|

انتشار ویراست جدیدی از ترجمه «وسایل بی‌هدف»‌

مضامین اصلی تفکر آگامبن در کتابی کوچک

جورجو آگامبن از خلاق‌ترین متفکران زمانه ماست. او رئوس اندیشه خود را از متفکران گوناگونی از‌جمله ارسطو، کارل مارکس، کارل اشمیت، والتر بنیامین، مارتین هایدگر، میشل فوکو، گی دوبور و... اخذ کرده و با تأملات فلسفی منظومه‌وار خود در باب مسائلی همچون حاکمیت در سنت غربی، سرمایه‌داری، میراث سن‌ پل و مارکس، زیباشناسی، الهیات ماتریالیستی، ایده زبان و ایده تفکر و اخلاق چارچوب نظریه انتقادی را متحول کرده است. در دنیای انگلیسی‌زبان نام او بیشتر بعد از ترجمه کتاب «اجتماع آینده» بر سر زبان‌ها افتاد و سپس دیگر آثارش از ایتالیایی به انگلیسی و سایر زبان‌ها ترجمه شد. ایده‌های آگامبن در مهم‌ترین اثرش «هوموساکر» - که پروژه فلسفی و سیاسی دنباله‌داری است در ترسیم خصلت حاکمیت مدرن در جهان غربی - بعد از حملات تروریستی ۱۱ سپتامبر و اعلام وضعیت اضطراری توسط ایالات متحده آمریکا در کانون توجه قرار گرفت. در ایران آشنایی با آرای آگامبن به همت مراد فرهادپور انجام شد. معرفی آرای او در ادامه ترجمه آثار متفکران سیاست رادیکال در دوران معاصر بود که در راستای پروژه‌ای جمعی به قصد دخالت نظری در وضعیت سیاسی انجام می‌شد و با مفاهیم امروز شناخته‌شده‌ای همچون «وضعیت استثنائی»، «حیات برهنه»‌، «‌هوموساکر» و «‌اردوگاه» ابزار مناسبی در اختیار نظریه‌پردازی سیاسی قرار می‌داد. «وسایل بی‌هدف» اولین کتاب از آگامبن بود که به قلم امید مهرگان و صالح نجفی در سال 1386 به فارسی ترجمه و منتشر شد. مقالاتی از او درباره آگامبن بر محور بخش اول کتاب هوموساکر نیز در همان سال در مجلد دوم کتاب‌های رخداد با عنوان «قانون و خشونت» منتشر شد و پس از آن آثار مختلفی از این متفکر مهم به فارسی ترجمه و منتشر شد. به‌تازگی ویراست جدیدی از کتاب «وسایل بی‌هدف»‌ منتشر شده است. صالح نجفی در یادداشتی بر ویراست دوم نوشته: «متن ترجمه را از نو ویراسته‌ایم، خاصه مقاله‌هایی را که با ترجمه من در این کتاب آمده بودند. به گمانم، متن خواندنی‌تر و پذیرفتنی‌تر شده است. در ادامه ترجمه بخش کوتاهی از کتاب راه‌گشای آدام کوتسکو درباره درگیری آگامبن با امر سیاسی و مسائل سیاسی روز جهان آمده است که به درک بهتر و عمیق‌تر جایگاه این متن در پروژه آگامبن کمک می‌کند. آگامبن اکنون دیگر یکی از سرشناس‌ترین متفکران رادیکال اروپایی در زبان فارسی است و خواندن این رساله گیرا و جستارهای تأمل‌برانگیزی که در آن گرد آمده‌اند بی‌گمان الهام‌بخش خواهد بود. کتاب «قانون و خشونت» هم به زودی با ویراست جدید و به همت نشر نی بازنشر خواهد شد. ترجمه کتاب «هوموساکر» هم به‌زودی آماده نشر می‌شود و ما امیدواریم راه آگامبن‌خوانی در فارسی پیوسته هموارتر شود».
