|

جعل تاریخ به روایت پوتین

جان دانیشفسکی. معاون سردبیر آسوشیتدپرس

رئیس‌جمهوری روسیه بسیار قبل از فرمان حمله نظامیان روسیه به خاک اوکراین، تکلیف خود را با این کشور و تاریخ آن روشن کرده بود. ولادیمیر پوتین در روایت خود از تاریخ اوکراین گفته است که اساسا اوکراین همیشه بخشی از روسیه بوده است و همین جمله هدف و انگیزه او از حمله به خاک اوکراین را روشن می‌کند. اما آنچه پوتین تاریخ می‌نامد، داستانی غیرواقعی است. اوکراین تاریخ هزارساله خود را دارد. آنچه اکنون به نام کشور مستقل اوکراین شناخته می‌شود، قرن‌ها منطقه مورد مناقشه برای تغییر مرزها بود که تا اواخر قرن هجدهم در زمان سلطنت کاترین کبیر به طور کامل تحت حاکمیت مسکو قرار نگرفت. حتی در آن زمان هم امپراتوری روسیه هرگز نتوانست اوکراین را به راحتی یا به طور کامل ببلعد. پوتین در تازه‌ترین جاه‌طلبی خود برای بازگرداندن اوکراین مستقل و غرب‌گرا به مدار روسیه، مسیری را دنبال می‌کند که بسیاری از حاکمان قبلی روسیه از پتر کبیر تا جوزف استالین پیموده بودند. اکنون برای غرب، سؤال این است که آیا می‌تواند جاه‌طلبی‌های پوتین را از طریق دیپلماسی، اعمال تحریم‌ها و مقاومت در برابر حمله نظامی به اوکراین محدود کند؟ به‌رسمیت‌شناختن دو منطقه جدا شده و مورد حمایت مسکو و اعزام نیروهای روسی به داخل خاک اوکراین به بهانه حفظ صلح و ثبات، به راحتی می‌تواند محرک یک جنگ گسترده‌تر برای کل اوکراین باشد.

هر دولت مدرن، به‌ویژه در اروپا، قرن‌ها چالش تغییر مرزها را تجربه کرده است و همه به خوبی آگاه هستیم که کشش‌های احساسی ناسیونالیستی می‌تواند به خواسته‌ها، اولتیماتوم‌ها و حتی جنگ برای قلمرو، قدرت و نفوذ منجر شود. پوتین عبوس و خشمگین در سخنرانی دوشنبه شب خود برای مردم روسیه، اوکراین امروزی را نادیده گرفت و استدلال کرد که ایجاد اوکراین به عنوان یک کشور مستقل یک تراژدی و اقدامی تصادفی از سوی رهبران شوروی کمونیست در قرن بیستم بود. پوتین به گونه‌ای استدلال رفتار می‌کرد که انگار هرگز یک اوکراین تاریخی تا زمان اتحاد جماهیر شوروی وجود نداشته است. او ولادیمیر لنین، استالین و در یک مقطع زمانی هم نیکیتا خروشچف را اعطای کریمه به اوکراین مورد انتقاد قرار داد.
با این حال مانند اغلب روایت‌های جعلی تاریخی، در سخنان پوتین هم می‌توان عناصری از حقیقت یافت. اوکراینی‌ها و روس‌ها مردمان اسلاو شرقی هستند که سرنوشتشان در طول تاریخ بارها در هم تنیده و از هم جدا شده است. اما او ترجیح داد بر زمان تسلط حداکثری روسیه بر اوکراین تمرکز کند اما باز هم فراموش کرد که در حال صحبت در مورد سرزمینی است که در 30 سال گذشته یک کشور مستقل بوده که توسط معاهدات بین‌المللی و به صراحت از سوی روسیه به رسمیت شناخته شده است.
