زیر آوار جنگ
چند روز از حمله روسیه به اوکراین میگذرد. در رسانههای آمریکا درباره اینکه چگونه میتوان جنگ و حمله نظامی را برای کودکان تشریح کرد، گفته میشود. در این رسانهها بیشترین مسئولیت بر عهده پدر و مادر گذاشته شده است؛ پدران و مادرانی که عکسهایی از این جنگ هولناک را منتشر میکنند و کودکان پنج یا هفتساله و... آنها میپرسند آیا درگیر جنگ جهانی سوم شدهاند؟ کودکانی که نگراناند از خانه و اتاق خود مثل هزاران کودک اوکراینی آواره شوند. سؤال این است: «چگونه جنگ را میتوان برای بچهها توضیح داد؟».
جیل آتری، متخصص رویارویی با غم و اندوه، در مجله «اکی» این باید و نبایدها را فهرست کرده است:
صادق باشید؛ جیل که برنامهای به نام «کمک به کودکان دچار فقدان» را ارائه میکند، میگوید: «جنگ همه را میترساند، نهفقط کودکان را! این را باید در نظر داشت تا بتوانیم مکالمه را با آنها ادامه دهیم». او میگوید مهمترین چیزی که باید به آنها گفت، این است: «ترسیدن اشکالی ندارد. ترس واقعی است و خوب است که چنین احساسی داشته باشید. این یک پاسخ طبیعی به ناشناختههاست و ما باید آنها را تشویق کنیم تا احساسات خود را با ما به اشتراک بگذارند. سپس میتوانیم درباره اینکه چرا این احساس طبیعی است، صحبت کنیم». احساسات خود را بیان کنید؛ بزرگسالان نیز میتوانند از جنگ بترسند، مخصوصا هنگامی که قرار است از کودکان مراقبت کنند. صبور باشید؛ به یاد داشته باشید که ما نمیدانیم فرزندانمان چه احساسی دارند و باید به آنها گوش کنیم تا از حالوهوای آنها باخبر شویم. جیل میگوید: «اجازه دهید آنها به شما بگویند که چه احساسی دارند نه آن احساسی را که فکر میکنید دارند، برایشان توضیح دهید. شما نمیتوانید افکار آنها را تصور کنید. شاید کودک شما سناریوهای «احمقانه» را در تخیلش تصور کند؛ اتفاقاتی که از نظر شما ممکن نیست رخ دهد، اما در ذهن یک کودک،
این تخیلات بسیار واقعی است». خوب گوش کنید؛ وقتی فرزندتان احساسات خود را به اشتراک میگذارد، با توجه کامل به او گوش بدهید. جیل میگوید: «قلبی باشید با گوش. اغلب اوقات ما بهعنوان والدین آنقدر درگیر هستیم که برای گوشدادن درست وقت نمیگذاریم. پس در این شرایط بنشینید، دستتان را خالی کنید و تمرکز کنید و هیچ کاری جز گوشدادن به کودکتان نداشته باشید. حرف آنها را قطع نکنید و احساسات آنها را قضاوت نکنید».
اگر نمیدانید اشکالی ندارد؛ صداقت عاطفی در هر مکالمهای با کودک کلیدی است. اگر پاسخ سؤالی را نمیدانید، اشکالی ندارد. جیل میگوید: «شما نمیتوانید به یک کودک بگویید همه چیز درست خواهد شد، زیرا ما این را نمیدانیم. اگر اوضاع درست نشود، اعتماد کودک به شما از دست خواهد رفت. به آنها بگویید من نمیدانم و جوابی برایش ندارم. مامان و بابا همیشه همه چیز را نمیدانند». زمان شنیدن خبر را محدود کنید؛ جیل تشریح میکند: «همه ما دوست داریم فرزندانمان را در پر قو بزرگ کنیم و از آنها در برابر اتفاقات ناپسند دنیا محافظت کنیم، اما این واقعبینانه نیست. شاید بهتر باشد میزان اخباری که میشنوند و تماشا میکنند، محدود شود. شما نمیتوانید از آنها بهطور کامل در برابر همه اتفاقات ناخوشایند محافظت کنید، اما میتوانید هنگام دیدن و مطلعشدن این اتفاقها در کنارشان باشید و فضایی امن برایشان ایجاد کنید. فراموش نکنید کودکان جنگ را به خوبی درک نمیکنند، اما میتوانند با تماشای اخبار و تجزیه و تحلیل خبر در کنارشان، احساس راحتی بیشتری داشته باشند. پس بهتر است اخبار را با آنها تماشا کنید تا آنچه را که آنها میشنوند، بشنوید. با هم به نقشه
جهان نگاه کنید تا بیشتر درباره مکانهای درگیر بدانید. همین نکتههای کوچک تفاوت بزرگی ایجاد میکنند».
