|

اوكراین؛ استخوان لای زخم روابط مسكو و كی‌یف

علی بیگدلی. كارشناس بین‌الملل

با گذشت دو دهه از فروپاشی جماهیر اتحادیه شوروی، روسیه تحت ‌تأثیر دو جریان تهدیدکننده منافع و موقعیت خود قرار گرفت: نخست اینکه با گسترش اتحادیه اروپا این کشور منافع خود را در خطر می‌دید و دومین مورد هم مربوط به توسعه ناتو بود که تا پشت مرزهای روسیه پیشروی کرده بود. البته در آن زمان روس‌ها این آمادگی را نداشتند تا بتواند تحرکات اروپایی‌ها و مخصوصا هجوم ناتو به سمت مرزهای روسیه را خنثی کنند اما اكنون و به دلیل اینکه در دهه سوم پس از فروپاشی شوروی، نوعی آسودگی‌خاطر از لحاظ قدرت نظامی در بین مقام‌های کرملین به‌وجود‌آمده به این تشخیص رسیده‌اند که از توانایی لازم برای جلوگیری از اقدام‌های احتمالی ناتو و اتحادیه اروپا علیه منافع روسیه برخوردار هستند. روسیه با این اقدام خواسته تا مانع رسیدن ناتو به مرز غربی اوکراین با روسیه بشود.

همچنین بر اساس قرارداد 2015 مینسک که با پیشنهاد فرانسه و آلمان و البته با حضور روسیه و اوکراین امضا شد، قرار بر این گذاشته شد تا اوکراین به دو منطقه‌ لوهانسك و دونتسك که از گذشته‌های دور روس‌نشین بودند،‌ خودمختاری داخلی بدهد. اما اوکراین از این اقدام خودداری کرد و از استقلال آنها جلوگیری کرد تا این مسئله به «استخوان لای زخمی بین رابطه روسیه و اوکراین» تبدیل شود.
در‌واقع این قضیه به بهانه‌ای برای تصمیم‌گیران کاخ کرملین تبدیل شد تا ضربه‌ای به دولت اوکراین بزنند؛ بنابراین تصرف لوهانسك و دونتسك توسط روس‌ها،‌ آن‌هم در شرایطی که انجام این اقدام از طرف دولت روسیه قابل‌ پیش‌بینی نبود، در‌حال‌‌حاضر به مقدمه‌ای برای یک حمله نظامی تبدیل شده است.
با توجه به شرایط موجود و موقعیت روسیه در نظام بین‌الملل باید تأکید کرد که این تهاجم نظامی با هیچ متر و معیاری برای روس‌ها مقرون به صرفه نیست. روسیه در سال‌های اخیر در تنگناهای شدید اقتصادی قرار دارد که تبعات تحریم‌های جدید هم می‌تواند وضعیت را وخیم‌تر کند.
قبل از این تهاجم، کشورهایی چون فرانسه، انگلستان و آلمان و حتی ایالات ‌متحده‌ آمریکا، روس‌ها را به اعمال تحریم‌ها در مناطق لوهانسک و دونتسک تهدید کرده‌اند. شرح این شرایط مؤید این موضوع است که به‌ نظر نمی‌رسد روسیه در آینده بخواهد از این طریق وارد فاز درگیری نظامی با اوکراین شود تا از تبعات سنگین و طاقت‌فرسای اعمال تحریم‌ها در امان باشد. با‌این‌حال می‌توان گفت‌ روسیه این هدف را پیگیری می‌کند که از آمریکا تضمین قطعی را بگیرد که اوکراین تحت هیچ شرایطی به عضویت ناتو در نخواهد آمد.
در حقیقت کشورهایی که در مرزهای‌شان به هر دلیلی احساس خطر می‌کنند، همواره آماده این امر هستند که با یک واکنش نظامی مانع از تهدید امنیت و منافع‌شان شوند. در‌واقع روسیه هم بنا بر همین اصل نیروهایش را وارد اوکراین کرده و همچنین تعدادی از نظامیان را در مرز اوکراین و بلاروس نگه داشته است تا غرب را مجاب کند که فکر عضویت اوکراین در ناتو را از سر بیرون کند.

