلی در پیوند با میل به فردیت است که در چشم‌انداز شعرها گویی حضور طبیعت، تاریخ، دغدغه‌های کشف رابطه‌های انسانی و بهره‌گیری از عناصری از پدیده‌های جانبی از زنده‌کردن اشیا و شکلی از تصویرگرایی که با زبانی روایی و ساده در متن‌های شاعرانه دیده و حس می‌شود. این بستر واقع‌گرایی گاه بر شانه شعرها تا حدودی یک‌سویه یا کمی تکرار سنگینی می‌کند.
«پاییز
همه خواب‌ها را با برگ‌ها برده است
و تو در میان نه خواب
نه بیداری
به رد پای مسافری فکر می‌کنی
که نشانی‌اش را
در قطار کهنه هزار سال پیش
جا گذاشته‌ای
(صفحه 44).
«در خواب راه می‌رود انگار پاهایم» فراخوان بخشی از حافظه‌های تاریخی و اینجایی شاعر است. همانا جست‌وجو و یادآوری فرصت‌هایی است که در گذر زمان از پی روایت‌هایی تصویرگرایانه به‌سادگی هرچه‌تمام‌تر در ساختار درونی و بیرونی شعر بیان می‌شود:
«در انتهای غروب پنجره‌ای هست
که صبح‌ها
کرکره‌اش را بالا می‌کشد
قهوه‌اش را روی میز می‌گذارد
به سمفونی تکراری‌اش گوش می‌دهد
و به شاخه‌های لخت و کبود نگاه می‌کند
به بازی باد با برگ‌ها...»
(صفحه 75).
شاعر از نگاه و خلوت پنجره می‌گوید: که نبض زندگی و هستی‌های سیال در آن به زیبایی همنوایی و حس می‌شود و سرشار از واقعیت‌ها و تنهایی انسان در زمانه امروز است.
گفتنی است که بسامد ‌واژه‌ها در این ‌مجموعه از خود جریان زیستن برگرفته شده است. همانند پنجره، آینه، شب، تابستان، آویشن، مزرعه، عطر، ستاره، قهوه، رودخانه، اردیبهشت و بسیاری دیگر.
ناهید کبیری شاعر اهل دریافت‌های فراوانی از متن واقعیت‌ها و روایت‌ها و آشوب‌ها و حادثه‌های درون زندگی است که با نوعی از طبیعت‌گرایی و لحظه‌های لغزنده حرف خودش را می‌زند. گویی این خواب‌های ریز و درشت در ذهن و زبان شاعر مدام شانه عوض می‌کند و به بیرون‌ و جهان بیداری راه می‌یابد.
شاعر «در خواب راه می‌رود انگار پاهایم» انگار برای صید لحظه‌ها، پیوسته پای می‌کوبد:
«کلمه‌ها مثل گنجشک‌های بی‌قرار اول پاییز
پرپر می‌زنند ‌در حوالی سرم
و‌ میل نوشتن شعر تازه‌ای را
در نوک انگشت‌هایم بارور می‌کنند
با اینکه آفتاب بی‌رمق صبح
بر شانه‌هایم نشسته است
گرم نمی‌شوم...
(صفحه 83).
بی‌گمان جنس واژه‌ها و سطرها در این مجموعه، حکایت بسیاری از هنجارهای عاطفی، شکست‌ها و میل فردیت را با خود دارد که از هر فضای شکلی و محتوایی متأثر می‌شود و در کلیت برجسته‌کردن یک نگرش فردی و زنانه هم در آن حس می‌شود بی‌آنکه از عشق و هستی شعار چندانی در میانه باشد.
البته شاعر در روایت‌ها نیز از منظر دلبستگی‌ها بی‌طرفانه عمل می‌کند و سعی دارد چشم‌انداز شادی‌ها و شکست‌ها را در کنار هم نشان بدهد:
«باران هنوز می‌بارید
گوشه‌های چتر شکسته بود
اریب تند آب
از حجم تنهایی‌ام
به سوی جاذبه‌های خیس لایه‌های زمین فرومی‌رفت»
(صفحه 71).
دیگر اینکه، ‌مجموعه «در خواب راه می‌رود انگار پاهایم» ناهید کبیری، با زبانی ساده و روایی و نگرش‌های تصویرگرایانه و واقعیت‌پذیری در حوزه شعر امروز، فرصت شاعرانه بهنگامی را تجربه کرده و می‌کند و این دفتر که دوازدهمین دفتر شعر او به حساب می‌آید از منظر مصالح و زبان شعری چهره موفقی به حساب می‌آید.
صدالبته باورهای اجتماعی و نشان‌دادن شرایط اکنونی تا حد زیادی در پرده گفته و نشان داده می‌شود ضمن آنکه انسان و عشق‌ محور اساسی شعرهای اوست.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.