بزرگترین درس کرونا
امیر صدری- پزشک و روزنامهنگار
دو سال از اعلام رسمی کرونا در کشور گذشت. آمار رسمی فوتیهای کرونا در کشور نزدیک به 140 هزار نفر است و به نظر میرسد آمار واقعی بسیار بیشتر باشد. کمتر کسی را میتوان یافت که در این دو سال حداقل یک بار به یکی از انواع کرونا مبتلا نشده و از این باب آسیب ندیده باشد. هزینههای مستقیم درمان (و البته پیشگیری و مقابله و مدیریت کرونا) از چند میلیارد دلار گذشته است و هزینههای غیرمستقیم بیماری و بهویژه تأثیرات آن بر کسبوکارها غیرقابلتخمین است؛ اما قطعا همهگیری کرونا بزرگترین آسیبرسان به جریان اقتصادی و مؤلفههای فرهنگی و اجتماعی متأثر از اقتصاد در چند دهه اخیر است که تأثیرات آن تا سالها هم پایدار خواهد بود. حالا و در شرایطی که شاید بتوان به پایان این همهگیری امیدوار بود، نگاهی به گذشته و بازخوانی آنچه گذشت و آسیبشناسی اتفاقات و یافتن نقاط ضعف و قوت عملکردی، از ضروریات و بدیهیات است و قطعا باید نهادهای نظارتی و ساختار کلان حاکمیتی از همه اقدامات در سطوح مختلف واکنش به بزرگترین چالش سلامتی یک قرن اخیر کشور و جهان بهسادگی نگذرند و تمامی زوایای دو سال اخیر را مورد واکاوی قرار دهند تا چراغ راه آینده و سازنده مسیرهای هموارتر برای بحرانهای آتی باشند. اما در نگاهی کلان و سریع به آنچه گذشت، شاید یک نتیجهگیری مدیریتی کلان، بزرگترین رهاورد این تجربه دردناک سهمگین باشد؛ رسیدن به این نتیجهگیری شاید نه چندان تخصص بخواهد و نه کار کارشناسی و نه حتی تحقیق و پژوهش گسترده و بسیج نیرو و امکانات آنچنانی. درواقع میتوان گفت این نکته چنان مشهود و بارز است که درنظرنداشتن و عملنکردن به آن غریب و عجیب مینماید؛ اما واقعیت این است که آنچه گذشت، خلاف این مشهودبودن را به ذهن متبادر میکند. در یک جمله میشود اینگونه گفت: برای مقابله با یک بحران کلان در ابعاد جهانی که بر همه ابعاد زندگی مردم یک کشور تأثیر میگذارد، باید عملکردی کاملا غیرسیاسی و فراجناحی داشت. شاید برای رد این نتیجهگیری بلافاصله به یاد موضوعاتی مانند تأثیر تحریمها بر تأمین واکسن و داروهای مورد نیاز کشور و بهنوعی جنگ واکسنی میان کشورهای غنی و فقیر جهان در همهگیری بیفتید؛ اما نتیجهگیری مورد اشاره درواقع به عملکرد داخلی اشاره دارد و نه به عملکرد خارجی. یکپارچهنبودن نهادهای تصمیمساز در مقابله با بحران در مقطعی و نگاه جناحی و مصلحتاندیشیهای دولت و نهادهای خارج دولت و نیز رویکردهای پوپولیستی چه در سطوح پایین و چه در سطوح دیگر تصمیمگیری و اجرا در مقاطعی، بزرگترین آسیبها را به عملکردهای کلان مقابله و مدیریت بیماری وارد کرد. همین چند کلمه بهظاهر بدیهی چنان تأثیراتی در مقابله با بیماری گذاشت که فراتر از تصور است. این تصمیمگیریها طبیعی است که نتایجش هم بیشتر و وسیعتر از نتایج عملکردی ستاد ملی باشد که طبیعتا باید مهمترین و اصلیترین نهاد مدیریت این بحران در کشور باشد. اگر همین یک درس را از کرونا گرفته باشیم که «برای مقابله با بحرانهای کلان، باید ورای نگرشهای سیاسی و جناحی، یکپارچه و با مدیریت واحد، با تمام توان ممکن عمل کنیم»، درس بزرگی گرفتهایم.
