|

داستان‌های کوتاه زولا

شرق: «مرگ الیویه بکای و داستا‌ن‌های دیگر» عنوان گزیده‌ای از داستان‌های کوتاه امیل زولا است که با ترجمه محمود گودرزی در نشر افق منتشر شده است. امیل زولا از نویسندگان شاخص ادبیات کلاسیک است که از سال‌ها پیش در ایران شناخته می‌شد و تعدادی از رمان‌های مشهور او در سال‌های مختلف به فارسی ترجمه شده‌اندغ اما زولا به جز سلسله رمان‌های «روگن ماکار»، داستان‌های کوتاهی هم در کارنامه دارد که آنها نیز داستان‌هایی خواندنی‌اند و مضامین محبوب زولا در این داستان‌ها هم دیده می‌شود.
«مرگ الیویه بکای» که عنوان کتاب هم برگرفته از این داستان است، داستان اول مجموعه است. این داستان که شروعی درخشان هم دارد، روایتی است از مردی که از کودکی‌اش نوعی حالت بی‌حسی و کرختی با خود داشته است. او بیماری است که بیماری‌اش شبیه به مرگ است با این تفاوت که صداهای اطرافش را می‌شنود و محیط را درک می‌کند. بیماری او باعث می‌شود که همسر و پزشک فریب بخورند و او را مرده فرض کنند و مراسم کفن و دفن او را ترتیب دهند. داستان این‌طور آغاز می‌شود: «شنبه روزی بود که بعد از سه روز بیماری، ساعت شش صبح مردم. زن بیچاره‌ام مدتی داخل چمدان دنبال پارچه می‌گشت. وقتی سرش را بلند کرد و مرا دید که شق‌ورق و با چشم‌های گشوده دیگر نفس نمی‌کشم، دوید سمتم، به خیال اینکه از هوش رفته‌ام، به دست‌هایم ضربه می‌زد و روی صورتم خم می‌شد. سپس وحشت بر او مستولی شد؛ و سراسیمه، همان‌طور که گریه سر می‌داد، من‌من‌کنان گفت: خدایا! خدایا! مرده! همه را می‌شنیدم، اما صداهای ضعیف‌‌شده گویی از جایی بسیار دور می‌آمدند. فقط چشم چپم هنوز نوری محو می‌دید، نوری مایل به سفید که در آن اشیا با هم ادغام می‌شدند؛ چشم راستم به‌کلی فلج شده بود. تمام بدنم سست شده بود، گویی صاعقه‌ای نابودم کرده باشد. اراده‌ام از بین رفته بود، هیچ‌کدام از تاروپودهای تنم به فرمانم عمل نمی‌کردند. و در این نیستی، بالای اندام بی‌جانم، فقط اندیشه باقی‌مانده بود، کند و کاهل، اما با وضوحی کامل». راوی، آدمی به ظاهر مُرده‌ است با حواس‌ جمع و ادراک بالا از حال اطرافیان. الیویه واگویه‌هایش از دیگران و به‌ویژه همسرش مارگریت را با چنان تألمی بیان می‌کند که تنها یک واژه به ذهن می‌رسد: حسرت. الیویه با مراسمی مرسوم به خاک سپرده می‌شود. در تابوت اما ماجرایی دیگر جریان می‌یابد. زولا با وسواسی مثال‌زدنی حال‌ و روز الیویه را به تصویر می‌کشد؛ مُرده‌ای که توان جسمی خود را باز می‌یابد.
«سروان بورل»، یکی دیگر از داستان‌های این مجموعه است. در این داستان، قماربازِ زن‌باره‌ای در خدمت نظام به درجه‌ سروانی می‌رسد. او دختر و مادری پیر دارد که تنها امیدشان سروان است. مردی لاقید و اوباش که همه‌ درآمدش پای خوش‌گذرانی می‌رود. مافوق سروان سرگردی پیر است که دوستی دیرپایی با خانواده‌ سروان بورل دارد، هرچه سرگرد دلواپس حال مادر و دختر بورل است، خودش در عوالم عیش سیر می‌کند. کار سروان به‌ جایی می‌رسد که برای خرج عیاشی دست به اختلاس می‌زند. در بخشی از این داستان می‌خوانیم: «از سروان دیگر چیز تمیزی به دست نمی‌آمد. کسی که تا این حد تنزل می‌کرد، می‌شد یک ‌بیل خاک روی سرش ریخت تا مانند حیوانی گندیده که جهان را مسموم می‌کند از شرش خلاص شد. هرقدر هم سرش را در فضله‌ خودش فرو می‌کردید روز بعد دوباره شروع می‌کرد و کارش به‌جایی می‌رسید که چند سو برمی‌داشت تا برای زنان گدا و شپشو آب‌نبات بخرد. لعنت بر شیطان! پول ارتش فرانسه را! و آبروی پرچم و اسم بورل را می‌برد، این اسم محترم که به لجن کشیده می‌شد! لعنت بر شیطان پست‌فطرت! نمی‌بایست کار به اینجا می‌کشید!».