«وسایل بی‌هدف» به لحاظ فشردگی و ایجاز در طرح مضامین خاص آگامبن در میان کتاب‌های او جایگاه کمابیش یکتایی دارد. بسیاری از این مضامین یا پیش‌تر به طور کامل بسط داده شده‌اند یا موضوع کارهای آتی آگامبن‌اند. بنابراین می‌توان گفت این کتاب کوچک تا اندازه زیادی حاوی همه دغدغه‌ها و مضامین اصلی تفکر آگامبن‌اند، از مفهوم قدرت دولت و حاکمیت در سنت غربی گرفته تا الهیات و ماتریالیسم، والتر بنیامین و سیاست مسیحایی، سن پل و مارکس، ایده زبان و ایده تفکر و... ترجمه حاضر بر اساس ترجمه انگلیسی «وسایل بی‌هدف» به دست وینچنتسو بینیتی و چزاره کازارینو صورت گرفته است. چهار مقاله «فراسوی حقوق بشر»، «چهره»، «یادداشت‌هایی در باب سیاست» و «در این تبعید» را صالح نجفی و هفت مقاله «زندگی-صورت»، «مردم چیست؟»، «اردوگاه چیست؟»، «زبان‌ها و مردمان»، «یادداشت‌های حاشیه‌ای در باب شروحی بر جامعه نمایش»، «پلیس در مقام حاکم» و «یادداشت‌هایی در باب سیاست» را امید مهرگان به فارسی برگردانده‌اند.
آگامبن در پیشگفتار کوتاه کتاب اینکه سیاست ظاهرا به محاق رفته و در قیاس با دین و اقتصاد و حتی قانون در مرتبه‌ای فرودست قرار گرفته را به این دلیل می‌داند که سیاست پس از فراموشی منزلت وجودشناختی خویش، دیگر قادر به رویارویی یا دگردیسی‌هایی نبوده است که رفته‌رفته مقوله‌ها و مفهوم‌های سیاست را از درون تهی و پوچ کرده‌اند: «بدین سان، در صفحاتی که در پی می‌آید، پارادایم‌ها یا سرمشق‌های حقیقتا سیاسی در تجارب و پدیده‌هایی جست‌وجو می‌شوند که معمولا سیاسی به نظر نمی‌آیند، یا صرفا به نحوی حاشیه‌ای چنین به نظر می‌رسند: حیات طبیعی انسان (همان zoeای که روزگاری از ساحت‌های سیاسی راستین حذف می‌شد، و مطابق با تحلیل فوکو از زیست-سیاست، اکنون به کانون دولتشهر بازگردانده شده است)؛ وضعیت استثنا (همان تعلیق موقت حاکمیت قانون که از قضا، در مقام برسازنده ساختار بنیادینِ خودِ نظامِ قانونی عیان گشته است)؛ اردوگاه کار اجباری (نوعی منطقه عدم تمایز میان امر عمومی و خصوصی و همچنین چارچوب پنهانِ فضای سیاسی‌ای که در آن زندگی می‌کنیم)، پناهندگان که سابق‌ بر ‌این به عنوان چهره‌ای حاشیه‌ای تلقی می‌شدند، و اکنون با در هم شکستن شبکه میان بشر و شهروند، به عامل تعیین‌کننده ملت-دولت مدرن بدل شده‌اند؛ زبان، که مصادره آن و رشد و انباشت غیر‌طبیعی‌اش معرف سیاست جوامع نمایش- دموکراتیکی است که در آنها زندگی می‌کنیم، و ساحت ژست‌ها [یا اطوارها] و وسایل ناب (یعنی ساحت آن وسایلی که خود را از رابطه‌شان با یک هدف رها می‌سازند و در عین حال همچنان وسیله باقی می‌مانند)، برنهاده‌شده به منزله ساحت راستین سیاست».
آدام کوتسکو در درآمدی که در اهمیت فلسفه سیاسی آگامبن نوشته ادعا می‌کند که امر سیاسی طی فرایندی دومرحله‌ای در میدان تفکر آگامبن رخ می‌دهد. او مرحله اول را بررسی پدیده‌های اجتماعی یا سیاسی در کل می‌داند. این گروه از نوشته‌های آگامبن -که کوتسکو پایدارترین نمونه آن را «اجتماع آینده» می‌داند- غالبا به شیوه‌ای پیش می‌روند که در آن واحد عمیقا بر مدار نظریه‌پردازی می‌گردند و قویا وجه هنجاری دارند. کوتسکو این آثار را چنین شرح می‌دهد: «حتی اگر نتوان با اطمینان گفت آگامبن عملا در هریک از تأمل‌هایش چه پیشنهادی مطرح می‌کند، به هر روی تقاضای اخلاقی واضحی در کار است و بیانی پرشور و بلاغی در دفاع از آنکه حتی گنگ‌ترین بیانیه‌های او را هیجان‌انگیز و وسوسه‌آمیز می‌سازد». کوتسکو مرحه دوم آثار آگامبن را شکل‌گیری و پیشروی پروژه هوموساکر می‌داند که او در دیباچه «وسایل بی‌هدف» آن را بازاندیشی در همه مقوله‌های سیاسی ما از منظر نسبت میان قدرت حاکم و حیات برهنه وصف می‌کند.