در عوض، پوتین اوکراین امروزی را به عنوان یک دست‌نشانده فاسد و ناکارآمد ایالات متحده ترسیم کرده که امنیت روسیه را تهدید می‌کند و بدون اتحاد با روسیه نمی‌تواند حیات داشته باشد. هم اوکراین و هم روسیه، ریشه خود را متعلق به یک فدراسیون آزاد از اقوام اسلاو شرقی، بالتیک و فنلاندی در شرق و شمال اروپا می‌دانند که از اواخر قرن نهم تا اواسط قرن سیزدهم میلادی، تحت سلطنت سلسله روریک بود و بعدا مسیحیت ارتدکس را به عنوان دین رسمی پذیرفت. این سلسله پس از حمله مغولان به اروپا در اوایل قرن سیزدهم سقوط کرد. تمام آنچه اکنون کشور اوکراین است، قرن‌ها بخشی از دوک‌نشین بزرگ لیتوانی در 1300 میلادی بود و بعدها هم اتحادیه لهستان و لیتوانی، یک دولت چندزبانه و چندقومی گسترده شکل داد که قلمرو آن تقریبا تمام لهستان، لیتوانی، بلاروس و اوکراین کنونی و بخش‌هایی از روسیه کنونی را در بر می‌گرفت. در نواحی شرقی و جنوب شرقی این قلمرو، زبان‌های غالب اتحادیه، لهستانی و روتنی بودند که سلف زبان اوکراینی و بلاروسی امروزی است. غالب جمعیت ساکن این مناطق هم شامل اوکراینی‌ها، لهستانی‌ها، بلاروس‌ها، لیتوانیایی‌ها، یهودیان و تاتارها بود. قیام ارتش قزاق‌های اوکراینی علیه اربابان و زمین‌داران لهستانی در اواسط قرن 17 میلادی منجر به اتحاد قزاق‌ها با مسکو و شرق اوکراین شد. به این ترتیب آنها از اتحادیه لهستان-لیتوانی جدا و در سال 1654 به تزار متعهد شدند. اما غرب اوکراین برای 150 سال دیگر بخشی از اتحادیه لهستان-لیتوانی باقی ماند تا اینکه لهستان برای آخرین بار در سال 1795 تقسیم شد و کاملا از نقشه اروپا پاک شد. لهستان دوباره پس از جنگ جهانی اول احیا و در فاصله سال‌های 1919 تا 1922 با شوروی وارد جنگ شد و بخش زیادی از اوکراین را پس گرفت. یک نسل بعد و در جریان جنگ جهانی دوم این سرزمین‌ها به کنترل شوروی بازگشت، اما پس از جنگ، پارتیزان‌های ملی‌گرای اوکراینی سال‌ها علیه شوروی جنگیدند.
«قحطی بزرگ» یا هولودومور که از سوی استالین دیکتاتور روسیه در اوایل دهه 1930 بر اوکراین تحمیل شد، منجر به مرگ میلیون‌ها نفر شد و مخالفت اوکراین با حاکمیت روسیه بر خود را شدت بخشید. اینکه بلشویک‌ها در زمان ایجاد اتحاد جماهیر شوروی، اوکراین را به عنوان یک جمهوری سوسیالیستی جداگانه به رسمیت شناختند اقدامی تصادفی نبود. واقعیت تاریخ و هویت مستقل اوکراین بسیار متفاوت از آن چیزی است که سال‌هاست پوتین روایت می‌کند. اوکراین در بیشتر دوران حیاتش جایی بین مسکو و غرب قرار داشت، اما هرگز تا زمان فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی در سال 1991 این فرصت را به خود نداده بود که بر سرنوشت خود حاکم باشد. خلاف ادعاهای پوتین، اکثر اوکراینی‌ها امروز نمی‌خواهند بخشی از روسیه باشند و از زمان تصرف کریمه توسط روسیه در سال 2014 و تصرف دونباس توسط جدایی‌طلبان طرفدار مسکو احساسات ضد روسی در اوکراین افزایش یافته است. اکنون با لشکرکشی مجدد نیروهای روسی به منطقه دونباس در شرق اوکراین، به نظر می‌رسد که طناب‌کشی هزار ساله برای تسلط بر این منطقه، با استفاده از نیروی نظامی دوباره در شرف تکرار است.