«چگونه می‌میریم» نام داستان سوم این مجموعه است. داستان با روایت رابطه‌ سرد کنت و کنتسی شروع می‌شود که سال‌ها به‌دوراز عوالم یکدیگر سر به زندگی خود دارند و جز در مراسمی خاص دیگر کاری با یکدیگر ندارند. کنت درگیر بیماری خطرناکی است و به‌زودی خواهد مرد. مرگ دل کنتس را به رحم می‌آورد و پیوسته سراغ کنت را می‌گیرد. داستان از ترحم شروع می‌شود، هرچند دورافتادگی کنت و کنتس همان‌طور می‌ماند. کنتس مدام تصور غارت‌شدن دارد و فرزندانی که احتمالا چشم طمع به دارایی پدر دارند. داستان چهارم کتاب، «سیل» نام دارد. در این داستان با خانواده‌ای خوشبخت روبه‌روییم که سعادت از زبان پدربزرگشان روایت می‌شود. اما آنها از یک غروب تا طلوع به بیچارگانی بدل می‌شوند که تنها سیل می‌تواند این‌همه سعادت را از بین ببرد. سیل می‌آید. سیلی عجیب که همه‌ خانواده‌ پیرمرد را به چشم‌بر‌هم‌زدنی به دست مرگ می‌سپارد. مرگ تک‌تک آنها از زبان پیرمرد وحشتناک است؛ می‌گوید که کجا و چطور سیل کس‌وکارش را می‌گیرد و تن بی‌جانشان را هم پس نمی‌فرستد. «آنژلین» و «ژاک دامور» نام دو داستان دیگر این کتاب است.

شرق: «مرگ الیویه بکای و داستا‌ن‌های دیگر» عنوان گزیده‌ای از داستان‌های کوتاه امیل زولا است که با ترجمه محمود گودرزی در نشر افق منتشر شده است. امیل زولا از نویسندگان شاخص ادبیات کلاسیک است که از سال‌ها پیش در ایران شناخته می‌شد و تعدادی از رمان‌های مشهور او در سال‌های مختلف به فارسی ترجمه شده‌اندغ اما زولا به جز سلسله رمان‌های «روگن ماکار»، داستان‌های کوتاهی هم در کارنامه دارد که آنها نیز داستان‌هایی خواندنی‌اند و مضامین محبوب زولا در این داستان‌ها هم دیده می‌شود.
«مرگ الیویه بکای» که عنوان کتاب هم برگرفته از این داستان است، داستان اول مجموعه است. این داستان که شروعی درخشان هم دارد، روایتی است از مردی که از کودکی‌اش نوعی حالت بی‌حسی و کرختی با خود داشته است. او بیماری است که بیماری‌اش شبیه به مرگ است با این تفاوت که صداهای اطرافش را می‌شنود و محیط را درک می‌کند. بیماری او باعث می‌شود که همسر و پزشک فریب بخورند و او را مرده فرض کنند و مراسم کفن و دفن او را ترتیب دهند. داستان این‌طور آغاز می‌شود: «شنبه روزی بود که بعد از سه روز بیماری، ساعت شش صبح مردم. زن بیچاره‌ام مدتی داخل چمدان دنبال پارچه می‌گشت. وقتی سرش را بلند کرد و مرا دید که شق‌ورق و با چشم‌های گشوده دیگر نفس نمی‌کشم، دوید سمتم، به خیال اینکه از هوش رفته‌ام، به دست‌هایم ضربه می‌زد و روی صورتم خم می‌شد. سپس وحشت بر او مستولی شد؛ و سراسیمه، همان‌طور که گریه سر می‌داد، من‌من‌کنان گفت: خدایا! خدایا! مرده! همه را می‌شنیدم، اما صداهای ضعیف‌‌شده گویی از جایی بسیار دور می‌آمدند. فقط چشم چپم هنوز نوری محو می‌دید، نوری مایل به سفید که در آن اشیا با هم ادغام می‌شدند؛ چشم راستم به‌کلی فلج شده بود. تمام بدنم سست شده بود، گویی صاعقه‌ای نابودم کرده باشد. اراده‌ام از بین رفته بود، هیچ‌کدام از تاروپودهای تنم به فرمانم عمل نمی‌کردند. و در این نیستی، بالای اندام بی‌جانم، فقط اندیشه باقی‌مانده بود، کند و کاهل، اما با وضوحی کامل». راوی، آدمی به ظاهر مُرده‌ است با حواس‌ جمع و ادراک بالا از حال اطرافیان. الیویه واگویه‌هایش از دیگران و به‌ویژه همسرش مارگریت را با چنان تألمی بیان می‌کند که تنها یک واژه به ذهن می‌رسد: حسرت. الیویه با مراسمی مرسوم به خاک سپرده می‌شود. در تابوت اما ماجرایی دیگر جریان می‌یابد. زولا با وسواسی مثال‌زدنی حال‌ و روز الیویه را به تصویر می‌کشد؛ مُرده‌ای که توان جسمی خود را باز می‌یابد.