جورجو آگامبن از خلاق‌ترین متفکران زمانه ماست. او رئوس اندیشه خود را از متفکران گوناگونی از‌جمله ارسطو، کارل مارکس، کارل اشمیت، والتر بنیامین، مارتین هایدگر، میشل فوکو، گی دوبور و... اخذ کرده و با تأملات فلسفی منظومه‌وار خود در باب مسائلی همچون حاکمیت در سنت غربی، سرمایه‌داری، میراث سن‌ پل و مارکس، زیباشناسی، الهیات ماتریالیستی، ایده زبان و ایده تفکر و اخلاق چارچوب نظریه انتقادی را متحول کرده است. در دنیای انگلیسی‌زبان نام او بیشتر بعد از ترجمه کتاب «اجتماع آینده» بر سر زبان‌ها افتاد و سپس دیگر آثارش از ایتالیایی به انگلیسی و سایر زبان‌ها ترجمه شد. ایده‌های آگامبن در مهم‌ترین اثرش «هوموساکر» - که پروژه فلسفی و سیاسی دنباله‌داری است در ترسیم خصلت حاکمیت مدرن در جهان غربی - بعد از حملات تروریستی ۱۱ سپتامبر و اعلام وضعیت اضطراری توسط ایالات متحده آمریکا در کانون توجه قرار گرفت. در ایران آشنایی با آرای آگامبن به همت مراد فرهادپور انجام شد. معرفی آرای او در ادامه ترجمه آثار متفکران سیاست رادیکال در دوران معاصر بود که در راستای پروژه‌ای جمعی به قصد دخالت نظری در وضعیت سیاسی انجام می‌شد و با مفاهیم امروز شناخته‌شده‌ای همچون «وضعیت استثنائی»، «حیات برهنه»‌، «‌هوموساکر» و «‌اردوگاه» ابزار مناسبی در اختیار نظریه‌پردازی سیاسی قرار می‌داد. «وسایل بی‌هدف» اولین کتاب از آگامبن بود که به قلم امید مهرگان و صالح نجفی در سال 1386 به فارسی ترجمه و منتشر شد. مقالاتی از او درباره آگامبن بر محور بخش اول کتاب هوموساکر نیز در همان سال در مجلد دوم کتاب‌های رخداد با عنوان «قانون و خشونت» منتشر شد و پس از آن آثار مختلفی از این متفکر مهم به فارسی ترجمه و منتشر شد. به‌تازگی ویراست جدیدی از کتاب «وسایل بی‌هدف»‌ منتشر شده است. صالح نجفی در یادداشتی بر ویراست دوم نوشته: «متن ترجمه را از نو ویراسته‌ایم، خاصه مقاله‌هایی را که با ترجمه من در این کتاب آمده بودند. به گمانم، متن خواندنی‌تر و پذیرفتنی‌تر شده است. در ادامه ترجمه بخش کوتاهی از کتاب راه‌گشای آدام کوتسکو درباره درگیری آگامبن با امر سیاسی و مسائل سیاسی روز جهان آمده است که به درک بهتر و عمیق‌تر جایگاه این متن در پروژه آگامبن کمک می‌کند. آگامبن اکنون دیگر یکی از سرشناس‌ترین متفکران رادیکال اروپایی در زبان فارسی است و خواندن این رساله گیرا و جستارهای تأمل‌برانگیزی که در آن گرد آمده‌اند بی‌گمان الهام‌بخش خواهد بود. کتاب «قانون و خشونت» هم به زودی با ویراست جدید و به همت نشر نی بازنشر خواهد شد. ترجمه کتاب «هوموساکر» هم به‌زودی آماده نشر می‌شود و ما امیدواریم راه آگامبن‌خوانی در فارسی پیوسته هموارتر شود».