رئیس‌جمهوری روسیه بسیار قبل از فرمان حمله نظامیان روسیه به خاک اوکراین، تکلیف خود را با این کشور و تاریخ آن روشن کرده بود. ولادیمیر پوتین در روایت خود از تاریخ اوکراین گفته است که اساسا اوکراین همیشه بخشی از روسیه بوده است و همین جمله هدف و انگیزه او از حمله به خاک اوکراین را روشن می‌کند. اما آنچه پوتین تاریخ می‌نامد، داستانی غیرواقعی است. اوکراین تاریخ هزارساله خود را دارد. آنچه اکنون به نام کشور مستقل اوکراین شناخته می‌شود، قرن‌ها منطقه مورد مناقشه برای تغییر مرزها بود که تا اواخر قرن هجدهم در زمان سلطنت کاترین کبیر به طور کامل تحت حاکمیت مسکو قرار نگرفت. حتی در آن زمان هم امپراتوری روسیه هرگز نتوانست اوکراین را به راحتی یا به طور کامل ببلعد. پوتین در تازه‌ترین جاه‌طلبی خود برای بازگرداندن اوکراین مستقل و غرب‌گرا به مدار روسیه، مسیری را دنبال می‌کند که بسیاری از حاکمان قبلی روسیه از پتر کبیر تا جوزف استالین پیموده بودند. اکنون برای غرب، سؤال این است که آیا می‌تواند جاه‌طلبی‌های پوتین را از طریق دیپلماسی، اعمال تحریم‌ها و مقاومت در برابر حمله نظامی به اوکراین محدود کند؟ به‌رسمیت‌شناختن دو منطقه جدا شده و مورد حمایت مسکو و اعزام نیروهای روسی به داخل خاک اوکراین به بهانه حفظ صلح و ثبات، به راحتی می‌تواند محرک یک جنگ گسترده‌تر برای کل اوکراین باشد.

هر دولت مدرن، به‌ویژه در اروپا، قرن‌ها چالش تغییر مرزها را تجربه کرده است و همه به خوبی آگاه هستیم که کشش‌های احساسی ناسیونالیستی می‌تواند به خواسته‌ها، اولتیماتوم‌ها و حتی جنگ برای قلمرو، قدرت و نفوذ منجر شود. پوتین عبوس و خشمگین در سخنرانی دوشنبه شب خود برای مردم روسیه، اوکراین امروزی را نادیده گرفت و استدلال کرد که ایجاد اوکراین به عنوان یک کشور مستقل یک تراژدی و اقدامی تصادفی از سوی رهبران شوروی کمونیست در قرن بیستم بود. پوتین به گونه‌ای استدلال رفتار می‌کرد که انگار هرگز یک اوکراین تاریخی تا زمان اتحاد جماهیر شوروی وجود نداشته است. او ولادیمیر لنین، استالین و در یک مقطع زمانی هم نیکیتا خروشچف را اعطای کریمه به اوکراین مورد انتقاد قرار داد.
با این حال مانند اغلب روایت‌های جعلی تاریخی، در سخنان پوتین هم می‌توان عناصری از حقیقت یافت. اوکراینی‌ها و روس‌ها مردمان اسلاو شرقی هستند که سرنوشتشان در طول تاریخ بارها در هم تنیده و از هم جدا شده است. اما او ترجیح داد بر زمان تسلط حداکثری روسیه بر اوکراین تمرکز کند اما باز هم فراموش کرد که در حال صحبت در مورد سرزمینی است که در 30 سال گذشته یک کشور مستقل بوده که توسط معاهدات بین‌المللی و به صراحت از سوی روسیه به رسمیت شناخته شده است.