«سروان بورل»، یکی دیگر از داستان‌های این مجموعه است. در این داستان، قماربازِ زن‌باره‌ای در خدمت نظام به درجه‌ سروانی می‌رسد. او دختر و مادری پیر دارد که تنها امیدشان سروان است. مردی لاقید و اوباش که همه‌ درآمدش پای خوش‌گذرانی می‌رود. مافوق سروان سرگردی پیر است که دوستی دیرپایی با خانواده‌ سروان بورل دارد، هرچه سرگرد دلواپس حال مادر و دختر بورل است، خودش در عوالم عیش سیر می‌کند. کار سروان به‌ جایی می‌رسد که برای خرج عیاشی دست به اختلاس می‌زند. در بخشی از این داستان می‌خوانیم: «از سروان دیگر چیز تمیزی به دست نمی‌آمد. کسی که تا این حد تنزل می‌کرد، می‌شد یک ‌بیل خاک روی سرش ریخت تا مانند حیوانی گندیده که جهان را مسموم می‌کند از شرش خلاص شد. هرقدر هم سرش را در فضله‌ خودش فرو می‌کردید روز بعد دوباره شروع می‌کرد و کارش به‌جایی می‌رسید که چند سو برمی‌داشت تا برای زنان گدا و شپشو آب‌نبات بخرد. لعنت بر شیطان! پول ارتش فرانسه را! و آبروی پرچم و اسم بورل را می‌برد، این اسم محترم که به لجن کشیده می‌شد! لعنت بر شیطان پست‌فطرت! نمی‌بایست کار به اینجا می‌کشید!».
«چگونه می‌میریم» نام داستان سوم این مجموعه است. داستان با روایت رابطه‌ سرد کنت و کنتسی شروع می‌شود که سال‌ها به‌دوراز عوالم یکدیگر سر به زندگی خود دارند و جز در مراسمی خاص دیگر کاری با یکدیگر ندارند. کنت درگیر بیماری خطرناکی است و به‌زودی خواهد مرد. مرگ دل کنتس را به رحم می‌آورد و پیوسته سراغ کنت را می‌گیرد. داستان از ترحم شروع می‌شود، هرچند دورافتادگی کنت و کنتس همان‌طور می‌ماند. کنتس مدام تصور غارت‌شدن دارد و فرزندانی که احتمالا چشم طمع به دارایی پدر دارند. داستان چهارم کتاب، «سیل» نام دارد. در این داستان با خانواده‌ای خوشبخت روبه‌روییم که سعادت از زبان پدربزرگشان روایت می‌شود. اما آنها از یک غروب تا طلوع به بیچارگانی بدل می‌شوند که تنها سیل می‌تواند این‌همه سعادت را از بین ببرد. سیل می‌آید. سیلی عجیب که همه‌ خانواده‌ پیرمرد را به چشم‌بر‌هم‌زدنی به دست مرگ می‌سپارد. مرگ تک‌تک آنها از زبان پیرمرد وحشتناک است؛ می‌گوید که کجا و چطور سیل کس‌وکارش را می‌گیرد و تن بی‌جانشان را هم پس نمی‌فرستد. «آنژلین» و «ژاک دامور» نام دو داستان دیگر این کتاب است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.