«وسایل بی‌هدف» به لحاظ فشردگی و ایجاز در طرح مضامین خاص آگامبن در میان کتاب‌های او جایگاه کمابیش یکتایی دارد. بسیاری از این مضامین یا پیش‌تر به طور کامل بسط داده شده‌اند یا موضوع کارهای آتی آگامبن‌اند. بنابراین می‌توان گفت این کتاب کوچک تا اندازه زیادی حاوی همه دغدغه‌ها و مضامین اصلی تفکر آگامبن‌اند، از مفهوم قدرت دولت و حاکمیت در سنت غربی گرفته تا الهیات و ماتریالیسم، والتر بنیامین و سیاست مسیحایی، سن پل و مارکس، ایده زبان و ایده تفکر و... ترجمه حاضر بر اساس ترجمه انگلیسی «وسایل بی‌هدف» به دست وینچنتسو بینیتی و چزاره کازارینو صورت گرفته است. چهار مقاله «فراسوی حقوق بشر»، «چهره»، «یادداشت‌هایی در باب سیاست» و «در این تبعید» را صالح نجفی و هفت مقاله «زندگی-صورت»، «مردم چیست؟»، «اردوگاه چیست؟»، «زبان‌ها و مردمان»، «یادداشت‌های حاشیه‌ای در باب شروحی بر جامعه نمایش»، «پلیس در مقام حاکم» و «یادداشت‌هایی در باب سیاست» را امید مهرگان به فارسی برگردانده‌اند.
آگامبن در پیشگفتار کوتاه کتاب اینکه سیاست ظاهرا به محاق رفته و در قیاس با دین و اقتصاد و حتی قانون در مرتبه‌ای فرودست قرار گرفته را به این دلیل می‌داند که سیاست پس از فراموشی منزلت وجودشناختی خویش، دیگر قادر به رویارویی یا دگردیسی‌هایی نبوده است که رفته‌رفته مقوله‌ها و مفهوم‌های سیاست را از درون تهی و پوچ کرده‌اند: «بدین سان، در صفحاتی که در پی می‌آید، پارادایم‌ها یا سرمشق‌های حقیقتا سیاسی در تجارب و پدیده‌هایی جست‌وجو می‌شوند که معمولا سیاسی به نظر نمی‌آیند، یا صرفا به نحوی حاشیه‌ای چنین به نظر می‌رسند: حیات طبیعی انسان (همان zoeای که روزگاری از ساحت‌های سیاسی راستین حذف می‌شد، و مطابق با تحلیل فوکو از زیست-سیاست، اکنون به کانون دولتشهر بازگردانده شده است)؛ وضعیت استثنا (همان تعلیق موقت حاکمیت قانون که از قضا، در مقام برسازنده ساختار بنیادینِ خودِ نظامِ قانونی عیان گشته است)؛ اردوگاه کار اجباری (نوعی منطقه عدم تمایز میان امر عمومی و خصوصی و همچنین چارچوب پنهانِ فضای سیاسی‌ای که در آن زندگی می‌کنیم)، پناهندگان که سابق‌ بر ‌این به عنوان چهره‌ای حاشیه‌ای تلقی می‌شدند، و اکنون با در هم شکستن شبکه میان بشر و شهروند، به عامل تعیین‌کننده ملت-دولت مدرن بدل شده‌اند؛ زبان، که مصادره آن و رشد و انباشت غیر‌طبیعی‌اش معرف سیاست جوامع نمایش- دموکراتیکی است که در آنها زندگی می‌کنیم، و ساحت ژست‌ها [یا اطوارها] و وسایل ناب (یعنی ساحت آن وسایلی که خود را از رابطه‌شان با یک هدف رها می‌سازند و در عین حال همچنان وسیله باقی می‌مانند)، برنهاده‌شده به منزله ساحت راستین سیاست».
آدام کوتسکو در درآمدی که در اهمیت فلسفه سیاسی آگامبن نوشته ادعا می‌کند که امر سیاسی طی فرایندی دومرحله‌ای در میدان تفکر آگامبن رخ می‌دهد. او مرحله اول را بررسی پدیده‌های اجتماعی یا سیاسی در کل می‌داند. این گروه از نوشته‌های آگامبن -که کوتسکو پایدارترین نمونه آن را «اجتماع آینده» می‌داند- غالبا به شیوه‌ای پیش می‌روند که در آن واحد عمیقا بر مدار نظریه‌پردازی می‌گردند و قویا وجه هنجاری دارند. کوتسکو این آثار را چنین شرح می‌دهد: «حتی اگر نتوان با اطمینان گفت آگامبن عملا در هریک از تأمل‌هایش چه پیشنهادی مطرح می‌کند، به هر روی تقاضای اخلاقی واضحی در کار است و بیانی پرشور و بلاغی در دفاع از آنکه حتی گنگ‌ترین بیانیه‌های او را هیجان‌انگیز و وسوسه‌آمیز می‌سازد». کوتسکو مرحه دوم آثار آگامبن را شکل‌گیری و پیشروی پروژه هوموساکر می‌داند که او در دیباچه «وسایل بی‌هدف» آن را بازاندیشی در همه مقوله‌های سیاسی ما از منظر نسبت میان قدرت حاکم و حیات برهنه وصف می‌کند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.