دو سال از اعلام رسمی کرونا در کشور گذشت. آمار رسمی فوتیهای کرونا در کشور نزدیک به 140 هزار نفر است و به نظر میرسد آمار واقعی بسیار بیشتر باشد. کمتر کسی را میتوان یافت که در این دو سال حداقل یک بار به یکی از انواع کرونا مبتلا نشده و از این باب آسیب ندیده باشد. هزینههای مستقیم درمان (و البته پیشگیری و مقابله و مدیریت کرونا) از چند میلیارد دلار گذشته است و هزینههای غیرمستقیم بیماری و بهویژه تأثیرات آن بر کسبوکارها غیرقابلتخمین است؛ اما قطعا همهگیری کرونا بزرگترین آسیبرسان به جریان اقتصادی و مؤلفههای فرهنگی و اجتماعی متأثر از اقتصاد در چند دهه اخیر است که تأثیرات آن تا سالها هم پایدار خواهد بود. حالا و در شرایطی که شاید بتوان به پایان این همهگیری امیدوار بود، نگاهی به گذشته و بازخوانی آنچه گذشت و آسیبشناسی اتفاقات و یافتن نقاط ضعف و قوت عملکردی، از ضروریات و بدیهیات است و قطعا باید نهادهای نظارتی و ساختار کلان حاکمیتی از همه اقدامات در سطوح مختلف واکنش به بزرگترین چالش سلامتی یک قرن اخیر کشور و جهان بهسادگی نگذرند و تمامی زوایای دو سال اخیر را مورد واکاوی قرار دهند تا چراغ راه آینده و سازنده مسیرهای هموارتر برای بحرانهای آتی باشند. اما در نگاهی کلان و سریع به آنچه گذشت، شاید یک نتیجهگیری مدیریتی کلان، بزرگترین رهاورد این تجربه دردناک سهمگین باشد؛ رسیدن به این نتیجهگیری شاید نه چندان تخصص بخواهد و نه کار کارشناسی و نه حتی تحقیق و پژوهش گسترده و بسیج نیرو و امکانات آنچنانی. درواقع میتوان گفت این نکته چنان مشهود و بارز است که درنظرنداشتن و عملنکردن به آن غریب و عجیب مینماید؛ اما واقعیت این است که آنچه گذشت، خلاف این مشهودبودن را به ذهن متبادر میکند. در یک جمله میشود اینگونه گفت: برای مقابله با یک بحران کلان در ابعاد جهانی که بر همه ابعاد زندگی مردم یک کشور تأثیر میگذارد، باید عملکردی کاملا غیرسیاسی و فراجناحی داشت. شاید برای رد این نتیجهگیری بلافاصله به یاد موضوعاتی مانند تأثیر تحریمها بر تأمین واکسن و داروهای مورد نیاز کشور و بهنوعی جنگ واکسنی میان کشورهای غنی و فقیر جهان در همهگیری بیفتید؛ اما نتیجهگیری مورد اشاره درواقع به عملکرد داخلی اشاره دارد و نه به عملکرد خارجی. یکپارچهنبودن نهادهای تصمیمساز در مقابله با بحران در مقطعی و نگاه جناحی و مصلحتاندیشیهای دولت و نهادهای خارج دولت و نیز رویکردهای پوپولیستی چه در سطوح پایین و چه در سطوح دیگر تصمیمگیری و اجرا در مقاطعی، بزرگترین آسیبها را به عملکردهای کلان مقابله و مدیریت بیماری وارد کرد. همین چند کلمه بهظاهر بدیهی چنان تأثیراتی در مقابله با بیماری گذاشت که فراتر از تصور است. این تصمیمگیریها طبیعی است که نتایجش هم بیشتر و وسیعتر از نتایج عملکردی ستاد ملی باشد که طبیعتا باید مهمترین و اصلیترین نهاد مدیریت این بحران در کشور باشد. اگر همین یک درس را از کرونا گرفته باشیم که «برای مقابله با بحرانهای کلان، باید ورای نگرشهای سیاسی و جناحی، یکپارچه و با مدیریت واحد، با تمام توان ممکن عمل کنیم»، درس بزرگی گرفتهایم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.