راستگو باشید؛ اگر کسی بر اثر بمب کشته شد، جزئیات را به او نگویید. به آنها بگویید «بله، یک بمب فرود آمد. یک نفر مجروح شد و صدمه دید». اگر درباره مرگ میپرسند، صادق باشید. به آنها بگویید «بله، مردم کشته شدهاند» و همدردی کنید و بگویید «خیلی غمانگیز است!». کمک به دیگری؛ به آنها کمک کنید اسباببازیها و وسایل شادیبخش را برای ارسال به کودکان زیر آوار جنگ انتخاب کنند؛ هر چیزی که به آن کودکان حال خوب میبخشد و به فرزند شما احساس همدلی و همراهی میدهد. دروغ نگویید؛ جیل توصیه میکند: «دروغ نگویید و به کودکان قول ندهید. اگر الان دروغ بگویید، در طول زندگی بر اعتماد تأثیر میگذارد. آنها احساس میکنند که نمیتوانند چیزی به شما بگویند، زیرا دفعه قبل به آنها دروغ گفتید».
راهی برای کمک
اینکه رسانههای جهان بیش از آنکه نگران کودکان اوکراینی زیر آتش جنگ روسیه باشند، از این میگویند که چگونه باید با کودکان درباره جنگ صحبت کرد، اتفاق خوشایندی نیست. در یکی از این مقالات از نگرانی متخصصان بهداشت روان درباره مقابله با استرس ناشی از اخبار جنگ برای کودکان گزارش شده است و اینکه چگونه اتفاقهای جهان سبب شده زنگ خطر به صدا دربیاید. طبق این گزارش، بیش از دو سال در طول همهگیری ویروس کرونا با نقاط ضعف بسیار مدیریتی روبهرو بودهایم. اکنون جنگ در آن سوی کره زمین در حال وقوع است. آنچه در اوکراین اتفاق میافتد، تأثیرات ماندگاری خواهد داشت؛ حتی در خانه تکتک افرادی که دور از این جنگ زندگی میکنند. این سؤال از سوی متخصصان مطرح شده که قرار است چگونه درباره این جنگ به کودکان گفت؟
دکتر کتی زبراکی، رئیس بخش روانشناسی کودک، به رویترز گفت صادقبودن با خود و فرزندان بسیار مهم است. این بیماری همهگیر احساس اضطراب ما را افزایش داده و به سایر بخشهای زندگی ما نیز سرایت کرده است. زبراکی گفت: «این جنگ واقعی است. هرچقدر هم بخواهید نمیتوانید این موضوع را از فرزندان خود پنهان کنید. با آنها بهسادگی سخن بگویید. سن آنها را در نظر بگیرید».
زبراکی گفت: «زمانی که با یک نوجوان صحبت میکنید، ممکن است بتوانید به جزئیات بیشتری اشاره کنید، اما یک کودک نوپا یا هفتساله فقط میخواهد بداند که در امان است». او تأکید میکند: «خواب کافی بسیار مهم است. این نکته باید در کودکان به دقت رعایت شود. کابوسهای شبانه یا مشکل در خواب، نشانهای است که نشان میدهد فرزند شما تحت فشار است. اگر متوجه شدید فرزندتان بیشتر به شما میچسبد، این نیز میتواند یک هشدار باشد».
دکتر زبراکی گفت: «شاید اگر آنها را با موضوع بیشتر آشنا کنید، کمککننده باشد. از آنها بخواهید برای فردی در ارتش نامه بنویسند. اگر سن آنها بزرگتر است، شاید بخواهند عضو یک سازمان خیریه شوند. همه اینها برای این است که بدانند راهی برای کمک وجود دارد».