با گذشت دو دهه از فروپاشی جماهیر اتحادیه شوروی، روسیه تحت ‌تأثیر دو جریان تهدیدکننده منافع و موقعیت خود قرار گرفت: نخست اینکه با گسترش اتحادیه اروپا این کشور منافع خود را در خطر می‌دید و دومین مورد هم مربوط به توسعه ناتو بود که تا پشت مرزهای روسیه پیشروی کرده بود. البته در آن زمان روس‌ها این آمادگی را نداشتند تا بتواند تحرکات اروپایی‌ها و مخصوصا هجوم ناتو به سمت مرزهای روسیه را خنثی کنند اما اكنون و به دلیل اینکه در دهه سوم پس از فروپاشی شوروی، نوعی آسودگی‌خاطر از لحاظ قدرت نظامی در بین مقام‌های کرملین به‌وجود‌آمده به این تشخیص رسیده‌اند که از توانایی لازم برای جلوگیری از اقدام‌های احتمالی ناتو و اتحادیه اروپا علیه منافع روسیه برخوردار هستند. روسیه با این اقدام خواسته تا مانع رسیدن ناتو به مرز غربی اوکراین با روسیه بشود.

همچنین بر اساس قرارداد 2015 مینسک که با پیشنهاد فرانسه و آلمان و البته با حضور روسیه و اوکراین امضا شد، قرار بر این گذاشته شد تا اوکراین به دو منطقه‌ لوهانسك و دونتسك که از گذشته‌های دور روس‌نشین بودند،‌ خودمختاری داخلی بدهد. اما اوکراین از این اقدام خودداری کرد و از استقلال آنها جلوگیری کرد تا این مسئله به «استخوان لای زخمی بین رابطه روسیه و اوکراین» تبدیل شود.
در‌واقع این قضیه به بهانه‌ای برای تصمیم‌گیران کاخ کرملین تبدیل شد تا ضربه‌ای به دولت اوکراین بزنند؛ بنابراین تصرف لوهانسك و دونتسك توسط روس‌ها،‌ آن‌هم در شرایطی که انجام این اقدام از طرف دولت روسیه قابل‌ پیش‌بینی نبود، در‌حال‌‌حاضر به مقدمه‌ای برای یک حمله نظامی تبدیل شده است.
با توجه به شرایط موجود و موقعیت روسیه در نظام بین‌الملل باید تأکید کرد که این تهاجم نظامی با هیچ متر و معیاری برای روس‌ها مقرون به صرفه نیست. روسیه در سال‌های اخیر در تنگناهای شدید اقتصادی قرار دارد که تبعات تحریم‌های جدید هم می‌تواند وضعیت را وخیم‌تر کند.
قبل از این تهاجم، کشورهایی چون فرانسه، انگلستان و آلمان و حتی ایالات ‌متحده‌ آمریکا، روس‌ها را به اعمال تحریم‌ها در مناطق لوهانسک و دونتسک تهدید کرده‌اند. شرح این شرایط مؤید این موضوع است که به‌ نظر نمی‌رسد روسیه در آینده بخواهد از این طریق وارد فاز درگیری نظامی با اوکراین شود تا از تبعات سنگین و طاقت‌فرسای اعمال تحریم‌ها در امان باشد. با‌این‌حال می‌توان گفت‌ روسیه این هدف را پیگیری می‌کند که از آمریکا تضمین قطعی را بگیرد که اوکراین تحت هیچ شرایطی به عضویت ناتو در نخواهد آمد.
در حقیقت کشورهایی که در مرزهای‌شان به هر دلیلی احساس خطر می‌کنند، همواره آماده این امر هستند که با یک واکنش نظامی مانع از تهدید امنیت و منافع‌شان شوند. در‌واقع روسیه هم بنا بر همین اصل نیروهایش را وارد اوکراین کرده و همچنین تعدادی از نظامیان را در مرز اوکراین و بلاروس نگه داشته است تا غرب را مجاب کند که فکر عضویت اوکراین در ناتو را از سر بیرون کند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.