در عوض، پوتین اوکراین امروزی را به عنوان یک دست‌نشانده فاسد و ناکارآمد ایالات متحده ترسیم کرده که امنیت روسیه را تهدید می‌کند و بدون اتحاد با روسیه نمی‌تواند حیات داشته باشد. هم اوکراین و هم روسیه، ریشه خود را متعلق به یک فدراسیون آزاد از اقوام اسلاو شرقی، بالتیک و فنلاندی در شرق و شمال اروپا می‌دانند که از اواخر قرن نهم تا اواسط قرن سیزدهم میلادی، تحت سلطنت سلسله روریک بود و بعدا مسیحیت ارتدکس را به عنوان دین رسمی پذیرفت. این سلسله پس از حمله مغولان به اروپا در اوایل قرن سیزدهم سقوط کرد. تمام آنچه اکنون کشور اوکراین است، قرن‌ها بخشی از دوک‌نشین بزرگ لیتوانی در 1300 میلادی بود و بعدها هم اتحادیه لهستان و لیتوانی، یک دولت چندزبانه و چندقومی گسترده شکل داد که قلمرو آن تقریبا تمام لهستان، لیتوانی، بلاروس و اوکراین کنونی و بخش‌هایی از روسیه کنونی را در بر می‌گرفت. در نواحی شرقی و جنوب شرقی این قلمرو، زبان‌های غالب اتحادیه، لهستانی و روتنی بودند که سلف زبان اوکراینی و بلاروسی امروزی است. غالب جمعیت ساکن این مناطق هم شامل اوکراینی‌ها، لهستانی‌ها، بلاروس‌ها، لیتوانیایی‌ها، یهودیان و تاتارها بود. قیام ارتش قزاق‌های اوکراینی علیه اربابان و زمین‌داران لهستانی در اواسط قرن 17 میلادی منجر به اتحاد قزاق‌ها با مسکو و شرق اوکراین شد. به این ترتیب آنها از اتحادیه لهستان-لیتوانی جدا و در سال 1654 به تزار متعهد شدند. اما غرب اوکراین برای 150 سال دیگر بخشی از اتحادیه لهستان-لیتوانی باقی ماند تا اینکه لهستان برای آخرین بار در سال 1795 تقسیم شد و کاملا از نقشه اروپا پاک شد. لهستان دوباره پس از جنگ جهانی اول احیا و در فاصله سال‌های 1919 تا 1922 با شوروی وارد جنگ شد و بخش زیادی از اوکراین را پس گرفت. یک نسل بعد و در جریان جنگ جهانی دوم این سرزمین‌ها به کنترل شوروی بازگشت، اما پس از جنگ، پارتیزان‌های ملی‌گرای اوکراینی سال‌ها علیه شوروی جنگیدند.
«قحطی بزرگ» یا هولودومور که از سوی استالین دیکتاتور روسیه در اوایل دهه 1930 بر اوکراین تحمیل شد، منجر به مرگ میلیون‌ها نفر شد و مخالفت اوکراین با حاکمیت روسیه بر خود را شدت بخشید. اینکه بلشویک‌ها در زمان ایجاد اتحاد جماهیر شوروی، اوکراین را به عنوان یک جمهوری سوسیالیستی جداگانه به رسمیت شناختند اقدامی تصادفی نبود. واقعیت تاریخ و هویت مستقل اوکراین بسیار متفاوت از آن چیزی است که سال‌هاست پوتین روایت می‌کند. اوکراین در بیشتر دوران حیاتش جایی بین مسکو و غرب قرار داشت، اما هرگز تا زمان فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی در سال 1991 این فرصت را به خود نداده بود که بر سرنوشت خود حاکم باشد. خلاف ادعاهای پوتین، اکثر اوکراینی‌ها امروز نمی‌خواهند بخشی از روسیه باشند و از زمان تصرف کریمه توسط روسیه در سال 2014 و تصرف دونباس توسط جدایی‌طلبان طرفدار مسکو احساسات ضد روسی در اوکراین افزایش یافته است. اکنون با لشکرکشی مجدد نیروهای روسی به منطقه دونباس در شرق اوکراین، به نظر می‌رسد که طناب‌کشی هزار ساله برای تسلط بر این منطقه، با استفاده از نیروی نظامی دوباره در شرف تکرار است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.