چند روز از حمله روسیه به اوکراین میگذرد. در رسانههای آمریکا درباره اینکه چگونه میتوان جنگ و حمله نظامی را برای کودکان تشریح کرد، گفته میشود. در این رسانهها بیشترین مسئولیت بر عهده پدر و مادر گذاشته شده است؛ پدران و مادرانی که عکسهایی از این جنگ هولناک را منتشر میکنند و کودکان پنج یا هفتساله و... آنها میپرسند آیا درگیر جنگ جهانی سوم شدهاند؟ کودکانی که نگراناند از خانه و اتاق خود مثل هزاران کودک اوکراینی آواره شوند. سؤال این است: «چگونه جنگ را میتوان برای بچهها توضیح داد؟».
جیل آتری، متخصص رویارویی با غم و اندوه، در مجله «اکی» این باید و نبایدها را فهرست کرده است:
صادق باشید؛ جیل که برنامهای به نام «کمک به کودکان دچار فقدان» را ارائه میکند، میگوید: «جنگ همه را میترساند، نهفقط کودکان را! این را باید در نظر داشت تا بتوانیم مکالمه را با آنها ادامه دهیم». او میگوید مهمترین چیزی که باید به آنها گفت، این است: «ترسیدن اشکالی ندارد. ترس واقعی است و خوب است که چنین احساسی داشته باشید. این یک پاسخ طبیعی به ناشناختههاست و ما باید آنها را تشویق کنیم تا احساسات خود را با ما به اشتراک بگذارند. سپس میتوانیم درباره اینکه چرا این احساس طبیعی است، صحبت کنیم». احساسات خود را بیان کنید؛ بزرگسالان نیز میتوانند از جنگ بترسند، مخصوصا هنگامی که قرار است از کودکان مراقبت کنند. صبور باشید؛ به یاد داشته باشید که ما نمیدانیم فرزندانمان چه احساسی دارند و باید به آنها گوش کنیم تا از حالوهوای آنها باخبر شویم. جیل میگوید: «اجازه دهید آنها به شما بگویند که چه احساسی دارند نه آن احساسی را که فکر میکنید دارند، برایشان توضیح دهید. شما نمیتوانید افکار آنها را تصور کنید. شاید کودک شما سناریوهای «احمقانه» را در تخیلش تصور کند؛ اتفاقاتی که از نظر شما ممکن نیست رخ دهد، اما در ذهن یک کودک،
این تخیلات بسیار واقعی است». خوب گوش کنید؛ وقتی فرزندتان احساسات خود را به اشتراک میگذارد، با توجه کامل به او گوش بدهید. جیل میگوید: «قلبی باشید با گوش. اغلب اوقات ما بهعنوان والدین آنقدر درگیر هستیم که برای گوشدادن درست وقت نمیگذاریم. پس در این شرایط بنشینید، دستتان را خالی کنید و تمرکز کنید و هیچ کاری جز گوشدادن به کودکتان نداشته باشید. حرف آنها را قطع نکنید و احساسات آنها را قضاوت نکنید».
اگر نمیدانید اشکالی ندارد؛ صداقت عاطفی در هر مکالمهای با کودک کلیدی است. اگر پاسخ سؤالی را نمیدانید، اشکالی ندارد. جیل میگوید: «شما نمیتوانید به یک کودک بگویید همه چیز درست خواهد شد، زیرا ما این را نمیدانیم. اگر اوضاع درست نشود، اعتماد کودک به شما از دست خواهد رفت. به آنها بگویید من نمیدانم و جوابی برایش ندارم. مامان و بابا همیشه همه چیز را نمیدانند». زمان شنیدن خبر را محدود کنید؛ جیل تشریح میکند: «همه ما دوست داریم فرزندانمان را در پر قو بزرگ کنیم و از آنها در برابر اتفاقات ناپسند دنیا محافظت کنیم، اما این واقعبینانه نیست. شاید بهتر باشد میزان اخباری که میشنوند و تماشا میکنند، محدود شود. شما نمیتوانید از آنها بهطور کامل در برابر همه اتفاقات ناخوشایند محافظت کنید، اما میتوانید هنگام دیدن و مطلعشدن این اتفاقها در کنارشان باشید و فضایی امن برایشان ایجاد کنید. فراموش نکنید کودکان جنگ را به خوبی درک نمیکنند، اما میتوانند با تماشای اخبار و تجزیه و تحلیل خبر در کنارشان، احساس راحتی بیشتری داشته باشند. پس بهتر است اخبار را با آنها تماشا کنید تا آنچه را که آنها میشنوند، بشنوید. با هم به نقشه
جهان نگاه کنید تا بیشتر درباره مکانهای درگیر بدانید. همین نکتههای کوچک تفاوت بزرگی ایجاد میکنند».
راستگو باشید؛ اگر کسی بر اثر بمب کشته شد، جزئیات را به او نگویید. به آنها بگویید «بله، یک بمب فرود آمد. یک نفر مجروح شد و صدمه دید». اگر درباره مرگ میپرسند، صادق باشید. به آنها بگویید «بله، مردم کشته شدهاند» و همدردی کنید و بگویید «خیلی غمانگیز است!». کمک به دیگری؛ به آنها کمک کنید اسباببازیها و وسایل شادیبخش را برای ارسال به کودکان زیر آوار جنگ انتخاب کنند؛ هر چیزی که به آن کودکان حال خوب میبخشد و به فرزند شما احساس همدلی و همراهی میدهد. دروغ نگویید؛ جیل توصیه میکند: «دروغ نگویید و به کودکان قول ندهید. اگر الان دروغ بگویید، در طول زندگی بر اعتماد تأثیر میگذارد. آنها احساس میکنند که نمیتوانند چیزی به شما بگویند، زیرا دفعه قبل به آنها دروغ گفتید».
راهی برای کمک
اینکه رسانههای جهان بیش از آنکه نگران کودکان اوکراینی زیر آتش جنگ روسیه باشند، از این میگویند که چگونه باید با کودکان درباره جنگ صحبت کرد، اتفاق خوشایندی نیست. در یکی از این مقالات از نگرانی متخصصان بهداشت روان درباره مقابله با استرس ناشی از اخبار جنگ برای کودکان گزارش شده است و اینکه چگونه اتفاقهای جهان سبب شده زنگ خطر به صدا دربیاید. طبق این گزارش، بیش از دو سال در طول همهگیری ویروس کرونا با نقاط ضعف بسیار مدیریتی روبهرو بودهایم. اکنون جنگ در آن سوی کره زمین در حال وقوع است. آنچه در اوکراین اتفاق میافتد، تأثیرات ماندگاری خواهد داشت؛ حتی در خانه تکتک افرادی که دور از این جنگ زندگی میکنند. این سؤال از سوی متخصصان مطرح شده که قرار است چگونه درباره این جنگ به کودکان گفت؟
دکتر کتی زبراکی، رئیس بخش روانشناسی کودک، به رویترز گفت صادقبودن با خود و فرزندان بسیار مهم است. این بیماری همهگیر احساس اضطراب ما را افزایش داده و به سایر بخشهای زندگی ما نیز سرایت کرده است. زبراکی گفت: «این جنگ واقعی است. هرچقدر هم بخواهید نمیتوانید این موضوع را از فرزندان خود پنهان کنید. با آنها بهسادگی سخن بگویید. سن آنها را در نظر بگیرید».
زبراکی گفت: «زمانی که با یک نوجوان صحبت میکنید، ممکن است بتوانید به جزئیات بیشتری اشاره کنید، اما یک کودک نوپا یا هفتساله فقط میخواهد بداند که در امان است». او تأکید میکند: «خواب کافی بسیار مهم است. این نکته باید در کودکان به دقت رعایت شود. کابوسهای شبانه یا مشکل در خواب، نشانهای است که نشان میدهد فرزند شما تحت فشار است. اگر متوجه شدید فرزندتان بیشتر به شما میچسبد، این نیز میتواند یک هشدار باشد».
دکتر زبراکی گفت: «شاید اگر آنها را با موضوع بیشتر آشنا کنید، کمککننده باشد. از آنها بخواهید برای فردی در ارتش نامه بنویسند. اگر سن آنها بزرگتر است، شاید بخواهند عضو یک سازمان خیریه شوند. همه اینها برای این است که بدانند راهی برای کمک وجود دارد».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.